Электронлă вулавăш

Ку сайтра эсир чăвашла çырнă хайлавсене тупма пултаратăр. Пур хайлава та авторĕ, çырнă çул тăрăх çăмăллăн тупма пулать. Ку архива ятарласа хатĕрленĕ — сире килĕшекен хайлавсене эсир ку сайтра та, уйрăммăн уçласа илсе те вулама пултаратăр.

Пӗлме: хайлавсем вырнаҫтармалли йӗрке.

Нимĕн те ытти кирлĕ мар,

Мĕн хаклăрах санран урăх?

Эсĕ манпа чух юнашар —

Çук чĕремре нимле хурлăх.

Ытлашши кирлĕ мар мана,

Сан ятна çӳлерех çĕклесчĕ,

Пĕтĕм пурнăçăмпа сана

Тивĕçлĕ пулма пĕлесчĕ.

Кĕтĕм эп шыва та вута —

Сан пилӳпе — парăнмарăм,

Çавăншăн сан умăнта

Тӳлесе татайми ман парăм.

Куçусен кăвак шуçăмне

Ĕмĕр чĕремрех тытасчĕ,

Юлашки сехетре куç умне

Сана кăларса хытасчĕ.

Пулччĕ эс, анне, яланах,

Пурăнччĕ ыррăн та сыввăн!

Маншăн эс тăван çĕр майлах:

Сан сăнарлах ман çĕршывăм.

1943. Курск пĕкки.

Каврăç касрăм, каçă хутăм

Çырма урлă, сан ятна —

Каçаймарăм, кая юлтăм,

Çитеймерĕм сан патна.

Пурччĕ ман ачаш сăмахăм,

Пĕр сана калас сăмах;

Пурччĕ ман чĕрем-ахахăм,

Упрасаттăм саншăнах.

Темшĕн эс итлес темерĕн

Ман ачаш сăмахăма,

Темшĕн эс илес темерĕн

Ман чĕрем-ахахăма.

Кам ăна пĕлет-чухлать-тĕр,

Мĕнлине савать чĕре?

Хĕрĕхрен пĕрне суйлать хĕр,

Теççĕ темшĕн тĕнчере.

Урăххи паян çӳрет-çке

Сан патна çав каçăпа,

Вăл, телейлĕскер, пĕлмест-çке

Чĕремри ман асапа.

Ăшă çăкăр пăсланать

Килсерен сĕтел çинче.

Кам-ха шуçăмран малтанах

Ĕçри паттăр алсенчен?

Çавра çăкăр — уй парни —

Ялтăрать хĕвел пекех.

Вăл пӳлĕме çутатни

Савăнтарать кашнинех.

Кам тав тумĕ кăмăлтан

Шур кулач ăстисене?

Кам-ха шуçăмран малтан

Тухмĕ колхоз уй-хирне?

Пуç таятпăр чĕререн

Çăкăра пурте пĕр тан.

Çакă çутă тĕнчере

Асли çук та çăкăртан.

Тумлам

хĕвелпеле пĕрлех

вăранчĕ.

Вăранчĕ те —

ĕçе пикенчĕ:

тумлать, тумлать, тумлать вăл чул çине,

тумлать вăл кунĕпех

хĕвел аничченех,

тумлать вăл эрнипе,

уйăхĕпех тумлать,

пĕчикçĕ тимĕрç пек

ĕмĕрĕпех ĕçлет —

хуллен-хуллен

çав авалхи чула вăл тĕпретет.

Тумлам тумлать —

хĕм сирпĕнет чултан!

Çанталăк паян ытла та аван: варкăш çил вĕрет, тӳпе янкăр уçă, пĕр пĕлĕт татки те çук. Хĕвелĕ хĕртет пулин те, вĕри мар. Кун пек вăхăтра килте пĕрре те ларас килмест — урам тăрăх уçăлса çӳрес килет. Уйрăмах çак вырăнти симĕс урамсем тăрăх. Çурчĕсем йĕри-тавра çӳллĕ мар, кашни тĕлте йывăç ӳсет: пилешĕ, çăки. Хутран-ситрен американ вĕрени те тĕл пулать-ха, анчах ăна та тирпей кĕртнĕ, йĕри-тавра курăка çăлса кайнă, тайлăк тураттисене каснă. Пĕр сăмахпа каласан — илемлĕ.

Ывăнсан — сак пур. Лар та кан. Йывăç-тĕмĕ сулхăн парĕ. Машшинсем те кунта урамсем тăрăх вĕçтерсе иртмеççĕ — ĕçпе васкамалла пулин те мотора кĕрлеттерсе никам та шавласа иртмест. Ара кашни пĕр-пĕрне паллать-çке. Ав, çамрăк Шура пĕчĕк папкине ача кӳммипе уçăлтарса çӳрет. Тепĕр енче сак çинче Тарас канать. Аллине кĕнеке тытнă та темскер вуласа ларать. Урамăн тепĕр енче ачасем пухăнса темскер хăйсен смартфонĕсем çинче тишкереççĕ.

Чăн та рехетлĕ вырăнта пурăнать Ахваниç.

Ахваниç çул тăваткалĕ патне çитрĕ те тăп! чарăнчĕ. Пуçне хыçа пуçларĕ. Пĕр енне пăхрĕ, тепĕр еннелле сăнарĕ.

Ахваниç пĕр вырăнта самай вăхăт тăратчĕ пуль, анчах пуçра явăнакан шухăшсене хыçалтан хуса çитнĕ Михаля сирсе ячĕ:

Малалла

Леш тĕнчере чĕре тапмасть.

Выртатăн тăрăх-и е урлă,

Сана ни савăнăç, ни хурлăх

Пыра-пыра чăрмантармасть.

Эй, сĕмсĕр шухăш, ан çыхлан!

Яр уçăлтăр, ир евĕр, пуçăм.

Ыйха тартса, йăл кул та, куçăм,

Уя тухар-и санпалан?

Хитре хирте, уяр уйра

Çилпе вылять пуç сăхнă тырă.

Кăкăр тулли сывлатăн: ырă!

Телей ăшши туян чунра.

Хĕвел çутатрĕ улăха.

Тав тунă пек çаран пуç тайрĕ.

Сăртра саркайăк юрри кайрĕ,

Илем кӳрсе çăкалăха.

Çăкалăхра халь пыл шăрши,

Уçланкăра хуртсем сĕрлеççĕ,

Чечекĕсем илемленеççĕ, —

Çĕршывăм, юрă пек çĕршыв!

Юратăн, савăн, ытараймăн.

Сан тăрăх çăмăллăн утса,

Пуриншĕн кăмăллăн кулса,

Çĕр çул, пин çул çӳресчĕ манăн.

Эс пур — выртатăн вырăнпа.

Сăрланă алăк, пăчă пӳлĕм.

Шутлан: ыран мĕн пулĕ, ӳлĕм?

Е иртнисем ялан санпа.

Хăш чух, чунна йăпатас пек,

Çанталăкра тиркев шыратăн.

Лере çитен, унта пыратăн,

Малалла

Елчĕк районĕнчи Кивĕ Арланкассинче пурăнакан хисеплĕрен те хисеплĕ Николай Васильевич БОГДАНОВ учителе – 80 çул тултарнă ятпа

Пĕтĕм пурнăç – халăх умĕнче.

Пĕтĕм пурнăç – халăхшăн, çĕршывшăн...

Эсĕ пур та – çутăрах тĕнче,

Эп сана паян чунтан мухтасшăн.

Çын хыçне нихçан та пытанман

Куçунтан инкек-синкек пăхсассăн.

Эс ялан васканă пулăшма –

Пулăшу санран çынсем ыйтсассăн.

Ачасемшĕн панă пĕтĕмпех,

Пĕлнĕрен: пуласлăх çук вĕсемсĕр.

Ачасем чечексемпе пĕрех –

Пăхмалла ялан, куçа илмесĕр.

Ачасем чечексемпе пĕрех –

Мĕн тери вĕсем черченкĕ, çепĕç!

Вĕсенчен хакли çук тĕнчере!

Пурнăç Вучахне вĕсем çӳнтермĕç!..

Утса тухнă çулшăн намăс мар.

Пур пин-пин сăлтав мăнаçланмашкăн.

Пур-ха кăмăлу сан пурăнма,

Малашне те çăлтăр пек çунмашкăн.

Вĕрентме такам та пултарать,

Пулаймасть Вĕрентекен пур çын та.

Кур – мĕн чухлĕ çын сана савать!

Куншăн эпĕ питĕ савăнатăп.

Малалла

— Пурнас пулать! — тесе вăл çирĕп тăнă

Вакла-вакла тăшман пуçне,

Анчах та хакĕ ытла хаклă пулнă

Çухатнă ашшĕне те амăшне.

— Пурнас пулать! — тесе вăл çирĕп тăнă

Вакла-вакла тăшман пуçне,

Анчах та хакĕ ытла хаклă пулнă

Çухатнă вăл юратнă арăмне.

— Пурнас пулать! — тесе вăл çирĕп тăнă

Вакла-вакла тăшман пуçне,

Анчах та хакĕ ытла хаклă пулнă

Çухатнă вăл хĕрне те ывăлне.

— Пурнас пулать! — тесе вăл çирĕп тăнă

Пăхса шăпланнă вăрçă хирнелле,

Анчах та хакĕ ытла хаклă пулнă

Сыхласа хăварнă вăл тăван çĕрне.

Ку ĕç пулнă пит авал.

Карчăккипе старикки

Мул таврашĕ çук пирки

Панă виличчен халал,

Икĕ ывăлне пĕр тан

Килĕшсе пĕр çăвартан,

Туслăн иккĕш пурăнма,

Пĕр-пĕрне шав пулăшма.

Асли ĕçчен пулнăран

Пуйнăçем - пуйса пырать.

Кĕçĕнни ĕç юратман,

Нишлĕ çавăнпа юлать.

Кĕçĕн ывăлĕ Йăван,

Нихăçан пĕр ĕç туман.

Хăйĕн тăхăр ывăлне

Тăрантма тупман мелне.

«Мĕншĕн чухăн пурăнап?

Акма вăрлăх тупаймап?» -

Шухăша пĕрре каять,

Мул пухма кĕçех шутлать.

Шанмалла халь çынсене.

Çӳресе ыйткаласа,

Пĕр пăт пăрçа вăрлăхне

Хатĕрлерĕ, тет, пухса.

Çуркунне те кĕç çитет.

Ашшĕ-амăш халалне

Астутарса пиччĕшне,

Ак çапла каларĕ тет:

«Кĕç çĕр сухаламалла,

Пар, пичче, хăв лашуна..

Çĕнĕ тырă тумалла,

Пулăш акма пăрçана.

Çын пĕрле пурăнмалла,

Пур – пĕрле, çук – çурмалла», -

Килĕшеççĕ ик тăван.

Малалла

Чăтма çук хаяр хĕл тăратчĕ. Уяр чухнехи тĕтреллĕ сивĕ сывлăшĕ çăралса кайнăнах туйăнатчĕ. Çил-тăманĕ ахăрма пуçласан вара… талăкĕ-талăкĕпе тулхăрать, куçа уçма та çук.

Çакăн пек çанталăкра эпир Колпино патĕнче уйăха яхăн фашистсемпе тытăçкаласа тăнă хыççăн, пĕр ирхине, тул çутăласпа, татăклă наступление тухрăмăр.

Вăрçă вăл — вăрçă. Çапăçу пуçлансан çур сехетренех амантăм та, акă ĕнтĕ Ленинградри пĕр госпитале лекрĕм. Пĕрремĕш хут. Кам мана çапăçу хирĕнчен илсе тухнă, сурана кам тирпейленĕ, Ленинграда мĕнле илсе çитернĕ — халь ĕнтĕ калама пултараймастăп, çавна çеç астăватăп: мана, ураран аманнăскере, икĕ санитарка, насилкки-мĕнĕпех, машина çинчен антарчĕç те госпиталь коридорне йăтса кĕчĕç.

Кунта, калăн, пире юриех кĕтсе тăнă: коридор тулли сывалакансем пухăнса тулнă.

— О-хо! Çĕнĕ пополнени килчĕ. Хăш кĕтесрен? — ыйтаççĕ пĕрне-пĕри пӳле-пӳлех.

— Колпинăран.

— Мĕнле унта? Пит вĕри теççĕ, чăнах-и?

— Хĕртетпĕр. Наступление тухрăмăр, — тетĕп, кулам пек тукаласа.

— Кам кама тӳпкет? Пирĕннисем вĕсене е…

— Халех чупса кайса килетĕп те тĕпĕ-йерĕпех каласа парăп.

Малалла