Электронлă вулавăш

Ку сайтра эсир чăвашла çырнă хайлавсене тупма пултаратăр. Пур хайлава та авторĕ, çырнă çул тăрăх çăмăллăн тупма пулать. Ку архива ятарласа хатĕрленĕ — сире килĕшекен хайлавсене эсир ку сайтра та, уйрăммăн уçласа илсе те вулама пултаратăр.

Пӗлме: хайлавсем вырнаҫтармалли йӗрке.

Шкулта урок учитель ирттеретчĕ,

Илместĕмĕр вуншар куç ун çинчен:

Хура хирте шап-шур мулкач сикетчĕ,

Йĕрлеттĕмĕр эпир ун хыçĕнчен.

Эпир вĕреннĕ косинус е синус...

Учитель калани: вĕрен, пул çын эс —

Асрах.

Ăс-тăнăмăр шкул хыçĕнчен

Туптанчĕ институт сакки çинче.

Шкулта урок эп халĕ ирттеретĕп.

Каймасть вуншар куç ман çинчен.

Хура хирте шап-шур мулкач сикет тек.

Вуншар ача йĕрлет ун хыçĕнчен.

Ан пултăр вăрçă нихăçан,

Тӳпе хĕвелпе кăна çиçтĕр!

Телейлĕ, мирлĕ пурнăçа

Чăнах, тата мĕнех-ха çиттĕр.

Уй-хир хумхантăр тыр-пулпа,

Парка пучах куçа шартайтăр.

Хресчен ĕçри йăл кулăпа

Çĕн çăкăр умĕнче пуç тайтăр.

Ĕç юххипе шăрантăр чун.

Пулинччĕ пурнăçăмăр тулăх.

Хĕвеллĕ пултăрччĕ сар кун,

Ешертĕр, чĕнтĕр ешĕл улăх.

Çăлкуç шаркатăр вашмăкра,

Шерпечĕ çынсене сип кӳтĕр.

Телей тупаймăн шаймăкра,

Ырмарлăхпа тĕнче ан кӳттĕр.

Юратупа кун-çул тату,

Ыратупа чĕре ан суртăр.

Çĕршыв, çĕклентĕр хăвату —

Мăнаçлăхна пур çын та куртăр.

Çынна хĕрхенекенсем телейлĕ, вĕсене хăйсене хĕрхенĕç.

[Мф.5:7,8]

Эпĕ ăна автобусрах асăрханăччĕ. Пĕрре пăхнипех вăл мĕнлерех çын пулнине тавçăрма та, миçе çулта иккенне тĕшмĕртсе калама та аптăрамалла пек туйăнчĕ те, пĕр ăстрăм витĕрлесех пăхса лартăм çак ни ытла ватă, ни çамрăках мар арçын çине. Платна хул-çурăм, шăртлă янах, вăрăмрах хура çӳçне ĕнсе хыçне резинкăпа пуçтарса çыхнă. Çыхха шăнăçайман çӳç пайăркисене хăлха хыçне меллештернĕ. Çийĕнче тĕттĕм кăвак футболкăпа хура шăлавар, хулпуççи урлă пысăках мар сумка уртнă. Тек-текех енчен-енне çаврăнкаласа автобус чӳречинчен хула урамне тĕсесе пыратчĕ вăл. Ахăртнех, кунти çын мар-тăр та, хăйне кирлĕ чарăнура анма пĕлмесĕр шăхăрса юласран çапла канăçсăрланать пулĕ-ха ку терĕм вара эпĕ ун çинчен куçăма илсе.

Манăн хама шараçлантаракан ыйтусем те мăй таран-ха, тĕрĕссипе. Паян акă анчăк хӳри евĕр вăрăм чĕлхемпе таçта та пырса кĕме юратакан сăмсана пула чут кăна ĕçсĕр тăрса юлаттăм. Эпĕ вăй хуракан хаçатăн паянхи номерĕнче ман статья тухмаллине пĕлеттĕм-ха. Сусăр ача-пăча шăпине сăнлакан материала эрнене яхăн питĕ тĕплĕ пуçтарнăччĕ, икĕ каç куç хупмасăр тенĕ пек текст шăрçаларăм. Ирхине халь çеç пичет станокĕ айĕнчен тухнă хаçата алла илсе кирлĕ страницăна уçсан ахлатсах ятăм — статьяна çуррине яхăн кĕскетнĕ. Куçăмпа урлă-пирлĕ виçелесех ăнлантăм: материалти тавлаштаракан, сусăррисен проблеми çине урăхларах куçпа пăхтаракан шухăшсене кăларса сирпĕтнĕ те çара фактсене çеç хăварнă. Чухлатăп, хаçат калăплассишĕн яваплă редакторăн ĕçĕ ĕнтĕ ку. Автора ним пĕлтермесĕрех çапла туни пĕрре мар пулкаланă ун, ытти журналистсем тарăхса ятлаçнине хам та сахал мар илтнĕ. Шалтан вăй-й! вĕркесе çĕкленнĕ тарăхăвăма çăварлăхласа ĕлкĕреймесĕрех редактор ларакан пӳлĕме таплаттарса пырса кĕтĕм. Вара çăвара ăнсăртран персе чикнĕ вĕри улмана пак! кăларса пенĕн тӳрремĕнех çапла ыйтрăм:

Малалла

Сар саппунлă, сарă тутăрлă,

Çут куççуллĕ кĕркунне

Ылтăн туй тăвать те хурлăхлăн

Майĕпен хывать тумне.

Сарă питлĕх янăрать-и ку? —

Пат! ӳкет те панулми,

Кунсерен те талăк-талăкăн

Тем каять ним таврăнми.

Кайăк хур кас-кассăн иртрĕ те,

Сассинче мĕн? Илтрĕр-и? —

Те малашлăхăн кĕвви ĕнтĕ,

Те асаилӳ юрри?

Сар саппунлă, сарă тутăрлă,

Çут куççуллĕ кĕркунне,

Тунсăхпа килен те тунсăхлăн

Хăваратăн чĕрене.

(поэма-реквием)

1977 ç.

1

Епле илĕртӳллĕ çанталăк —

Пин тĕслĕ уяр кĕркунне!

Пĕр пĕлĕт çеç — пĕчĕк шăналăк

Кармашнăччĕ çӳл тӳпене.

Çĕр тĕрлĕ чечек, çырла-çимĕç —

Пĕрле çитĕнтернĕ садра.

Туллин татăлать пирĕн тивĕç —

Çак çимĕç йăлт кайтăр ырра.

Тăратпăр санпа куç илмесĕр

Тур панă таса илемрен.

«Сыв пул, чун ăшши», — терĕн эсĕ

Асамлă пĕлтерĕшпелен.

Те сар хĕвелпе сыв пуллашрăн,

Те эс тем систертĕн мана,

Шур акăш хӳхлевĕллĕ ахрăм

Килсе пăчăртарĕ чуна.

Çил килчĕ те — канлĕх вĕçленчĕ,

Малалла

Эс çирĕм иккĕреччĕ,

Эп çирĕм иккĕре.

Шап-шурă çеçкереччĕ

Садсем Йĕлмелĕре.

Хăватлă та таса-мĕн

Çурхи тĕнче юрри!

Асаплă каç асамĕ

Вĕри, вĕри, вĕри...

Тавралăх шăп пĕр хушă

Е — тăвăллă тепре.

Çак аслă тĕл пулушăн

Çуратнă-ши пире?!

Пĕри теприсĕр тăлăх

Ик çын пĕрлешнипе

Сиксе чĕтрет тăп-тăрă

Çут çăлтăрлă тӳпе.

Эх, пилĕ те тивлечĕ

Мумай-çке тĕнчере!

...Эс çирĕм иккĕреччĕ,

Эп çирĕм иккĕре.

Халаллани

Валерий Егорова

Салам! Чун виçине пĕлмесĕр

Чи çывăх тус ытамĕпе

Эс чĕннĕ сăмаха илтмесĕр

Санран халь уртăнам-и эп? [1]

Пĕр çемçелсессĕн, ху пĕлетĕн,

Юмартлăх — чиксĕр япала.

Ĕлĕкхиллех — эс кăшт тӳлек те

Виçесĕр шухă эп пулам.

Мана юрать — ăш пусармашкăн —

Çурри пĕтсе, çурри çĕтсе

Сан кăмăлна сапăрламашкăн,

Çĕр сăмахран пĕри çитсен...

Эс çукчĕ те, тĕл пулаймарăм,

Шупашкарта пĕрле утса

Юлашкинчен калаçаймарăм,

Сигара тĕтĕмне çăтса.

Хăçан-ши калаçма тӳр килĕ

Тепре курса ăш каниччен

Твардовский чапĕ, Шкловский стилĕ,

Айхи «çылăхĕсем» çинчен? [2]

Хуçа пек кăмăллăн, вăраххăн

Хула урамĕпе пырса,

Ялан эс галстук пушататтăн

Алăпа мар — пуçна пăрса...

Хăçанччĕ çав? — тен астăватăн —

Çак тĕл пулу килессине

Шанса тăрса, эс алă патăн,

Эс ăнăç сунтăн çул çине.

Малалла

— Хăçантанпа курман эп сана. Çакă иккен вăл тунсăх, эс çумра чухне вăл мĕнне пĕлменччĕ.

— Чирлерĕм те вырăнпах выртрăм. Темех мар... Вилетĕн терĕ тухтăр.

—... Хăçан? Каçар, ухмахла ыйту... Мĕнле... вилетĕн?..

— Хăçан та пулин пурте вилеççĕ терĕ тухтăр.

— Хăçан та пулин... Эсĕ ăна пĕлмен-и?

— Пĕлмен. Халĕ те пĕлместĕп. Тĕрĕсрех, ĕненместĕп. Ĕмĕр-ĕмĕр пурăнас тесессĕн — хăçан та пулин вил: çак йĕркене пĕлетĕп.

— Мĕне ĕненместĕн — çавă саншăн çук. Эпĕ ĕненетĕп вилĕм пуррине. Çавăнпа пурăнма та чăн-чăнла пурăнмалла тесе шутлатăп. Хăçан та пулин чăн-чăн вилнĕ пекех чăн-чăн пурнăçпа пурăнмалла: кашни утăма, кашни ĕçе чăн-чăн тумалла. Чун тĕпĕнчен парăнса...

— Ман çутă пулас килет. Ăнланса илес килет çутă вăрттăнлăхне.

— Анчах эпир хамăра хамăр та пĕлместпĕр...

— Çапах та такамăн çулне çутатма пултарăп-çке-ха эпĕ, такамăн кăмăлне ăшăтма пултарăп çутă пулса тăрсассăн... Çутă çунса вилет. Манăн та тĕлкĕшем пекки туса мар, çунса пурăнас, çунса вилес килет... хăçан та пулин: ĕмĕр-ĕмĕрех юлассишĕн. Çак самантра та ăшăм çунать. Çĕр чăмăрĕ мĕнле чăтать-ши ăшĕнчи вута?..

Малалла

Кăнтăрпала хĕвелĕ пĕçерет-и,

Каçпа тĕттĕм хуплать-и хулана —

Пĕлесчĕ сан, мĕнле вĕчĕрхенсе эп,

Кĕтĕтĕп, тусăм, санăн çыруна.

Кунти çĕре мĕнле майпа-ха мухтăн?

Ăçта кайсан та ку çĕрте кичем.

Тулли ешĕл çу пуçланнă чух та,

Кунта çук пек ниçта нимле илем.

Мĕн-ма çырмастăн, аякри савниçĕм,

Мĕн-ма капла вăраххăн кĕттерен?

Пĕлесчĕ сан, кунта çыру илсен çеç

Аса илен тăван çĕршыв çинчен.

Чĕвĕлтетмеççĕ сарă кайăксем те,

Ирпелен, тухăç хăмаçланнă чух.

Кунта çук çӳллĕ ешĕл топольсем те,

Çаврака кӳл те, хурăнлăх та çук.

Кăнтăрлапа хĕвелĕ пĕçертет-и,

Каçпа тĕттĕм хуплать-и хулана —

Пĕлесчĕ сан, мĕнле вĕчĕрхенсе эп

Кĕтетĕп, тусăм, санăн çыруна.

Корея, 1946.

Ĕмĕрĕм тăршшĕне

Теттĕмре ӳсрĕм,

Чуралăх ĕçĕнче

Ураран ӳкрĕм.

Шурăмпуç тухиччен

Уй ĕçне чупрăм,

Таврăнсан — ӳкиччен

Ал ĕçпе супрăм.

Ачамсем пухăнса

Йĕрсе ларатчĕç,

Çĕтĕксем тăхăнса

Кĕлеме карĕç.

Хĕвел пек хĕрелсе

Ирĕклĕх килчĕ.

Юнланса пĕвенсе

Чуралăх вилчĕ.

Çитĕннĕ ирĕкĕм

Сыватса ячĕ,

Çĕнелнĕ ĕмĕрĕм

Савăнăç пачĕ.