Электронлă вулавăш

Ку сайтра эсир чăвашла çырнă хайлавсене тупма пултаратăр. Пур хайлава та авторĕ, çырнă çул тăрăх çăмăллăн тупма пулать. Ку архива ятарласа хатĕрленĕ — сире килĕшекен хайлавсене эсир ку сайтра та, уйрăммăн уçласа илсе те вулама пултаратăр.

Пӗлме: хайлавсем вырнаҫтармалли йӗрке.

Сăмахсем — кайăксем мар,

Каласан — тытаймăн.

Чĕре те чул татки мар.

Мĕншĕн ăнланмастăн?

Вĕçрĕç, вĕçрĕç çӳлелле...

Сăмах — кайăк мар-и?

Чараймарăм ниепле...

Тен, кирлех те мар-тăр?

Вĕçрĕç, явăнчĕç пĕрле

Шухăшсем пĕр авăк.

Çулсем тĕрлĕ еннелле

Авăнчĕç сасартăк.

Хальччен нумай çĕрте эп пулнă,

Кăсăклине тем те пер курнă,

Анчах Слакпуç çăлкуçĕ пек

Хăват курманччĕ, туссемĕр! — теп.

Пĕр ывăç сивĕ шыв ĕçетĕп, —

Вăй-хал илетĕп çăлкуçран.

Эп ӳлĕм хамăн пур ĕçе те

Тума вĕренĕп Ухсайран.

Кунта кăшт ĕлĕкрех илемлĕ садчĕ,

Мучи кăштăртататчĕ кунсерен.

Шăпчăкĕсем ăмăртмалла юрлатчĕç,

Сим-пыл юхатчĕ сар пан улмирен...

Кунта çӳп-çап купийĕсем халь, чăтлăх, —

Шуса тухаймĕ йăпăрти çĕлен.

Тарса пытанчĕ ялсенчен шеп хăтлăх, —

Чĕре çине шăтса вĕт вĕлтĕрен...

Юрий Сементере

Поэт ани —

Уçман çерем.

Сухаласа вăл акĕ тырă.

Кашни пĕрче хывмассерен

Çĕн сăвă,

Çĕн поэма çырĕ.

Поэт ани —

Çулман çаран.

Çут сывлăмла çулмашкăн тухĕ.

Лартсан капан çине капан,

Çĕн сăвă-юрă уççăн юхĕ.

Милиционерсем икĕ ӳсĕр çынна наркологи кабинетне экспертизăна илсе кĕреççĕ. Врач илсе килнисене вĕсен сывласа кăларнă сывлăшĕнче мĕн чухлĕ алкоголь пуррине тĕрĕслемелли аппаратăн чăпăкĕнчен вĕрме хушать. Лешсем умлăн-хыççăн вĕреççĕ. Врач экспертиза актне çырнă вăхăтра пĕр ӳсĕрри теприне çамкинчен чышкипе танлаттарса ярать. Çапăçсах каяççĕ кусем. Милиционерсем хайхисене аран чараççĕ.

— Ма çапăçаттăр? — ыйтать врач пĕр ӳсĕрĕнчен, малтан çапăçма пуçланинчен.

— Э, мĕн! — хуравлать лешĕ, тепĕр ӳсĕрĕ çине пӳрнипе кăтартса. — Кĕленчери эрехе пĕрле ĕçрĕмĕр пулсан та аппарат çак йĕксĕкĕн сывлăшĕнче алкоголь нумайрах пулнине кăтартать! Эрехе манран нумайрах ĕçнĕ вăл! Ултавçă!

Çилли килнипе, пĕрле ĕçнĕ юлташне каллех чăмăрпа хăмсарать хайхи.

Ман çине пăхса йăл култăн эс —

Самантрах çĕкленчĕ манăн кăмăл.

Сан куллу чĕремшĕн кучченеç

Пулчĕ, тейĕн, ăшă та пит çăмăл.

Сан çине эп пăхрăм савăнса,

Шухăшсем пăтранчĕç сапаланчăк.

Куçусем çиçни тунсăхласа

Пуçăмра çуратрĕ пысăк шанчăк.

Кăкăрта çуралчĕç кĕвĕсем,

Чунăмра сар кайăксем юрларĕç.

Чĕвĕлтетрĕç çепççĕн вĕсем,

Чĕрем тапрĕ саннипе пĕр харăс.

Куçăмсем тинкерчĕç çӳлелле,

Пăлхантарчĕ аслатин кĕрлевĕ.

Тăвăл витĕр санпалан пĕрле

Ман вĕçессĕм килчĕ кăйкăр евĕр.

Пар, пикеçĕм, эсĕ аллуна,

Тĕршĕн ман çума халех ачашшăн.

Тутунтан çине-çинех сана

Чуптăвасшăн эп, пăшăлтатасшăн.

Çырла тутиллĕ тунсăхăм,

Çăлкуç таппиллĕ шухăшăм

Чĕнеççĕ-çке инçе çула.

Çунатлă çăлтăр-ĕмĕтĕм,

Чупса мар, вĕçсе çитĕттĕм:

Васкатăп эп тăван яла.

Аван-и, ентешсем,

Сывах-и, тăвансем?

Туссем, юлташăмсем,

Манми тантăшăмсем.

Тăван аттен хăватлăхĕ,

Аннен ачаш сăваплăхĕ

Пиллерĕç пуль вĕçме çӳле,

Çуралнă çĕр сипетлĕхĕ,

Несĕлĕмсен пехетлĕхĕ

Чĕнеç килсе курма сире.

Аван-и, шăллăмсем,

Сывах-и, йăмăксем?

Тăхлачă, хăтасем,

Юратнă çыннăмсем.

Çара ура — ачалăхăм,

Чечек кавирлĕ улăхăм,

Курап сире тĕлĕкре çеç.

Юрт-юрт, лашам, хыпалансам,

Тумхахсенчен ан такăнсам,

Тăван патне çитесчĕ çеç.

Аван-и, йăмрасем,

Сывах-и, хурăнсем?

Мăнаçлă юмансем,

Чун савнă вырăнсем...

Шухăшсем ишеве тухрĕç

Илĕртсе ĕмĕтсене.

Кам-ши, кам каласа парĕ

Мĕн умра пулассине?

Пĕр курка телей çĕклерĕм,

Ĕçрĕм ăшăм каниччен.

Ах, тути... Пуçа минретрĕ,

Юн вĕрерĕ пуль ирччен...

Шерпетпе ман чунăм тулчĕ,

Сăнĕ çапрĕ сăн-пите,

Инçетри çап-çутă ĕнчĕ

Тайăлса сăнать пире.

Эс çумра та — мана хӳтĕ,

Чунăмра та — канлĕх ман.

Ан ӳкейтĕр ют çын куçĕ,

Путтăрах ыйха тăшман.

Шав телей пулмасть вăл теççĕ,

Уйрăлу умрах иккен...

Тен, вĕсем çакна пĕлмеççĕ:

Юрату ытла ĕлккен.

Юратсан çеç пурнăç савăк,

Пĕр самант та — ĕмĕр пек.

Шерпетне хушсах тăрсассăн

Телей пырĕ ĕмĕрпех.

Тăрса касаççĕ çăкăра.

Йăли чăвашăн ĕлĕкрен.

Ăшши вăй хушĕ кăкăра,

Хăват эс илĕн чĕлĕрен.

Тăрса касаççĕ çăкăра.

Йăли çапла-мĕн ĕлĕкрен.

Хисепĕ — çăкăр аслăран.

Вăл çук — хăратăн эс тĕпрен.

Тăрса касаççĕ çăкăра...

Юхма Мишшин «Кăвак çĕмрен» романĕ пирĕн чăваш литературин чи паха, чи курăмлă хайлавĕсенчен пĕри. Ку шухăша вулакансем те, литературăна тĕпчекенсем те тахçанах çирĕплетнĕ ĕнтĕ. «Кăвак çĕмрен» романне Юхма Мишши çамрăк чухнех, утмăлмĕш çулсен пуçламăшĕнчех çырнă. Чи малтан вăл «Тăван Атăл» журналта «Чăваш хĕрĕ» ятпа пичетленнĕ. Унтан 1971 çулта Чăваш кĕнеке издательствинче уйрăм кĕнекен тухнă.

Юхма Мишши хăйĕн Мускавра «Современник» издательствăра «О времени и о себе» ярăмпа 1990 çулта пичетленсе тухнă «Узоры на сурбанах» кĕнекинче çакăн пек йĕркесем çырса кăтартать:

«В троллейбусе две женщины разговаривали на чувашском языке:

— Ты читала об Угаслу?

— Нет. А где?

— Это роман «Голубая стрела». Я писателя не помню. Но роман мне понравился. О женщине с такой любовью!..

— Наверное, сам автор — женщина.

— Кажется, так. Вот бы нам быть всем как Угаслу. Тогда бы мужики нас зауважали.

— Обязательно прочту...»

Укаслу — «Кăвак çĕмрен» романри тĕп героиня. Вăл XVIII ĕмĕр варринче пурăннă ытарайми маттур чăваш хĕрĕ, ирĕклĕхшĕн, никамапăхăнманлăхшăн, тăван халăх пуласлăхĕшĕн пĕтĕм вăйне, пĕтĕм чунне-чĕрине парса кĕрешекенскер. Укаслу хресчен патши Емельян Пугачевăн полковникĕ, унăн чи шанчăклă çарпуçĕсенчен пĕри пулса тăрать, чи йывăр вăхăтра та, йĕри-тавра тăшмансем хупăрласа илнĕ, юлташĕсем сутнă чухне те ăна пăрахса хăвармасть.

Малалла