Электронлă вулавăш

Ку сайтра эсир чăвашла çырнă хайлавсене тупма пултаратăр. Пур хайлава та авторĕ, çырнă çул тăрăх çăмăллăн тупма пулать. Ку архива ятарласа хатĕрленĕ — сире килĕшекен хайлавсене эсир ку сайтра та, уйрăммăн уçласа илсе те вулама пултаратăр.

Пӗлме: хайлавсем вырнаҫтармалли йӗрке.

Ан ыраттар ман чĕрене,

Йăл-йăл кулса эс теприне.

Кулсан та кул ман умра мар —

Пулман чух эпĕ юнашар.

Ан пăлхантарччĕ ман чуна,

Вылянтарса ал-уруна

Эс урăх каччă умĕнче:

Виç çыншăн хĕсĕк-çке тĕнче.

Ан тĕрĕсле ман тӳсĕме!

Пултараймастăп эп темме

Чăтма çын икĕ питлине,

Куçне ун-кун вылятнине.

Юратмасан та эс, кала

Тĕрĕссине. Ан ултала!

Пулсан та йӳçĕ чăн сăмах,

Лăпланăп-ха кайран хамах.

Чул пек хытарăп эп чуна,

Нихçан çиленмĕп каччуна.

Ултав çеç кирлĕ мар пире,

Ыратсан та хĕрӳ чĕре.

Мана санран салам каларĕç.

Йăл култăм эп ăна илтсен.

Савăнăçпа куçсем вылярĕç,

Çăлтăрсем пек çиçсе илсе.

Сан куллуна аса илтерчĕ,

Çулсем иртсен те, çак салам.

Чуна вăл ăшшăн çӳçентерчĕ

Эс тăнă евĕр манпалан.

Пит çăмарти сан мăкăнь пекчĕ,

Вĕри тутуччĕ — панулми.

Ахахпалан çӳçӳ пĕрехчĕ,

Сассуччĕ çепĕç, манайми.

Алăсене чăмăртасассăн

Савса эпир пĕр-пĕринне,

Пӳлĕнерех тухатчĕ сассăм,

Пытараймасăр чунрине.

Сана эп те салам яратăп

Шухăшпалан çеç халлĕхе.

Тĕл пуласса шанса тăратăп:

Ан сӳнтĕр çеç чунри хĕлхем.

Çуркунне курнăранпа,

Калаçнăранпа санпа

Йывăрланчĕ самана:

Манаймастăп эп сана.

Йăрăс, хура çӳçлĕ хĕр,

Маншăн эсĕ пĕртен-пĕр

Пулса тăтăн чăн пике!

Пайланма, ванма икке

Хатĕр эп сана пула:

Юрату, пуль, пит шала

Кĕчĕ манăн чĕрене.

Çавăнпа эп каçхине

Сан çинчен шухăшласа

Çухататăп хам ăса.

Пăлханса тапать чĕре.

Чунăм та, йĕре-йĕре,

Лăпланмасть мĕн ирчченех.

Сансăр эпĕ. Пĕчченех.

Санăн пур, анчах, тепри.

Юрататăн çав тери

Эс ăна çеç — мана мар.

Çук манпа эс юнашар...

Шăвать пурнăç малалла -

Сана манăн манмалла,

Манаймастăп пулсан та,

Сана эпĕ паянтан

Юратма пăрахмалла,

Малаллах пурăнмалла.

Эс, чĕрем, апла пулсан,

Васкаса ан тап, лăплан.

Каçар мана, пуриншĕн те каçар,

Хăвна тĕл пулнишĕн каçар.

Сан çул çине тăнишĕн,

Хăвна савнишĕн те каçар.

Каçар, халь ху пĕччен юлнишĕн,

Эс шăплăхра асапланнишĕн.

Иксĕмер утнă сукмак çине

Халь никам та çӳременнишĕн.

Каçар мана — аякка тухса кайнишĕн,

Пурнăçăма урăххипе çыхнишĕн.

Каçар... хам телейпе çиçнĕ чухне

Сан юратăвна туйманшăн.

Мĕншĕн-ши çапла пит кая юлса,

(Юрăран)

Çепĕç юрă тыткăнне путмаллипех путнă эпĕ. Юхать юрă çепĕççĕн те тунсăхлăн, чун-чĕремшĕн кашни сăмахĕ илтĕнет пăлханчăклăн. Мĕншĕн, мĕншĕн?.. Пирĕн çинчен, манпа сан çинчен янăрать-çке юрă. Юррине хывакансем пире асра тытса хывнăн, кашни сăмахĕ чун-чĕреме, ăс-тăнăма, ӳт-кĕлеткене сăрхăнса кĕрет, иртнине куç умне кăларса тăратать.

...Хаваслă паллашу пĕр самантра, савăнăçлă тус-юлташсем хушшинче пулса иртнĕччĕ. Иксĕмĕрĕн те çумра туслă çӳрекен çынсем пулнипе ун чухне пĕр-пĕрин çине, тен, тинкерсех пăхман. Пурнăçра текех тĕл пулмастпăр та пулĕ тенĕ. Астăватăп-ха, шавлакан туссем хушшинче эсĕ çеç тунсăхлăн ларнине, хăвăртрах çак ушкăнран кайма тăрăшнине. Унтан... Çулсен таппи, юханшыв сикки пек, малалла ыткăнать. Тĕлĕнмелле тĕлпулу... Пурнăç хăех пире тĕл пултарчĕ. Манман иккен эпир пĕр-пĕрне, асрах тытнă... Манма та шутламан... Анчах та чĕремĕрсем мĕнле пĕр-пĕрин патне туртăнаççĕ пулин те, эпир халĕ иксĕмĕр те ирĕклĕ мар. Ирĕклĕ мар...

Малалла

Ăçта эсĕ, çăлтăр-пикеçĕм,

Ăçта эс çӳретĕн паян?

Шăрçа куçусем санăн камшăн çиçеççĕ,

Кампа чун уçса калаçан?

Хушса юрламалли:

Эс — çăлтăр, эс — çăлтăр, пикеçĕм!

Санран хитри çук тĕнчере!

Сана тĕлĕкре час куратăп,

Курмастăп, анчах, пурнăçра.

Чунран юратас ĕмĕтпе пурăнатăп,

Каймастăн эс ман пуçăмран.

Çурать çеçкине шурă çĕмĕрт,

Пире парнелет илемне.

Татасчĕ, пикеçĕм, пĕрле ĕмĕр-ĕмĕр

Çав çĕмĕртĕн çеçкисене!

Çумăр çунă чух çӳлтен

Юрпа хутăш, ерипен

Сивĕ мар пĕртте тулта,

Анчах ăшши çук унта.

Çутçанталăк йĕркине,

Епле кун килессине

Пĕлме çук çапла чухне,

Тухма çук вĕçне-хĕрне.

Сăмахланă чух манпа

Эсĕ ăшă туйăмпа —

Савăнатăп эп ялан.

Анчах, мĕншĕн-тĕр паян

Ман çине эс пăхрăн пек

Юратмасăр, çилĕпе.

Кӳрентертĕм-ши сана?

Е пăрахрăн эс мана?

Юрлă-çумăрлă кунсем,

Пăтранса та чӳхенсе,

Иртсе кайĕç пурпĕрех.

Анчах, мĕншĕн-тĕр чĕре

Лăпланмасть çанталăк пек —

Пăлханать талăкĕпех.

Савнă тус! Мана итле:

Йăл! кулсам яланхилле.

Тăкăс пурнăç ку чух

Тинĕсре ишекен пăр-ту шайлă.

Тĕренсен — тĕрек çук —

Пĕр енне таянсан — çаврăнать тепĕр майлă.

Пурччĕ пурнăç çăмхи алăра,

Шурă пурçăн çиппи — çăртара.

Чунсем пулнăшăнах тĕлсĕр, мăран

Кун-çул килминччĕ пилсĕр, кăран.

Акă тăххăрмĕш¹ çул —

Вăйланса вăй илет урăм-сурăм пушарăн.

Мул-и пухăнĕ?.. Чул?..

Вăхăта лăскаса тĕвĕлет утăмшарăн.

Пур-ха пурнăç çăмхи алăра,

Шурă пурçăн çиппи — çăртара.

Чунсем пулнăшăнех тĕлсĕр, мăран

Кун-çул килминччĕ-çке пилсĕр, кăран.

Вăрçă-харçă аври —

Кисренсех кисренесшĕн тĕнчемĕр...

Çĕр-Аннемĕр çаврин

Тĕнĕлнех хускатминччĕ вут-тимĕр...

Пултăр пурнăç çăмхи алăрах,

Шурă пурçăн çиппи — паллăрах!

Чунсем пулнăшăнах тĕлсĕр, мăран

Кун-çул килминччĕ-çке пилсĕр, кăран.

Айăплă эпĕ... айăплă...

Аннем умĕнче питĕ айăплă.

— Вĕренсе ăс пух

хавал çитнĕ чух, —

Турткалантăм чунтан чăхăм-кайăкла...

Айăплă эпĕ... айăплă...

Аттем умĕнче питĕ айăплă.

— Кил-çурта эс пăх,

тĕреклентĕр йăх, —

Çил çунатлăх тартрĕ çиçĕм-кайăкла...

Айăплă эпĕ... айăплă...

Ял-йыш умĕнче питĕ айăплă.

— Ĕç-хĕлпе пит шух(ă),

юл яла ку чух, —

Ирĕке эп саврăм иртĕн(нĕ) кайăкла...

Айăплă эпĕ... айăплă...

Тус-йыш умĕнче питĕ айăплă.

Çилĕ-тăвăлĕ çавăрттарнă чух

Çунат сарма çук ăмăрт кайăкла...

Айăплă эпĕ... айăплă...

Тĕнче умĕнче питĕ айăплă.

Вут(лă) хура çĕлен хĕн-хур сапнă чух

Сирме халăм çук Турă-Кайăкла...

Айăплă эпĕ... айăплă...

Вĕçĕ-хĕррисĕр

эпĕ

айăплă...

Сывлăшра шап-шурă юр пĕрчисем... Çаврăнса-çаврăнса, хӳхĕм хĕр ташшине аса илтернĕн, вĕлтĕртетсе çĕр çине ӳкеççĕ, шурă кавир тĕртеççĕ. Ытама илĕттĕм çак илем тĕнчине, анчах та... аллăма çеç тăсатăп. Вĕсем вара самантрах алă тупанĕ çинче ирĕлеççĕ. Ах, ытла та ачаш-çке вĕсем... Калăн, Хĕл Мучи вĕсене манăн чунăма лăплантарма, чĕреме ăшшăн-ăшшăн çупăрлама мана çеç парнелет. Калăн, шурă юр пĕрчисем, савниçĕм, саншăн ман тута пăшăлтатакан ачаш та çепĕç сăмахсем.

Сывлăшра шап-шурă юр пĕрчисем... Шурă шупăр тăхăннă тавралăха татах та шуратаççĕ асамлăскерсем. Ах, ытла та таса-çке вĕсем... Калăн, ман çунатлă ĕмĕтĕмсем. Санпа ир те каç шухăшсемпе, таса та çутă ĕмĕтсемпе пĕрле пулма аса илтерекенсем.

Сывлăшра шап-шурă юр пĕрчисем... Çав тери çăмăллăн вĕçсе анаççĕ те куçран çухалаççĕ-çке вĕсем. Ах, ытла та пит çăмăл-çке вĕсем... Калăн, тусăм, сан шухăшусем. Çунатлă ĕмĕтĕмсене çапса хуçакан шухăшсене сиреççĕ... чунăмра тунсăх, сирсе сирейми тунсăх çеç хăвараççĕ вĕсем.

Сывлăшра шап-шурă юр пĕрчисем... Мĕншĕн-мĕншĕн час çĕтеççĕ-ши вĕсем? Калăн, тусăм, сан туйăмусем. Ирхи тĕтре пек, юр пĕрчисен асамлă ташши вĕçленнĕ пекех сан туйăмусем те таçта аякка кайса çĕтеççĕ. Çамрăк та черченкĕ чунăма амантса çеç хăвараççĕ вĕсем.

Малалла