Электронлă вулавăш

Ку сайтра эсир чăвашла çырнă хайлавсене тупма пултаратăр. Пур хайлава та авторĕ, çырнă çул тăрăх çăмăллăн тупма пулать. Ку архива ятарласа хатĕрленĕ — сире килĕшекен хайлавсене эсир ку сайтра та, уйрăммăн уçласа илсе те вулама пултаратăр.

Пӗлме: хайлавсем вырнаҫтармалли йӗрке.

Чĕлхем, тăван чĕлхем,

Эс пуртанах — чунра

Çиçет шевле-хĕлхем,

Чупать вăй-хал юнра.

Сĕм вăрмана тухсан

Туяп: кашла-кашла

Йывăçĕсем тасан

Юрлаççĕ чăвашла.

Çуралнă ялăмра

Çунатлă чĕлхепе

Пуплет яштак йăмра

Çумри çĕмĕртлĕхпе.

Выл хĕррине ансан,

Сар хĕрсемпе ташлă, —

Кунта йăлтах ансат,

Кунта йăлт пакăшла!

Çӳçе — çинçе çилхе —

Çилпе сиккеленет.

Чĕлхем, чечен чĕлхем

Çулçа сирсе çӳрет.

Сăр хĕрринчен ларса

Тухам-и Атăла,

Ашра вут кăларса,

Анам анаталла.

Вуншар чĕлхе юрри

Вĕçет тӳпенелле.

Чăваш кĕвви пурри

Чуна çĕклет епле!

Шур акăш — пăрахут —

Çитсен Шупашкара,

Сас пачĕ: ту-ту-тут! —

Тус-тантăшсем умра.

Тĕп хулари хĕрсем

Манман-ха чăвашла...

Эппин, чĕлхем, хĕрсем,

Вут-кайăкăн вашлат!

...Тĕнчемĕр уçлăхне

Сассу çитет пулсан,

Чĕлхем, ху хĕлхемне

Сӳнтермĕн эс нихçан!

Тĕплĕ çын Варсун хуçа!

Ак мунча та çак мунча!

Икĕ кĕрĕк, пĕр кунча!

Сăра ĕç те ăшши пар!

Ăшша пиçрĕн — тух та тар!

Чăтайманĕ тартăрах!

Сыпаканĕ сыптăрах!

Пичке хырăм пултăрах!

Эпир кунта мунчара.

Лапка çинче — маччара!

Ан ятла, Варсун пичче!

Мунчуна мухтать тенче!

Эх чух, тăваннă чух

Çĕпĕрте те хуйха çук!

2003, юпа, 18.

В.Д.Васильев таврапĕлӳçĕ мунчи.

«Тăван» ансамбль ертӳçине

Николай Никонорова

Ачисем лапка тулли,

Ĕçмелли сĕтел тулли!

Ăшши-пăшши панă чухне

Пирĕн кăмăл та тулли!

Çат-çат Микула,

Хуткупăсçă Микула!

Пултаратăн юрлатма,

Пултаратăн вылятма,

Вылятатăн милĕке,

Авкалатăн пилĕке!

Чăхха кирлĕ сар тулли,

Пире кирлĕ хĕр кулли,

Акăш-макăш Чĕппе мунчи —

Пултăмăр вĕт йыт пулли!

Çат-çат Микула,

Хуткупăсçă Микула!

Пултаратăн юрлатма,

Пултаратăн вылятма,

Çатти çап-ха вирлĕрех,

Асра юлтăр ĕмĕре!

Эх! Тавах Чĕппе хуçа!

Сĕрĕм тивмĕ-ши пуçа?

Тивсен тивтĕр! Хăямат!

Малалла

Тăван чĕлхене

Çеçпĕл Мишши

Çепĕççĕн, сулмаклăн,

Савăккăн, хăватлăн

Янăратăн эсĕ, ман тăван чĕлхем.

Тимĕре тататăн,

Чул сăрта вататăн,

Сӳннĕ вучахра та эс чĕртен хĕлхем!

Савнă ялăмра-и,

Шавлă хулара-и

Сан сассун йыхравĕ пуçтарать пире.

Атăлăн — Мускавăн

Илтĕнен мухтавлан, —

Çитмĕл çичĕ халăх саламлать: хитре!

Венăра тăрать-и,

Берлинра утать-и

Ирĕклĕх салтакĕ,

чыслăха туйса, —

Туслă чĕлхесенĕн

Хушшинче, кервенĕн,

Сас паратăн эс те, кăмала уçса.

Ĕмĕрсем пилĕ

Халăхăн илемĕ,

Кунсерен çĕкле эс иксĕлми вăйна!

Чăвашлах хавассăн

Калаçать Некрасов,

Пушкин та, Шекспир та йышăнчĕç сана!

Хăшпĕр каппайланнă,

Çын тивĕçне маннă

Йăхсăр-хурăнташсăр каçăр сăмсасем

Сан пирки, мăнаçлăн,

Кăрккасем калаçнăн,

Павăраç пулин те, шанчăксăр, тесе,

Эп сана шанатăп,

Малалла

Шкултан килтĕм те пулă тытма каяс терĕм. Пĕчĕк кӳлĕ пирĕн пӳрт умĕнчех. Ун йĕри-тавра темиçе йăмра çитĕнет. Вăлтасене хатĕрлерĕм, пахчаран ăман пухса тултартăм. Пĕчĕк витре илсе кӳлĕ хĕррине тухса лартăм. Кăштахран ман çума Саша килсе вырнаçрĕ, унтан — Денис. Алеша темшĕн курăнмарĕ. Ларатпăр виççĕн пулă хыпасса кĕтсе. Темшĕн паян пулă кĕмест. Вăхăта ирттерме пĕр-пĕрне интереслĕ пулăмсем пирки каласа кăтартма пуçларăмăр. Малтанах манăн каламалла пулчĕ.

«Зоя аппапа кăмпана кайни халĕ те асрах. Çумăр çунă хыççăн Зоя аппа мана кăмпа татма чĕнчĕ. Асанне пире асăрханарах çӳреме хушрĕ. Эпир пĕчĕк витресем йăтса вăрмана çул тытрăмăр. Нумаях та утмарăмăр, кăмпа тĕлне пултăмăр. Васкаса пухма пуçларăмăр.

— Пăх-ха, еплерех хитре кăмпа! — тетĕп эпĕ аппана, хĕрлĕ шĕлепкеллĕскере курнă май.

— Ку вăл шăна кăмпи, çимелли мар, наркăмăшлăскер, — тет мана аппа.

Хăй еплерех хитре, анчах çимелли кăмпа мар, тĕлĕнмелле!»

— Нимĕн тĕлĕнмелли те курмастăп, шăна кăмпи вăл, — тет тилĕ.

Ман калава итлеме кролик, чĕрĕп тата тилĕ килсе тăнă пулнă. Вĕсем пире вăрман пурнăçĕнчи тĕлĕнтермĕшсем çинчен татах та нумай каласа пачĕç. Çăвар карса итлесе лартăмăр. Пулмарĕ пулă тытасси.

Ача ури çине тăрать,

Тăрать, тăрать,

Пит савăнса амăш кулать,

Кулмасть ача,

Ӳкмест, тăрать.

Унтан мĕнпур вăйне пухса,

Утса вăл

Кайрĕ малалла.

Сасартăк ӳкрĕ такăнса,

Йĕмере,

Тăчĕ,

Ăнтăлчĕ мала...

Сунатăл ăнăçу, туссем,

Малтан мала утакана.

Кĕтеççĕ инçетри çулсем

Канма пĕлмен хастар çынна.

Çĕрле, асар-писер çулпа,

Çĕмĕрĕлнĕ кив урапапа,

Кайма шутланă, тет, пĕри,

«Чипер!» — ăсатнă, тет, тепри.

Тата тепри ту-сăрт урлах,

Ытла та мухтанмасăрах,

Кать çулĕ хывнă тахçанах.

«Сукмак!» — хак панă, тет, ăна.

Тăван çĕршыв хаваслăн чечек сарчĕ,

Çурхи хĕвел çутипеле кулса.

Тăван уй-хир те хумханса хăпарчĕ,

Çырансăр анлă тинĕс пек тулса.

Эпир мăнаçлăн уява тухатпăр,

Уяв кĕрлет халь пирĕн урамра.

Кăкăр тулли, чĕре тулли юрлатпăр

Ытарайми çурхи юррăмăра.

Çутă хĕвел йăлтăртатса тухнишĕн

Шăпчăк юрлать, вăрман та янăрать.

Тăван çĕршывшăн, Аслă çĕнтерӳшĕн

Халăх юрлать, тĕнче те савăнать.

Çĕршыв-аннемĕр паттăрсене савтăр,

Вĕсем халь пурте тивĕç мухтава.

Хаваслă юрă çĕршыв тăрăх кайтăр,

Вăл пырса кĕтĕр аслă Мускава!

Юлташăмсем, тăванăмсем,

Тухатпăр пурте урама,

Пуçлатпăр юрă юрлама,

Пуçлатпăр ташă ташлама,

Янраччăр та кĕрлеччĕр урамсем!

Вăл çитрĕ, çитрĕ

чун пек кĕтнĕ ир,

Мĕнпур чĕрешĕн чи вĕри сăмах

ак илтрĕмĕр эпир.

Хăватлă, Аслă Çĕнтерӳ,

Чĕрешĕн мĕн тери хĕрӳ!

Пĕтĕм çĕр чăмăрĕ тавра,

Хăватлă Çĕнтерӳ, янра!

Çак сăмаха кашни хăй чĕринче

Нумай çулсем усранă,

ăшăтнă,

вĕрилентернĕ.

Ак халь ылханлă тăшмана пĕтернĕ,

Ăна тĕппех аркатнă та çĕнтернĕ!

Паян çавна ак илтрĕ пур тĕнче,

Вăл янăрать колхозник пӳртĕнче,

Вăл янăрать çĕр çывăрман заводсенче

Вăл янăрать Мускав площадĕнче,

Вăл — кашни çыннăн чĕринче.

Хаваслă, Аслă ир!

Хаваслă шурăмпуçĕ.

Халь пурте тухнă урама эпир,

Эпир халь пурте — çĕнтерӳçĕ!

...Вăл тухрĕ, тухрĕ Çĕнтерӳ хĕвелĕ, —

Малалла

Вăраннă-вăранман шкула кайма пуçтарăнтăм. Паян тĕрĕслев ĕçĕ çырмалла, учитель иртерех пыма хушрĕ, урок пуçланиччен правилăсена тепĕр хут аса илмелле. Кăшт-кашт çырткаларăм, кĕнеке-тетрадь сумкăна чикрĕм, шкулалла васкарăм. Те ытлашши васкани юрамарĕ, те çулĕ хăй çавнашкал пулчĕ, умри йăмра тураттинчен такăнтăм. Тем пулчĕ, пĕлĕтелле вĕçсе кайрăм. Пĕлĕт çинчен ман пата космос çыннисем вĕçсе анчĕç, çак тĕлĕнтермĕш этемсем мана çавăтса хăйсем пурăнакан яла илсе çитерчĕç. «Ялĕ Марс çинче пулмалла, — тесе шухăшласа пыратăп. Манран никам та нимĕн те ыйтмарĕ, темĕнле пӳлĕме кĕртсе ячĕç, ума апат —çимĕç лартса пачĕç те алăка питĕрсе илчĕç. Эпĕ малтанах вĕсем мана хамăн тăван яла, Штанаша, илсе каяççĕ пулĕ тесе шутланăччĕ, анчах та хам Марс çинче иккенне ăнланса илтĕм. Пĕрремĕш кунхине хытах хăрарăм, иккĕмĕш кунне хăрама пăрахрăм. Манран никам та нимĕн те ыйтмасть. Апат çитереççĕ, хăйсем пĕр сăмах та калаçмаççĕ. Аран-аран пĕр ачарен хам кунта мĕнле килсе лекнине ыйтса пĕлме пултартăм. Эпĕ такăнса ӳксен Çĕр çинчен пулăшу ыйтакан паллă янăраса кайнă, вăл космоса илтĕннĕ, уçăлса çӳрекен Марс çыннисем çавна илтсен мана пулăшма вĕçсе аннă.

Малалла