Электронлă вулавăш

Ку сайтра эсир чăвашла çырнă хайлавсене тупма пултаратăр. Пур хайлава та авторĕ, çырнă çул тăрăх çăмăллăн тупма пулать. Ку архива ятарласа хатĕрленĕ — сире килĕшекен хайлавсене эсир ку сайтра та, уйрăммăн уçласа илсе те вулама пултаратăр.

Пӗлме: хайлавсем вырнаҫтармалли йӗрке.

Пĕрре çуралакан пĕрре вилет —

Çапла тĕнчен ылмашăнми саккунĕ.

Паян-и вилĕм е ыран килет —

Ун хăйĕн пур йĕрки, пур хăйĕн кунĕ.

Пӳкле-и çын вилет е чап-чыспа,

Çӳле е аяла ăна хураççĕ —

Этем хакне тумасть таçти хысна,

Çынна туссем хисеплесе хаклаççĕ.

Туссем маннишĕн шикленессĕм çук,

Тăшман ура хуни те хурлантармĕ.

Тăван Çĕршыв малашлăхĕ пур чух

Манран тăван та, хурăнташ та тармĕ.

Кашни çуралакан пĕрех вилет.

Ĕмĕр иртет, анчах та иртмĕ вăхăт.

Асран кайми атте-анне килне

Тăван Çĕршывăм виçипе эп пăхăп.

Ӳте-тире суран çунтарнă чух

Хаярлăхпа тулса хĕрет вăй-халăм,

Сисмесĕрех чăмăртанать ик аллăм

Чăтса выртма пĕр чĕптĕм те май çук.

Çĕршыв умне килсе тухсан тăшман

Çапла чăмăртанман-и манăн халăх?

Вутра çунми, шывра путми пулмалăх

Ăна çĕкленĕ тӳсейми суран.

Арсений Тарасова

Пăрçа хирне пытаннă ман ачалăх,

Ман çамрăклăх пытаннă улăха.

Вăййи-куллийĕ юлчĕ асăнмалăх,

Вăй уçланкийĕ юлчĕ тăлăха.

Сар кайăк, вĕл вĕçсе ăçта ăсантăн,

Ăçта çухалтăн эс, утмăл турат?

Куçа уçсан та, куçăма хупсан та

Ман ĕлĕкхи савни умрах тăрать.

Халь ĕнтĕ çук тĕкĕлтураллă улăх,

Пăрçа хирне те пуснă тап пиçен.

Тавралăхăм, епле танлаштаруллă

Сăмах тупса çухатăвна виçем.

Шаланкă та вĕçсе иртмест ку яхăн,

Чунра темскер чĕрне пек чĕрĕнет.

Шур хĕррипе хăрса пыран хăяхăн

Çĕççи касса та кĕчĕ чĕрене.

Мăшăрăма, Мария Прокопьевнăна

Каçар, каçар. Çавна эп пĕлеймерĕм:

Çут çăлтăрлă, таса шур çурталла

Çĕрле кăна çутатмалла пуль терĕм —

Тăр кăнтăрла та мĕн çутатмалла.

Тен, тепĕр чух сăмахăма тытмарăм,

Тӳрккес те пултăм-и, тен, тепĕр чух?..

Анчах чуна сутмарăм эпĕ, арăм,

Ун пек йăла ăратнере те çук.

Туспа эп тус, тăван эп хам тăваншăн, —

Кашни хăйсен вырăнĕнче вĕсем.

Эс ăшă, ăшă кил хĕвелĕ маншăн,

Эс ман çырас хĕрӳллĕ сăвăсем.

Эс пулмасан çумра мĕне пĕлтерĕ

Чап, пурлăх, хаклă шурă кĕленче?

Эс пулмасан мана татса пĕтерĕ

Ытла хаяр, ытла хитре тĕнче.

Сар ылтăн сулă — çамрăклăх ытамĕ

Епле илемлетет аллусене.

Юр лекнĕ пуçăма пырса таям-и

Кĕрен чечеклĕ минтерӳ çине...

Çак таврара кĕркунне кăçалхи пек йĕпе те сивлек пулнине Укахви пачах астумасть. Иртен пуçласа каçчен, каç кӳлĕм пуçласа ирччен татти-сыпписĕр çумăр çăвать; пĕр самантлăха чарăнать те çавăнтах тепĕр хут пуçласа ярать; çывăхри вăрман хыçĕнчен çăра пĕлĕтсем йăтăнса тухсах тăраççĕ. Хĕвел эрни-эрнипе çынсенчен пытанса пурăнать, темĕнле айăпа кĕнĕрен вĕсен куçĕ умне курăнма именет тейĕн. Урамра çĕрĕн-кунĕн йăмрасем кашлаççĕ; кĕрхи çил вĕсен юлашки çулçисене тăпăлтара-тăпăлтара илсе каять, виçĕ ял хушшинчи кӳлле ăçти-çукпа тултарасшăн пулнă пек, шыв çине ывăçĕ-ывăçĕпе çулçă сапать.

Укахви хăйсен пахчи вĕçĕнче, çаврака кӳллĕн çурçĕр , кукăрĕнче тăрать. Унран инçе мар валашкалла чавса тунă кимĕ, пĕтĕмпех шывпа тулса, хăрах пуçĕпе юшкăна тăрăнса кĕрсе ларнă. Çулла шыва кĕнĕ чухне унта ачасем ишетчĕç, халĕ ĕнтĕ вăл никама та кирлĕ мар, ак хĕлле кӳлĕ шăнса ларĕ те, кимĕ çаплипех чалăшшăн пăр хушшине хĕсĕнсе юлĕ.

Çап-çут хĕвел çӳл ту хыçне васкавлăн анчĕ,

Сĕм тĕттĕм каç васкать хуçаланма.

Ачалăхăм, каç пулнă пек, тарса пытанчĕ,

Асамлă утпала васкарĕ пуль канма.

Эс мĕншĕн тĕлĕк те пулин пулса килместĕн,

Самантлăха кăна памастăн çунатна?...

Эп саншăн пит тунсăхланисене пĕлместĕн,

Мана мĕн-ма нихçан илместĕн хăв патна?

Ачалăхăм, ачалăхăм, çунатлă кайăк,

Тепре килсе, вĕçсе эс çаврăн ман тавра.

Çӳçсем шап-шур пулсассăн та чунра пит лайăх —

Мăнукăм ман пекех чупса çӳрет умра.

30.04.2007.

Ăш хыпнă çулçӳревçĕ эп. Васкатăп.

Ку тарана çитсе утман çула

Ыттисенчен кая юлса тухатăп,

Халь тин шыратăп хам утмаçула.

Пĕлмен çĕрте çул юпписем нумай та,

Кăтартмăн-ши, ыр çыннăм, çул-йĕре?

Тен, эсĕ утакан çулпах эп кайăп,

Тен, иксĕмĕр утас çулсем пĕрре?

Шӳт ячĕшĕн тесе тавра уттармăн —

Тӳрĕ çула та çитес çук вăй-хал.

Çĕр чăмăрĕ çавра та вăл, мăнтарăн,

Çавра-тавра утмашкăн кун сахал.

Ахаль те ытахаллĕн иртрĕ вăхăт,

Вăр-варрăн тухаймарăм тапранса.

Малтисене çитесчĕ манăн, тăхăм,

Малтисемпех пырасчĕ талпăнса!

Кама мĕн пӳрнĕ — пурте хăйĕн:

Кама — симпыл, кама — шерпет.

Кача тăвар та хылчăк-хăйăк

Мана çине-çинех тивет!

Мĕнех, мĕнех... Пулам тиркевсĕр —

Уяв çитет ĕççи иртсен.

Çак асапа чăтса хĕрмесĕр

Пĕлетĕп канлĕх килмессе.

Леонид Яковлевич Тянгова — сумлă та шанчăкпă юлташăма - ыр сунса

Хырай çумĕпеле пур хурăн та

Тăраççĕ шур пĕлĕтсене йăтса.

Ик ĕмĕр хушшинче эп пурăнтăм

Ик тĕрлĕ самана халне чăтса.

Пĕрийĕ тепринчен те хивререх,

Илемлĕрех пĕрийĕ тепринчен.

Эп вĕсене шайлаштарса пĕрех

Пĕр пурнăç тытса пытăм халиччен.

Кăварпала шыва пĕр вăхăтра

Тытма пултартăм пуль пĕр савăтра.

Тен çавăнпа Исмукăн ăратне

Турри çăлса пырать пуль ахăртне.

Нимле те мар çанталăк пуличчен

Мĕнле çанталăк пулнă халиччен

Çавăн пекех хивре вăл тăтăр-и,

Çавăн пекех хитре вăл тăтăр-и —

Мехел çитсе чĕлхеçĕм çĕтиччен

Юрлас юррăмсенче вăл юлтăр-и?

Çăлтăрсем питĕ илемлĕ, çутă. Эпир пурте çăлтăрсем çине пăхса киленетпĕр. Вĕсен çути куçа илĕртет. Çăлтăрсем пирки нумай пĕлес килет. Вĕсем мĕнле пулса кайни те шухăша ярать.

Ĕлĕк-авалах тӳпе çинче пĕр çăлтăр та пулман. Ирхине, кăнтăрла вăл çутă кăвак тĕслĕ, каçхине вара сĕм тĕттĕм тĕслĕ.

Пĕр пысăк вăрманта кӳлĕ пулнă. Унта илемлĕрен те илемлĕ хитре вутăш пикисем пурăннă. Анчах та вĕсен хӳресем мар, чăн урасемех пулнă. Каç пулсассăн вара вĕсем шыв хĕррине тухнă та илемлĕ, уçă сасăпа юрă юрланă, ташшине те ташланă. Ялти çынсем каланă тăрăх, çак вутăш пикесем çине хĕр пăхсассăн çав хĕр те вутăш пике пулса тăрать. те Енчен те арçын ача пăхсассăн вăл путса вилет.

Пĕррехинче пĕр çамрăк каччă çав вутăш пикесене питĕ хытă курас килсе каять. Каç пулсассăн вăл кӳлĕ патĕнчи йывăçсем хыçне пытаннă та вĕсем килессе кĕтсе ларнă. Кăшт тăхтасассăн, чăнах та, вутăш пикесем тухнă, хăйсен илемлĕ сассипе юрлама пуçланă, савăнса ташланă. Ирхи шуçăмчченех пулнă унта вĕсем. Каччи вара вĕсенчен куç илеймесĕр пăхса ларнă. Хĕвел пайăркисем курăнма пуçласан кӳлле таврăнма пуçланă. Анчах та самай хыçалта пыраканни йывăç хыçĕнче ларакан качча асăрханă. Вăл нихăçан та çынсене курман, çавăнпа та ытти вутăш пикисене ăна курнине каласа кăтарман. Кайран вара çав каччă çинчен пĕр май шутланă, кашнинчех хурланнă. Сасартăк унăн çынсемпе çĕр çинче пурăнас килсе кайнă. Пĕррехинче вăл кӳлĕрен тухнă та каччă кайнă çулпа утнă. Çак хайхи нумай çӳренĕ, анчах нимĕнле ял та тупайман. Таврăнма тивнĕ, мĕншĕн тесен вăл чылай вăхăт хушши шывсăр пурăнма пултарайман. Каялла таврăннă чухне ялти чӳречесен çутине курнă, кайран тин ял тепĕр енче пулнине ăнланса илнĕ. Вутăш пики питĕ хытă хурланнă. Вăл макăрса янă та хăйĕн аллисемпе шыва сирпĕтнĕ. Анчах та тумламсем каялла кӳлле ӳкмен, пĕлĕт çине хăпарнă, тӳрех çутатма пуçланă. Вутăш пикин пулайман ĕмĕчĕсем пĕлĕт çинче çутатнă. Çавăнтан пуçласа пĕлĕт çинче уйăх тата çăлтăрсем пур. Кашни пулайман ĕмĕт вара çăлтăр пулса тăрать те пĕлĕт çинчен пире çутатать. Каçхи тӳпепе киленнĕ чухне манса ан кайăр, мĕншĕн тесен пирĕн ĕмĕтсем те çавăнтах пулма пултараççĕ.