Электронлă вулавăш

Ку сайтра эсир чăвашла çырнă хайлавсене тупма пултаратăр. Пур хайлава та авторĕ, çырнă çул тăрăх çăмăллăн тупма пулать. Ку архива ятарласа хатĕрленĕ — сире килĕшекен хайлавсене эсир ку сайтра та, уйрăммăн уçласа илсе те вулама пултаратăр.

Пӗлме: хайлавсем вырнаҫтармалли йӗрке.

Çак çĕр çинче эп çăлтăрсем çутатăп,

Тен, кирлĕ пулĕç тетĕп çынсене;

Вĕсем çинчен эп çынсене калатăп,

Анчах çынсем курмаççĕ вĕсене.

Ман çăлтăрсем епле хитрен çунаççĕ,

Илем кӳреççĕ пур тавралăха.

«Анчах та мĕншĕн вĕсене курмаççĕ?» —

Ыйту паратăп пĕтĕм халăха.

Никам хуравламасть. Мĕскершĕн чĕмсĕр

Чунтан юратнă, савнă халăх ман?

Тĕнче кĕмсĕртетет, ав, кĕмсĕр-кĕмсĕр,

Çавна та темшĕн халь илтмест никам.

Хăлхасăр-ши ман халăх?.. Тен, вăл куçсăр

Курмасть пулсассăн çăлтăр çутнине.

Çынсем, куçăрсене, тархасшăн, уçăр,

Курсамăр çутнă çут çăлтăрсене!

Вĕсем, çунса, кăшт çутăрах тăвасшăн

Çак хурлă, тĕксĕм, шелсĕр тĕнчене;

Çут хевтине çак тĕнчене парасшăн,

Телей кӳресшĕн мĕскĕн çынсене.

Çакна пĕлсе, эп çăлтăрсем çутатăп,

Çӳл тӳпене яратăп вĕсене.

Вĕсем çӳлтен çутатасса шанатăп

Çак хурлă, тĕксĕм, шелсĕр тĕнчене.

09.01.2007.

Ача чухне çырлана, кăмпана, мăйăра яланах ял çумĕнчи вăрмана мар, ялтан пилĕк çухрăмра вырнаçнă пысăк вăрмана çӳреттĕмĕр. Темшĕн пире çак вăрман питĕ килĕшетчĕ. Унта тем тĕрлĕ çырла та ӳсетчĕ: çĕр çырли, хурăн çырли, хăмла сырли, пĕрлĕхен… Хурăн кăмпи, кăрăç кăмпи те витри-витрипе пуçтараттăмăр унта. Мăйăрĕ тата… Татнă-татман курланкинчен хăех шĕкĕлтенетчĕ. Хутаç тĕпĕнче вара ывçи-ывçипе сар мăйăр выртатчĕ. Вăрмана çитме инçе пулнă пулсан та — вăл пире çывăх пек туйăнатчĕ. Çул çинче калаçса-кулса, шӳтлесе-юптарса пынипе çул та кĕскелетчĕ, ывăнни те сисĕнместчĕ.

Ялтан вăрманалла тӳп-тӳрĕ çул пурччĕ. Çулăн икĕ айккипе те тырпул çитĕнетчĕ. Пăрçа акни вара пирĕншĕн пысăк савăнăçчĕ. Çул çинче кăшт канса илмелле тесе симĕс пăрçа çăвар тулли çиеттĕмĕр.

Ялтан пĕр-ик çухрăмра, çулăн сылтăм енче, кӳлĕ çуталса выртатчĕ. Ăна Çăмарта кӳлли тетчĕç. Çăмарта кӳлли… Ытла та кăсăкла ят панă. Мĕншĕн ун пек каланине питĕ пĕлес килетчĕ.

Пиртен пĕр килĕ урлă, тăкăрлăк хĕрринче, Лисук хĕрĕпе Хветура кинемей пурăнатчĕ. Вăл тем те пĕлетчĕ. Ват çын — тăватă çын тесе ун çинчен каланă пекех туйăнатчĕ. Кинемей пирĕн пата час-часах пырса ларатчĕ.

Малалла

Пур пĕр вырăн çĕр çинче.

Пурăнать унта асамлăх.

Эп тухса кайсан инçе,

Ăшшине сыхлать вăл манлăх.

Çур çитсессĕн çеçкине

Çĕмĕртсем шап-шур çураççĕ.

Шăпчăксем юррисене

Ирчченех янăратаççĕ.

Çырмара шăнкăртатса

Шыв юхать. Вăл сивĕ,тарăн.

Ăш хыпсан, ăна сыпса,

Ӳт-пӳне эс уçăлтарăн.

Йăлкăшаççĕ çăлтăрсем

Каçсенче. Тӳпе те тăрă.

Чĕкеç пек вăр-вар хĕрсен

Ян каять юрри хир тăрăх.

Ирхине, каçпа, çĕрле

Çак çĕре асран ямастăп.

Эп пулам таçти çĕрте —

Нихăçан ăна манмастăп.

Ачалăх иртнĕ çурт-йăва

Чĕнет çаплах чĕпписене.

Шур юр ларсан, тухсан çăва,

Кĕрхи кунра е çуркунне —

Кирек хăçан та чун туртать

Çитсе килмешкĕн çав çурта.

Атте-аннен кив пӳртĕнче

Пуçтарăнсассăн ачисем,

Кил хуçисен куçĕсенче

Савăнăçпа телей çиçет.

Хĕвел шевли вылять çуртра

Пурте пĕрле пухăннăран.

Йăмра çинче — курак йăви,

Кашни çулах унта — чĕпсем.

Атте-аннен телей, шăпи —

Вĕсем ӳстернĕ ачасем.

Чĕппи пăрахмĕ йăвине,

Ачи — хăй ашшĕ-амăшне.

Çӳллĕ, çӳллĕ, çӳллĕ ту,

Хăпарасчĕ ту çине.

Чун çунтармĕш юрату,

Ах, тупасчĕ савнине.

Çӳллĕ, çӳллĕ ту çине

Хăпармашкăн йывăр çав.

Чун юратнă савнине

Ах, тупмашкăн йывăр çав.

Çӳлле, çӳллĕ ту çине

Эп хăпарăп пурпĕрех.

Чун юратнă савнине

Эп тупатăп пурпĕрех.

Çӳллĕ, çӳллĕ ту çинчен

Эп анмашкăн пĕлес çук.

Чун юратнă савнирен

Эп нихçан уйрăлас çук.

03.01.07.

Савнă мăшăра

Ун чухне саркайăксем юрлатчĕç,

Çутататчĕ уйăх тӳперен.

Чĕресем пĕр харăссăн тапатчĕç,

Эс мана саватăп тенĕрен.

Унтанпа çур ĕмĕр ытла иртрĕ,

Ватлăх килсе ларчĕ пӳрт умне.

Мăнук хĕрĕ хăнана ак çитрĕ

Хăй саван ламтайĕсем патне.

Кур, çаплах саркайăксем юрлаççĕ,

Çутатать çут уйăх тӳперен.

Чĕресем пĕр харăссăн тапаççĕ

Пĕр-пĕрне саватпăр тенĕрен.

02.01.07

Пĕр чухăн çемье пурăннă. Хăш-пĕр чухне сĕтел çинче пĕр татăк çăкăр та пулман. Анчах та вĕсем пĕр-пĕрне питĕ юратнă: ашшĕпе амăшĕ тата икĕ ывăлĕ. Пĕр-пĕринсĕр пурăнма пултарайман: пĕр-пĕрне хисепленĕ, пулăшнă, пĕр-пĕриншĕн тунсăхланă. Килĕштерсе пурăннипе, пер-пĕрне ăнланнипе вĕсем чухăнлăха çĕнтерсе пынă. Пĕчĕк пӳрчĕ вĕсен таса, тирпейлĕ, хăтлă пулнă.

Пĕррехинче ашшĕпе амăшĕ ĕçе тухса кайсан пиччĕшĕпе шăллĕ пулă тытма кайма шутланă. Пулă вăл тутлă та усăллă апат. Килте нимĕн те çимелли çук чухне — пушшех те.

Акă ачасем пĕве хĕррине çитрĕç. Кивĕ кимĕ çине ларса кĕсменсемпе авăса-авăса пĕве варрине кĕрсе ларчĕç. Кунта шăв-шав çук, пулă лайăх кĕрет. Ачасем вăлтисене шыва ывăтса ĕлкĕреймеççĕ — пулă хыççăн пулă çакланать. Каçхи апат пулчĕ те. Арçын ачасем савăнса çеç лараççĕ. Киле кайма хатĕрленеççĕ. Хавхаланса ларнипе ачасем сисмен те — тӳпене хура пĕлĕтсем сырса илнĕ. Чашлаттарса çумăр çума пуçларĕ, аслати авăтма, çиçĕм çиçме тытăнчĕ. Аслатиллĕ çумăр вăхăтĕнче шыв çинче пушшех те хăрушă иккен. Ниçта тарса пытанма çук, çиçĕм çиçсе куçа шартарать, аслати авăтса чуна çӳçентерет. Ачасем часрах пĕве хĕрринелле ишме пуçларĕç. Çине-çине хум пырса çапнипе кимĕ малалла шумасть, пĕр вырăнта тăнă пек туйăнать. Акă пĕр вăйлă хум килсе çапрĕ те кимме ӳпĕнтерсе ячĕ. Ачасем шыв айĕнче çапкаланчĕç-çапкаланчĕç, ниепле те çиеле ишсе тухаймарĕç. Шыв вăйĕ вĕсене пĕве тĕпне туртса анса кайрĕ. Арçын ачасем малтан шывпа чыхăнчĕç пулсан — халь вара пулăсем пек шывра çăмăллăнах сывлама пуçларĕç. Вĕсем çине пулă сăнлă çынсем пĕрре тĕлĕнсе, тепре шеллесе пăхрĕç. Мĕншĕн тесен пĕве тĕпне лекнĕ çынсем урăх нихăçан та кунтан тухайман. Тухсассăн та çĕр çинче вĕсем нумай пурăнайман. Çакна пĕлсен ачасем чарăнайми макăрма пуçларĕç: «Пире çӳлте аттепе анне кĕтеççĕ, эпир ăçтине те пĕлмеççĕ вĕсем. Паян пулă яшки пĕçерсе çиесшĕнччĕ».

Малалла

Кунта кĕрленĕ пурнăç,

Шавланă урамсем.

Телей, пуянлăх курнă

Тăван çĕрте çынсем.

Хирте ӳстернĕ тырă,

Ĕрчетнĕ выльăхне.

Пит пулнă пурнăç ырă —

Çын пухнă пурлăхне.

Ку вырăнта ял ларнă —

Илемлĕ çĕр çинче.

Анчах, шăпа тустарнă

Ăна çак çулсенче:

— Пуласлăхĕ çак ялăн

Ан пултăр малашне! —

Каланă, пуснă алă

Чиновник хут çине.

Вăл янă директивă

Яла кабинетран,

Малашлăх перспективи

Ку ялăн çак кунран

Ĕмĕрлĕхе çухалнă

Çынран ыйтмасăрах,

Яла кăкланă, алнă

Тем пĕр вăрçăсăрах.

Эп çакăнта пулманччĕ

Çич-сакăр çул таран,

Анчах, чĕрем аманчĕ

Курма килсен паян.

Сăнарăм — кураймарăм

Шăв-шавлă пурнăçа,

Шырарăм — тупаймарăм

Хам пĕлнĕ çăлкуçа.

Эп пăхрăм каллĕ-маллĕ:

Йăваннă картасем,

Урамсенче шăп халĕ,

Клуб ларнă ишĕлсе.

Пуш çуртсенче кураймăн

Хуçин ура йĕрне:

Тахçан тухса вăл кайнă

Инçет хула енне.

Ман чунăм пит хурланчĕ

Çакна куçпа курсан...

Ан сӳнтĕр çыннăн шанчăк —

Ан тартăр вăл ялтан.

Ял урамне каçпа тухсан,

Унта-кунта пăхкаласан,

Васкавлăн утрăм клубалла —

Унта кино кăтартмалла.

Клубра лараççĕ каччăсем —

Хаваслă, çамрăк ĕçченсем.

Вĕсем пуçтарăннă канма —

Пуш вăхăтра кино курма.

«Çуралнă çĕр, уйсем-хирсем, —

Тесе лараççĕ, — пит хитре.

Шавлаççĕ симĕс вăрмансем,

Асран каймаççĕ инçетре».

Уй-шухăшне уçа-уçа,

Сӳтсе яваççĕ пурнăçа.

Хĕрсем çинчен те сăмахне

Калаççĕ, тарăхнă енне:

«Хĕрсем тăван ялта сайра:

Телей шыраççĕ хулара,

Качча каяççĕ инçете.

Туссем, çакна тӳссе çитет!

Вунтăххăра е вăтăра

Çите пуçланă вăхăтра

Улахсене çӳрер, туссем,

Кĕрлеттерер вара туйсем!»

Билет сута пуçланă чух

Клуба, ак, килчĕ ӳсĕр чун.

Ура çинче тăрать аран —

Яла вăл килнĕ... хуларан.

«Мана, тесен, ял-йыш хуйхи

Пит кирлĕ мар, — тет, ак, хайхи. —

Айван ĕçлетĕр фермăра,

Ухмах юраттăр трактора!

Ман çак ялтан тухса кайни

Пĕр уйăхран виç çул çитет.

Эп тахçанах — хула çынни!

Малалла

Асамлă курăнман карап туса

Эп вĕçсе кайăп çăлтăрсем патне

Хам кам пулнисене йăлт астуса

Эп çитĕп-ха унта Атте патне.

Телей эп ыйтăп чăвашсем валли

Мана хама пĕр ним те кирлĕ мар

Чăваш сĕтелĕ пултăр туп-тулли

Кашни çынра упрантăр пархатар.

Çакна курса тав тăвăп савăнса

Çӳл тӳпере юратнă Аттене.

Çĕн юрăсем çуратăп мухтаса

Чăвашлăха упранă çынсене.

30.12.06.