Электронлă вулавăш

Ку сайтра эсир чăвашла çырнă хайлавсене тупма пултаратăр. Пур хайлава та авторĕ, çырнă çул тăрăх çăмăллăн тупма пулать. Ку архива ятарласа хатĕрленĕ — сире килĕшекен хайлавсене эсир ку сайтра та, уйрăммăн уçласа илсе те вулама пултаратăр.

Пӗлме: хайлавсем вырнаҫтармалли йӗрке.

Пиччене — Муркаш райĕçтăвкомĕн председательне Сергей Никитина (1927-1976) тискерĕн вĕлерсен каланисем

* * *

Вăрçа кĕрсе яш ĕмĕре ирттертĕн,

Вутра çунса вĕçлерĕн кунçулна.

Пуçланă ĕçшĕн пурнăç шеллемерĕн,

Пуçна таймарăн сĕмсĕр тăшмана.

Чыса пĕрре те алăран ямасăр

Ĕçлерĕн эсĕ халăх ĕçĕнче.

Яту сан пурăнĕ асран каймасăр,

Сана юратĕ ирĕклĕ тĕнче.

Çулра ӳкме пулать кĕтми сасартăк,

Анчах утсассăн тĕрĕслĕх патне,

Элеклĕ наркăмăш та, вут-кăвар та

Аркатаймасть этемĕн ыр ятне.

Антив, сана çунтарчĕç, çакрĕç, çапрĕç —

Этем вилсен те — ырă ят вилмест.

Эсĕ юнпа шăварнă ĕçен чапĕ

Çĕршыв кĕрекинче çĕре ӳкмест.

* * *

Вĕсемшĕн эçĕ — каснă касăк,

Юлташ пулма пăрахнăскер.

Эсĕ куçран каланă сасă

Вĕсемшĕн çыртăк пек кĕске.

Вĕсем чĕнмеççĕ те илтмеççĕ,

Чулланнă чĕрисем йăлтах.

Малалла

Троллейбусра ларса пыратăп.

Чунра ман пушă та кичем.

Шухăшсемпе асапланатăп,

Илĕртеймест çурхи илем.

Ак майĕпен пуçа çĕклерĕм:

Ман çинелле шăтарасла,

Пĕр тĕлĕнсе, тепре ӳпкевлĕн

Пăхать ик-виç çулхи ача.

Вăл пăхрĕ-пăхрĕ те йăл! кулчĕ

Ларса пыруçăн амăшпе.

Сасартăк чĕрене тем пулчĕ,

«Чупа пуçларĕ» сиккипе.

Ача кулли чуна çутатрĕ,

Кичемлĕх кайрĕ саланса.

…Вăл ал сулса мана ăсатрĕ,

Хăвартăм эп те ыр сунса.

Ир-ирех çил ачисем

Купаларĕç шур кĕртсем.

Çул çинче те юр аван-

Çын утать аран-аран.

Çилсем шухă та маттур,

Сирпĕтеççĕ йĕплĕ юр.

Чашлаттарчĕç ак питрен,

Юр мар,тейĕн, ку — вĕлтрен.

Çул çинчен аташтарса,

Е тĕртсе, такăнтарса,

Çак çилсем мĕн çĕрлеччен

Йĕкĕлтерĕç çынсенчен.

Анчах этеме вăр-вар

Хăратмашкăн çăмăл мар.

Ватти юршăн хĕпĕртет,

Тырă лайăх пулĕ, тет.

Ачасем те пит хавас:

— Йĕлтĕр ыранах сырас!

Ахаль мар çил ачисем

Купаларĕç шур кĕртсем.

Хăнана çут уйăх аннă

Пирĕн хăтлă пӳлĕме.

Тутлă ыйхă тыткăнланă

Манăн пĕчĕк хĕрĕме.

Ак, сăпка юрри юрланăн

Мăрлатать хура кушак.

Çывăрать пепкеçĕм манăн,

Пултăр тĕлĕкӳ пылак.

Çутă сăн парнелĕ уйăх,

Телей сунĕç çăлтăрсем.

Нихăçан ан курччĕр хурлăх

Каç пек тĕксĕм куçусем.

Ырă суннине ăнланнăн

Пĕчĕк хĕрĕм йăл кулать.

Хăнана çут уйăх аннă.

Шăппăн çеç сехет шаккать.

Ашшĕпе амăшĕн питĕ илемлĕ хĕр ача çуралнă. Ăна Чиперпи ят панă. Унăн çӳçĕ хĕвел пек сап-сарă пулнă, йăлтăртатса тăнă. Куçĕсем вара… Янкăр тăрă пĕлĕт тĕслĕ, кăн-кăвак. Тути кĕлчечек пек хĕп-хĕрлĕ. Хитре çеç мар, ĕçчен те пулнă Чиперпи. Ашшĕ-амăшне те пулăшнă, урамри ачасемпе те выляма ĕлкĕрнĕ. Вĕсем хушшинче вăл чи хитри, чи ăсли, чи маттурри пулнă. Çемьере урăх ача пулман. Çавăнпа та Чиперпи пĕчченех ӳснĕ. Кил таврашĕнче йытă та, кушак та тытман. Ашшĕ-амăшĕ хăйсен хĕрне куç пек сыхланă, питĕ-питĕ юратнă. Сасартăк тем пуласран сыхласах çӳренĕ.

Пĕр каçхине çывăрма выртсан Чиперпин ниепле те ыйхи килмен. Пӳртĕнче тĕттĕм. Ашшĕпе амăшĕ, кунĕпе ĕçлесе ывăннăскерсем, часах çывăрса кайнă. Чиперпи ыйхă вĕçсе кайнипе урама тухса кĕме шухăшлать. Урамра тӳлек çанталăк иккен. Çӳл тӳпере çăлтăрсем выляççĕ, уçă çил вĕрсе иртет, хушăран йытă сассисем илтĕнеççĕ. Пӳрт умĕнчи сак çине ларать те Чиперпи çăлтăрсене сăнама пуçлать. Ытла та илемлĕ-çке вĕсем: пĕри тепринчен çутăрах. Çăлтăрсемпе киленсе ларнă вăхăтра тăруках ун çывăхнех пĕр çутă çăлтăр ӳксе анать. Халиччен кун пеккине курманскер, хĕр ача тĕлĕннипе хытса кайнă пек пулать. Кăшт тăрсан пăхать те – пӳрт умĕнчи улмуççи айĕнче çăлтăр йăлтăртатса выртать. Тем хушăра çăлтăртан арçын ача пулса та тăрать. Чиперпи чĕнейми пулса ларать. Кăшт сывлăш çавăрса илсен вăтанарах та тĕлĕнерех çапла ыйтать: «Эсĕ кам пулатăн ара?»

Малалла

Малашлăх çулĕпе инçе

Çичĕ пĕлĕт хушшипе —

вĕçетĕп тĕттĕм сĕмлĕхе.

Çут Уйăхпа Хĕвел патне.

Асамлă хатĕр — телескоп —

юлташăм пулчĕ вĕçевре.

Пин тĕрлĕ çăлтăр тĕнчине

курса эп савăнтăм чунтан.

Çитсе эп куртăм Марс çине:

чечекĕсем епле ĕлккен!

Кăвак тӳпе пек кӳлĕсем —

пăхсассăн витĕр курăнать!

Плутон çине те çитрĕм эп:

кунта мĕн тĕрлĕ хуласем.

Унта пĕр ырлăх çеç иккен-

çук вăрçăсем, хирĕçӳсем.

Часах эп тупрăм юлташсем

Çăлтăр туссем питех аван!

Çут Уйăхпа пытанмалла

вылярăм чунăм каниччен.

Пĕр-пĕринпе çав уçлăхра,

Пурнаççĕ туслăн çăлтăрсем.

Ав Алтăр çăлтăр куркипе

сапать телей пур уçлăха.

Манпа вĕсем сыв пуллашса

Йăл-йăл çиçеççĕ пĕлĕтре:

«Телейлĕ лăпкă пурнăçа

Çитер эс, тусăм, Çĕр çине!

Чăваш пикисене телей сунатăп,

Амаçынсен несĕлĕнчен вĕсем.

Вĕсен илемĕн вутĕнче çунатăп,

Вĕсем пур чух телейлĕ ман кунсем.

Вĕсем пуласлăха кĕпер хываççĕ,

Унта чĕнсе юратнă халăха.

Чăвашлăх тĕнчине упраççĕ,

Асамлă çӳпçине хураççĕ пурлăха.

Чăваш пикисенче пуласлăх.

Хĕвел палли куратăп вĕсенче.

Вĕсен куçĕсенчи хаваслăх —

Телей палли кашнин чун-чĕринче.

04.05.2007

Çурхи ăшă çумăр

Ир-ирех ташларĕ,

Сар хĕвел те кулчĕ

Хыççăнах вăл кун.

Çак куна курмашкăн

Çĕр çине васкарĕ,

Амăшне сас пачĕ

Пĕчĕк чĕрĕ чун.

Пĕчĕкçĕ пепкеçĕм

Çав тери чечен-çке,

Тĕлĕнсе пăхать вăл

Çут тĕнче çине.

Эп те тĕлĕнетĕп —

Тин кăна пĕчченччĕ,

Паянтан ак пултăм

Çĕнĕ çын — АННЕ.

Ӳс часрах патвар эс,

Пул ялан телейлĕ,

Аçупа аннӳшĕн

Савăнăç пулса.

Пурнăçра, тен, пулĕ

Çумăр та, хĕвел те,

Кай мала, пепкеçĕм,

Çирĕппĕн утса.

Инçе çула тухмашкăн çитрĕ вăхăт,

Юлать анне ыр çул мана сунса.

Куç патĕнчи пĕр пĕркеленчĕк тăрăх

Вĕри куççулĕ юхрĕ çуталса.

Ачисене курсан куççуль шăлаççĕ,

Ăсатнă чух та куç тулли куççуль.

Тĕкленнĕ чĕпписем килте лармаççĕ,

Вĕçеççĕ аякка, хывса çĕн çул.

Эх, аннесем, мĕнпе виçме пулать-ши

Чĕрӳсенчи хăватлă туйăма.

Ачи–пăчи мĕн-ма час-час манать-ши

Тăван киле çитсе савăнтарма.

Ача тени кайран кăна туять вăл,

Кайран пĕлет чĕре ыратăвне,

Хăйĕн пепки çунат сарса хăватлăн

Вĕçсе кайсан, манса кил ăшшине.

Çапла вăл пурнăç. Амăшсем кĕтеççĕ,

Куçĕсене шăлаççĕ тутăрпа.

Юратнă ачисем хулен ӳсеççĕ,

Васкаççĕ аякка çĕн кун-çулпа.

Каçĕ ырă та лăпкă. Кун пек ăшă, тӳлек, чуна тата ӳт-пĕве ачашшăн лăпкакан çуллахи каçсем юлашки çулсенче сайра пулаççĕ. Çанталăкĕ те саманине кура улшăнса пырать пулас. Хĕвел пăхнă чухнех, ахăр самана пуçланнă пек, таçтан хура пĕлĕтсем капланса килеççĕ. Çил çĕкленет, куç курми çавăрттарма пуçлать.

Нинăн чун-чĕринче те паян канлĕ мар. Утать вăл урам тăрăх пуçне усса. Нимĕн те савăнтармасть ăна халĕ. Мĕншĕн кайрĕ-ши вăл клуба пĕрех хут? Питех каяс та килместчĕ çав. Ун пуçĕ çине те хура пĕлĕтсем сасартăках йăтăнса анчĕç ав халĕ.

Калăн, çанталăк ун шухăшне вăрттăн итлесе тăнă тесе. Кĕмсĕр-кĕмсĕр, шатăр-шатăр турĕ те — тӳперен витререн тăкнă пек лӳшкеме пуçларĕ. Пӳрте тарса кĕнĕ çĕре хĕр çийĕнче пĕр йĕпенмен вырăн та юлмарĕ.

Васканипе Нина алăксене шаплаттара-шаплаттара хупрĕ пулас, сас-чĕве çивĕч туякан амăшĕ ялтах сиксе тăчĕ вырăнĕ çинчен.

— Темех пулман пулĕ те? Мĕн эс алăксене сан умăнта айăпа кĕнĕн хĕнетĕн?

— Ой, анне, каçар, — пырса ыталарĕ хĕрĕ амăшне. — Çумăр лӳшкет тулта. Витĕрех йĕпентĕм.

— Ну, юрĕ-çке. Тумна хăвăртрах улăштар, атту шăнса пăсăлатăн. Пылпа чей ĕçме ан ман.

Малалла