Электронлă вулавăш

 

Ку сайтра эсир чăвашла çырнă хайлавсене тупма пултаратăр. Пур хайлава та авторĕ, çырнă çул тăрăх çăмăллăн тупма пулать. Ку архива ятарласа хатĕрленĕ — сире килĕшекен хайлавсене эсир ку сайтра та, уйрăммăн уçласа илсе те вулама пултаратăр.

Пӗлме: хайлавсем вырнаҫтармалли йӗрке.

 

Шевле пулса

Çутатрăн ман çума,

Шевле пулса

Вăратрăн туйăма,

Алхастарса

Хытартăн чунăма.

Санпа канăçăма

Ылмаштарса

Çухатрăм-çке хама.

 

Тĕрĕслесе

Çыхатăн куçупа,

Иментерсе

Сар пĕвӳпе, шухпа.

Тĕрĕслесе

Сăнатăн ăсупа

Юри ачашланса

Савăнтарса,

Хăвна асăрхаса.

 

Çунат пулса

Вĕçеççĕ ĕмĕтсем,

Санпа пулса

Ишеççĕ пĕлĕтсем,

Пăхма савса

Чĕнеççĕ куçусем,

Хăюсăр сăнаса,

Тыткăнласа,

Кулса-кăтăкласа.

 

Мĕнле калас

Туптанă сăмаха?

Мĕнле тытас

Ăшри урхамаха?

Мĕнле чăтас

Алхаснă тунсăха?

Чĕнет савăш алли

Шух тăрăха,

Пулас парне валли.

 

Пĕлесчĕ ман

Сан шухлăхна уçма, —

Юханшывран

Çук мар пуль-çке каçма.

Кĕтсе тăрсан,

Пĕлмесĕр хăрама,

Эп чăмăттăм шыва

Сăвап хурса,

Сума суса, савса.

Эп тетĕм пӳлĕмре пĕччен

Тесе шутларăм, куç курманнипе

Ларма тивет çутăличчен,

Такăнасран, хăю çитменнипе.

 

Çутта пăвать хура чаршав.

Çук уçăмлăх, веçех арпаштарса,

Тăллать ал-урана чăрмав,

Хăй тимĕр тыллине алхастарса.

 

Пикентĕм кĕрешме темпе

«Усал», — тесе çак тĕттĕм пӳлĕмре.

Курма май çук сăнне-питне,

Лăскатпăр пĕр-пĕрне хирĕçӳре.

 

Курманччĕ эп кун пеккине.

Епле курас çумра кам тăнине?

Вăл та курмасть кам çумрине,

«Усал», — тесе чышать çумри енне.

 

Чăрмав чухлать чаршав ĕçне,

Çутта çеç сӳнтерсен вăйланнине.

Веçех парать: чулне, хĕçне,

Суя сăмах, ватма тĕрĕссине.

 

Юрав юррисене кĕтет,

Мухтавлă пылакпа сĕрет,

Итлемесессĕн — чĕпĕтет,

Палăрмалла çамкисене чĕрет.

 

Çут çулăмăн палли пулсан

Чăрмав хăратĕ тем пек пуласран.

Юри варлать, чышать хыçран

Кăвайт çути чăна палăртасран.

 

Хăю пулсассăн чунунта

Шыра меслет çак чăрмава сирме.

Малалла

Утса иртрĕм утмăл чиккинчен,

Çывăхах çитмешкĕн çитмĕле те.

Хĕсĕнсех пырать иккен тĕнче,

Туссенчен уйрăласса пĕлетĕп.

 

Кам унта ăсанĕ маларах,

Юлашки сехечĕ çапĕ камăн?

Сарăпсăр тесе ан калăрах,

Турă пӳрнинчен сиксе юлаймăн.

 

Утă, 1997.

Николай шăллăмăн тăпри çинче

 

Сан канăçа сыхлать кĕреш юман.

Сана савса сар кайăксем юрлаççĕ.

Тек хурланмашкăн нимĕн те юлман.

Ĕç-пуçĕ те анра-сухралăх влаçĕ...

 

Никам та тĕкĕнмест сан пурнăçа.

Пырса чăрмантармастăн никама та.

Çак картара эс ĕмĕрлăх хуçа,

Мĕн чухлĕ кирлĕ — çавăн чул канатăн.

 

Йывăр тăпру çăп-çăмал пултăр сан.

Мăн тăвăн, çавăн пек этем шăпи.

Пурăннă чух та кирлĕ мар пулсан

Вилсе выртсассăн кирлĕ пулăн-и?..

 

Çĕртме, 28, 1997.

Пурăннă тет пĕр çĕр-шывра виçĕ пĕр тăван: Укçиçук, Нушиçук, Телейçук.

Ялан пурнăç япăх тесе ӳпкелешнĕ тет вĕсем. Пĕррехинче ашшĕ вĕсене телее аякра шыраса пăхма сĕнет. Тухса кайрĕç тет пĕр тăвансем пуçтарăнса инçе çула.

Хирпе утрĕç тет, вăрманпа, çавра кӳлĕ хĕррине çитсе тухрĕç тет — телей тупаймарĕç. Пĕр кун утрĕç, икĕ кун, виçĕ кун иртрĕ çул çинче. Шанчăка çухатнăскерсем çитсе тухрĕç пĕр çӳллĕ лаштра йăмра патне. «Ку йăмра кутĕнче выртса канма пурин валли те вырăн çитет»,— теççĕ.

— Кăштах ларса канас та, каяс килелле, манăн Телей атте-анне килĕнче, халĕ акă вĕсем çумра çук та — эпĕ çунатсăр кайăк пекех, — терĕ тет Нушиçук. Лешĕсем:

— Мĕншĕн пирĕнпе пытăн вара? Сана пула çапла нуша куратпăр пулĕ-ха, эсĕ çук — нуши те çукчĕ.

Сасартăк çĕр чĕтренчĕ те йăмра айĕнче тарăн шăтăк пулса тăчĕ. Хайхи шăтăкра Телей лара парать тет, Укçиçук шăтăк патне пычĕ те калать тет:

— Сана шыра-шыра халтан кайрăмăр ĕнтĕ, эсĕ пур — шăтăкра ларатăн, нумай укçа парса телейлĕ тусамччĕ мана…

— Парас, ара, хăв мĕн чул йăтса кайма пултаратăн ил, анчах асту — сывлăхпа илме çитмест вăл…

Малалла

Кунта маншăн юмах пек тĕнче —

Кашни ят, кашни сăн куç тулли

Пушкăртри чăвашсен питĕнче

Тăван çĕр, тăван пурнăç кулли

 

Ашкатар, Пархатар, Саватар...

Ячĕ юрă пекех илтĕнет.

Хамăр тупнă çĕре юратар

Тенĕ пек мана çакă тивлет.

 

Ишĕмпай, Миекки, Кăрмăскал,

Авăркас, Хветĕркке, Пишпӳлек...

Пĕр сăмахĕ — пĕр кĕмĕл мăскал

Кашни ячĕ — сар ылтăн пӳлмек.

 

Кунта маншăн çăтмах пек тĕнче

Кашни яш, кашни хĕр куç тулли!

Çунатланнă чăваш ячĕпе

Капăрлан, аслă пушкăрт хули.

 

1995, раштав, 12.

(Виççĕлет)

 

Шырав та чăрсăрлăх, хаваслăх

Тĕксĕм кунсен сĕмне касать,

Чунра çил-тăвăл пек асать,

Шырав та чăрсăрлăх, хаваслăх

Черчен тасалăхне сапать.

Пурах, пурах умра пуласлăх!

Шырав та чăрсăрлăх, хаваслăх

Тĕксĕм кунсен тĕсне касать.

 

1995, раштав, 10.

Ирех çӳретĕп пĕр-пĕччен,

Ят-сумсăр туртăм...

Стерле хули урамĕнче

Тирек те хурăн.

Çак йывăçсен ытамĕнче

Чуна кăшт кăтăш.

Стерле хули урамĕнче

Тирек те чăрăш.

Тĕтре нумай хула çинче,

Вĕçет пек хăрăм.

Вĕçсен вĕçин! Стерле енче

Ункайлă вырăн.

Хурăнсарсен ик енĕпе

Тирек те чăрăш...

Хура çилсен тусанĕпе

Ан витĕн. Тăрăш!

 

1995, раштав, 1.

Çул иртнĕçем вăраххăнрах утатăн,

Чупас килсен те вылянмасть ура.

Килĕшмеллех пулать, туссем, эп — ватă,

Пенси параççĕ ватлăха кура.

 

Каç еннелле катрам-катрăм тухаççĕ

Тĕссĕрленсе тăрлавсăр пĕлĕтсем,

Кам вăл савăнтарĕ — пурнăç каçĕ?

Хăвах туятăн вăхăт иртнĕçем.

 

Мухтанмалли те пулнă...

Халь — чĕнместĕн.

Хура тĕспе сăрланнă пирĕн çул

Телей тени курăнасса кĕтместĕн.

Ах, ватлăхăм, тархасшăн çирĕп пул.

 

Юпа, 18, 1991.

Кăнтăрла иртсен çанталăк сасартăках пăсăлчĕ. Таçтан амакран, Катек вăрманĕ хыçĕнчен-и, мĕн-и, тĕксĕм хура пĕлĕт капланса хăпарчĕ те, урлă-пирлĕ юплĕ çиçĕм çиçтерсе, енчен енне пушă пичĕке йăвантарнă пек аслати кĕмсĕртеттерсе, çĕр çинелле шарлак çумăр чĕресне ӳпĕнтерчĕ. Тепĕр тесен, çумăр та мар ку, талккăшĕпе алхасакан шывсикки. Ту чакăлĕнчен чавкăнса анакан чашлама!..

Çирĕккассине почтăпа çӳрекен Ухтем Урини çыхăну кантурĕн крыльцинче тăрать. Тулли сăран сумкине вăл пусма картлашки çине лартнă. Унăн «тилхепесĕр тимĕр кăвак тихи», кĕмĕл тыткаллă самокачĕ ара, крыльца çумне сĕвеннĕ те çумăр айĕнчех лӳшкенет.

«Юрĕ-çке, нимех те мар, — хăйне хăй йăпатать Урине. — Тусанран тасалтăр, лайăхрах çуталтăр. Анчах çумăрччен тухса кайма ĕлкĕреймерĕм-çке. Тем чухлĕ кĕтмелле ĕнтĕ?..»

Унăн районти военкоматра самаях тытăнса тăмалла пулчĕ. Кунта вăл тепĕр икĕ çыннăн иртнĕ вăрçăри кунçулне тĕпчесе пĕлме тăрăшрĕ. Пĕр çынни — хăйсен ялĕсемех, тепри — Энĕшкассинчен. Вăтам шкулти хастар йĕрлевçĕсем вĕсен юлашки адресĕсене шыраса тупнă-ха. Пĕри, Андрей Александрович Нижаров лейтенант, Литва çĕршывĕнче çапăçса пуçне хунă. Ăна Рудлинас поселокĕ çывăхĕнчи «Тăванлăх масарне» пытарнă иккен. Тепри Энĕшкасси çынни, Матвей Михайлович Эльдюков сержант, — 1945 çулхи вăйлă çапăçусенче «хыпарсăр çухалнă». Анчах шкулти ывăнми йĕрлевçĕсем унăн йĕрне те тупнă. Паттăр чăваш салтакĕн тăпри Кенигсберг, хальхи Калининград, çывăхĕнче-мĕн.

Малалла