Электронлă вулавăш

Ку сайтра эсир чăвашла çырнă хайлавсене тупма пултаратăр. Пур хайлава та авторĕ, çырнă çул тăрăх çăмăллăн тупма пулать. Ку архива ятарласа хатĕрленĕ — сире килĕшекен хайлавсене эсир ку сайтра та, уйрăммăн уçласа илсе те вулама пултаратăр.

Пӗлме: хайлавсем вырнаҫтармалли йӗрке.

Çĕр çын утатчĕ урамра.

Кĕтмен çĕртен — эс ман умра.

«Салам! Салам! Васкатăн-и?

Манпа кăштах тăмастăн-и?»

Куçсем! Куçсем!

Епле çиçеç...

Мĕнпур телей халь эсĕ çеç!

Эп йăпшăнам савни çумне,

Кăшт кĕскетем савни çулне.

Тĕнче татах илемленет,

Пиртен такам та тĕлĕнет.

Паян пире

Турри пиллет,

Ыранхине кам мур пĕлет?

«Çĕр вăрăм, халех ан кĕрсем,

Чĕрем таппине итлесем?!» —

Савни йăланать ав çаплах,

Анне ăнланмасть-çке пачах.

Ĕне сумалла ир тăрсан,

Кĕтӳ ямалла кăштахран.

Мĕн-ма çав автан авăтать,

Мĕнпур кил-йыша вăратать!

Сар уйăх çухалнă таçта,

Савни пăшăлтатрĕ: «Тăхта!»

Кăвар тутипе сĕртĕнет,

Тĕнче çĕнĕрен чĕрĕлет...

Йытти те хамлатрĕ кĕçех,

Кайма хатĕрленнĕн ĕçе.

Вĕреççĕ, кĕрлеççĕ ирех

Тĕнче пĕтсе килнĕ пекех.

Халь-халь хупăнаççĕ куçсем,

Епле ăнланмаççĕ кусем?

Мĕнле çăмăл мар уйрăлма,

Ытла та аван пурăнма!

Чăваш ялĕсем! Эсир аталаннă

Европăпа Азире мĕн ĕлĕкрен.

Атăлçи çĕрĕнчен тухса сапаланнă

Инçетри-инçетри Çĕпĕре çитиччен.

Çĕн вырăнсенче эсир пурнăç пуçланă,

Хăтăлсассăн тарса патша пусмăрĕнчен.

Çурт лартнă чăваш, анине сухаланă

Çитес çĕрне вăл çул-çул хыççăн çитсен.

Чăваш ялĕсем! Эсир ăçта çук-ши

Раççейĕн нумай кĕтесĕсенче?

Пĕрерĕн, икшерĕн е ушкăнăн-ушкăн

Вырнаçнă ытти халăхсем хушшинче.

Тăван чĕлхене эсир ĕмĕр упратăр

Вăрмансем, çырмасем, ту-сăртсем хушшинче.

Чăваш юррине чĕкеçле янрататăр

Европăпа Азин уй-хирĕсенче.

Ăш вырăн эсир кашни çыншăн — чăвашшăн:

Тăван патĕнче тапать лăпкăн чĕре.

Чăваш ялĕсем! Эп сире пуç таясшăн

Пулнăшăн пирĕншĕн çак тĕнчере.

Шăплăха пĕччен итлес килет,

Ĕмĕтре васкатăп эп киле.

Ăшшăн саламлать мана çăка.

Майĕпен уçатăп алăка.

Вăтăр çул кунта эп пурăнман,

Пурĕпĕр нимех те улшăнман.

«Килсе лар, — чĕнет çемçе пукан, —

Çул çинчен эс, ывăнтăн пуль, кан».

Тайăнсассăн кăшт кăна канма

Çут ачалăх килчĕ асăма.

Пӳремеч шăршиллĕ сар тĕпел,

Куклине сĕнет шурă сĕтел.

Çăмăллăн утать пекех анне,

Çупăрлатăп ăшă аллине.

Санпала эп нумай ларайман,

Ырă сăмахсем те калайман.

Çутă сăнару каймасть асран,

Каçарсам, аннеçĕм, каçарсам.

Каç. Çил те çук. Тӳпе янкăр таса. Елис урама тухрĕ. Йĕри-тавра шăп, пĕр сас-чӳ те илтĕнмест. Тӳпере çеç çалтăрсем пĕр-пĕринпе куç хĕсмелле выляççĕ. «Кашни çыннăнах тӳпере çăлтăрĕ пур теççĕ. Ача çуралсан çăлтăр тухать, çын вилсен вара çалтăрĕ те сӳнет теççĕ. Манăн та тӳпере çăлтăр пур-ши? Хăшĕ-ши вăл? — шухăшларĕ хĕр. — Тен, çынсем калани тĕрĕсех те». Çак шухăшсемпе Елис пĕве хĕрнелле утрĕ.

Кунта вырăнĕ питĕ илемлĕ, чăн-чăн юмахри пекех туятăн хăвна. Йывăçсем çӳлелле кармашса ӳсеççĕ. Хăшĕ çӳлерех каятпăр теççĕ-ши? Таçта шалта, йывăçсем хушшинче, чарăна пĕлмесĕр шăпчăксем юрă шăратаççĕ. Пĕвере пĕр-пĕринпе ăмăртса шапасем юрлаççĕ.

— Ах, ытла та илемлĕ-çке çуллахи каçĕ. Шăпчăкĕ тата… Мĕнле кăна юрламасть-ши? Итлесе тăранаймастăн вĕт. Киле те кĕрес килмест, — сасăпах калаçрĕ хĕр хăйпе хăй.

Пĕве хĕрринчех пĕр яштака хурăн ӳсет. Ăна çамрăк чухне Елисăн асламăшĕ лартса хăварнă. Асламăшне хĕр ача кăшт çеç астăвать. Ача чухне ун патне час-часах çӳретчĕ-ха. Хăйĕн çепĕç чĕлхипе калаçа-калаçа асламăшне савăнтаратчĕ. Асламăшĕ те мăнукне питĕ юрататчĕ, ăна юмахсем каласа паратчĕ. Çамрăклăхĕ çинчен, пурнăçĕ çинчен каланине те итлеме кăмăллатчĕ хĕр ача. Мăнукне ĕçе юратма, тирпейлĕ, ырă кăмăллă пулма ăс паратчĕ асламăшĕ. Вăл вĕрентни сая кайман. Чăнах та, Елис пур енчен те пултаруллă, ĕçчен, кăмăллă та çепĕç хĕр пулса ӳсрĕ. Урамра ватă çынсемпе те кăмăллăн калаçать, сăмах хушмасăр иртмест. Ача-пăча валли те кирлĕ сăмах тупăнать.

Малалла

Ватăлатăп-ши е ăсланатăп —

Килĕшменлĕх ӳсет чунăмра.

Шуррăн курнă — сархайнăн куратăп,

Тĕксĕм курнă — халь çуттăн умра.

«Те хытатăп?» — тесе те шутлатăп,

Тирпее-ши вĕрентĕм ку чух? —

Темиçе хут виçсен çех касатăп, —

Телее çеç виçме майĕ çук.

Эп шутлатăп, шутлатăп, шутлатăп...

Эп виçетĕп, виçетĕп çич хут.

Анчах мĕншĕн пĕрмай такăнатăп?!.

Тăванпа танлашмасть çичĕ ют.

Ман алла мĕн тесе чуп тăватăн

Кĕç-вĕçех антăхса каясла?

Эх, арçын! Ма кăштах та туймастăн

Кĕç-вĕçех эп тухса каясса?

Шеллесен те сана — каймаллах ман,

Мĕне кирлĕ пустуй йăл кулни?

Уйрăлассăм килет. Ан ятла-ха,

Мĕне кирлĕ пире тĕл пулни?

Çитĕ. Çитĕ сана. Чарăнан-ши?

Тек мана чуп тума кирлĕ мар!

Хыт амантрăм пулсан — каçаран-ши,

Юрату ман — сана валли мар.

Санпа чухне йăлтах манаттăм,

Ун чух эп пулнă çамрăкрах.

Санпа тĕнче хĕрне каяттăм,

Çывраттăм санăн алăрах.

Халь пурнăçу ытла хавассăр,

Шуралтăн ĕнтĕ çавăнпах.

«Телей пулмарĕ мана сансăр», —

Калатăн пулĕ сасăпах.

Ман телей — тинĕсре,

Сан ăшшу — хĕвелре.

Тинĕспе хĕвеле майĕ çук пĕрлешме.

Инçетре-инçетре,

Каçпала-ирпеле

Ик чĕре туртăнать пĕр-пĕрин патнелле.

Иванпа Миша — хĕрĕхрен иртсе алла хăвалакан вăйпитти арçынсем. Пĕр-пĕринпе ачаранах туслă пурăнаççĕ. Иккĕшĕ те, çак Хĕветĕркке ялĕнче çуралса ӳсс, çемье çавăрнăскерсем, пĕрне-пĕри ĕçре те, пурнăçра та пулăшма ӳркенмеççĕ. Акă, хальхинче те, Иван ĕне кĕтӳне кĕтме черет çитес умĕн Миша тусне курчĕ.

— Кĕтӳ черетне кĕтсе ирттерме пулăшаймăн-ши? — ыйтрĕ вăл Мишăран.

— Мĕн калаçмлли? — хулĕсене сиктеркелесе илчĕ лутра пӳллĕ Миша. — Паллах пулăшатăп! Кĕтӳ кĕтнĕ çĕре хăвăнпа пĕрле пĕр кĕленче çуттине çеç илме ан ман. Хăçан кĕтӳ кĕтетĕн?

— Ыран.

Тепĕр кун туссем ĕне кĕтӳне ирех хире хăваласа тухрĕç. Халĕ, акă, ăна вăрман çумĕпе илсе пыраççĕ. Кĕрхи кунхи типĕ курăка çеç çиес килменрен, ĕнесем вăрман енне туртăнаççĕ. Вăрманти çаралнă йывăçсем айĕнче вĕсен çулçисем чăштăртатса выртаççĕ çав, выльăха хăйсене çиме илĕртеççĕ. Шарт! та шарт! тутаркалать пушшипе Миша.

— А-ну, чарăнăр! — кăшкăрать вăл ĕнесене, вăрман хĕрринчен хирелле хăваланă май.

Ĕнесенчен чылайăшĕ хăваланă еннелле пăрăнчĕç пулсан та, темиçĕшĕ пурпĕрех вăрманалла кĕрсе кайрĕç-кайрĕçех. Кĕтӳç те, питне йывăç турачĕсемпе çаптара-çаптара, вĕсен хыççăн чупрĕ.

Малалла