Электронлă вулавăш

Ку сайтра эсир чăвашла çырнă хайлавсене тупма пултаратăр. Пур хайлава та авторĕ, çырнă çул тăрăх çăмăллăн тупма пулать. Ку архива ятарласа хатĕрленĕ — сире килĕшекен хайлавсене эсир ку сайтра та, уйрăммăн уçласа илсе те вулама пултаратăр.

Пӗлме: хайлавсем вырнаҫтармалли йӗрке.

Пирĕнтен пĕр шит юлмасăр

уйăх шурĕ тӳпере,

темĕскер шырать пек сассăр,

мĕн ӳкернĕ вăл çĕре?

Пăрахать шумашкăн уйăх,

хамăр кăшт чарăнсанах.

Пурпĕр тупаймасть хăюлăх

вăл пире чĕнме сăмах.

Çĕрĕпех итлерĕ вăрттăн

пирĕн çамрăк сассене.

Кайран питĕ хăвăрттăн

кĕчĕ пĕлĕт хушшине.

Тухрĕ çил, хупсах вăл хучĕ

хура пĕлĕт алăкне.

Уйăхăн шур çӳçлĕ пуçĕ

путрĕ каçăн сĕмлĕхне.

Хураймасть ниçта вăйне çил,

алхасать те ахăрать:

«Çавăн пек, — тет, — манăн несĕл:

Ĕмĕртен йăли пырать!»

Туй тăвать пек çутçанталăк,

авăнса кашлать вăрман.

Куркасем шаккаççĕ, авă,

хире-хирĕç ик юман.

Арканать тӳпе хапхи те:

тулчĕ шăтăк-çурăкпа.

Йăлăнать ват уйăх: «Çитĕ!

Тек çӳремĕп ют çулпа!»

Шурă çӳçĕ сапаланнă

пĕлĕт хушшинче, шалта,

ирĕке тухма васканăн,

чупкалать унта-кунта.

Пĕлĕт алăкне уçмашкăн

тупаймасть вăл хăлăпне,

Йăлăнатъ çиле: Ан ашкăн!

Вĕçертсемччĕ сăлăпне!

ух эппин, тӳпе хуралĕ,

Малалла

Каçхи çаран кăвак пĕве пек хумханатчĕ —

унта хĕрсем шăватчĕç шурă акăшла.

Хура вăрман хыçне хĕвел анатчĕ,

çил çанăран таçта туртатчĕ тантăшла.

Çак иртнĕ кун сăнне асилӳре çеç

паян упратăп эп чи хаклă парнелле.

Ман шухăшсем вара каç еннелле

темме ялан салхуллă утсене кӳлеççĕ.

Ман ĕмĕр те, эппин, каç еннеллех утать,

хыçа юлать çулсен чарусăр шавлă туйĕ.

Анчах нумайăш манăç кӳллине путать —

пурăннăçем çакна чĕре татах та туйĕ.

Упкелешсе чао-час эп ыйтăп: çак-и ăраскал?

Кăтарт-ха унăн чăн сăнне эс, шухăш-тĕкĕр?

Анчах чун сассипе пăлханĕ ман ăс-хал:

алри тулли курка, эппин, пулмарĕ тĕпсĕр?

Эп пăхăп анакан хĕвелĕме салху —

каçхи çутта куçра тытса юлма ăмсаннăн.

Туллашĕ кăкăрта çĕкленнĕ тăлăх хум:

çыр хĕррине чупса çитетпĕр-и, тăванăм?

Çил хăлхаран тем пăшăлтатĕ пикенсех:

ăçтан çулсен кутамккине сирсе пăрахăп?

Ăна йăтма çулсем иртӳçĕн хĕнтерех —

сана татах пусать, пусать сулмаклăраххăн.

Малалла

Кăмăлĕ кăшт кутăн кĕркуннен.

Уяртать пăртак. Пулать кĕç ăмăр.

Киленсе сăна та — ан ĕнен —

Нимĕн систермесĕр тăкĕ ярĕ çумăр.

Усăсăр ан ирттĕр кун пачах, —

Ӳркенмесĕр хăвăрт ĕçе тытăн.

Сиплĕ техĕмпе сывлать пахча,

Илĕртет куçа «сип-симĕс ылтăн».

Пиçсе çитнĕ сар курланкисем

Йăлтăраççĕ, чăн та, ылтăн тĕслĕ.

Тухăн та уя курма тесе,

Ытараймăн — ăмăртуллă ĕçлĕн.

Сарăлать таçтан хăмла пахчи —

Каш-кашлать кас-кассăн вăрман евĕр.

Тăрăшать асли те шкул ачи...

Ытарми вĕсен юрри-пуплевĕ.

Алсерен — çемçе курланкăсем.

Хĕр упраç кăтри пек курăнаççĕ.

Юрласа хăмла татаç хĕрсем.

Ĕмĕтре, тен, пил курки тытаççĕ.

Мĕнешквл тулли эс, кив çырма пĕвийĕ, —

Кассăн çил килсессĕн хум яран!

Эс пăхма пит капăр...

Йăлтăркка хум çийĕн

Хур пуххи ишет кунта ялан.

Кукăр суха пуç пвк кутамас тымарлă

Умăнта ӳсет лаштра йăмра.

Вăл — кĕреш пӳ-силлĕ, çатăркка туратлă.

Вĕт тымар мĕн чухлĕ ун тавра!

Миçе хут çак йывăç шалкăм çумăр хыççăн

Хумсене тытса пуль — татасран!

Эх, çакна пĕлместĕн эс, пĕве, ир-каçăн

Çырана хум хыççăн хум яран...

Çук, пĕве, ан курнăç, йăмрара — сан пурнăç.

Çырана анам-и, пĕр сăмах калам:

Тымарсем хăрсассăн, йывăç йăвансассăн,

Шывунтан юлать-ши пĕр тумлам?

Пуçа килет пин тĕрлĕ шухăш —

Пĕри теприйĕнчен кичем.

Пăтравлă пурнăç — тĕссĕр хутăш,

Чуна хăрушшăн ан хĕссем.

Тĕтрелĕх... ним уççи-хупписĕр

Тĕнче пире мĕскер сунать?

Çын хăйĕн шанчăклă уттисĕр

Капла ăçта пырса тухать?

Ăçта çухалтăн эс халь, шанчăк?

Ăçта шырамалла сана?

Çын чунĕпе паян пăлханчăк:

Хăçан юсанĕ самана?

Çут шанчăксăр тĕнче илемĕ

Пăхсан та — курăнмасть малта.

Çут шанчăксăр вăй-хал илеймĕç

Чĕре таппи те, кăмăл та.

«Эпир телей курма çуралнă»

Тесеттĕм эп пĕр сăввăмра

Çав шухăш та паян хуралнă —

Сисмен те — хамăн ăшăмра.

Эппин мĕнле, мĕскер амакĕ

Килсе çапайрĕ-ха пире?

Ытла та йывăр-мĕн тукмакĕ —

Пĕрре çапать, çапать тепре...

Çӳретпĕр мĕскĕннĕн, айваннăн,

Тен, çавăнпа пуçа чиксе?

Ай, пурнăçĕ тĕнче арканнăн

Тамăкри пек вĕрет сиксе.

Ĕç çынĕ çавăн пек тӳсет те,

Куç умĕнчех пуять тепри.

Малалла

1

Вăл кун эпĕ ялти хуçалăха аркатиччен пуйса юлнă «хĕрлĕ» директор керменĕ умĕпе иртсе пыраттăм.

Ăнсăртран хапха айĕнчен директорăн Аматор ятлă юратнă юсĕ тĕнкĕлтетсе тухрĕ те мана асăрхасан сăмсипе шак! тутарчĕ.

— Эсĕ мĕн, пирĕн тырра вăрлама килтĕн-и? — кăшкăрса тăкрĕ юс.

— Аматор тусăм, — сăмах хушрăм эпĕ сăпайлăн, — санран тырă пĕрчи мар, хĕлле юр та ыйтса илеймĕн! Хуçунтан кая мар!

— Мĕ-ĕн! — мăйне тăсрĕ Аматор юс. — Пирĕнтен кулма сан сăмсу кĕске!

Ку сăмахсене илтсен эпĕ тӳрех ăнлантăм: тармалла! (Калас пулать, çак юса директор йытă вырăнне усраса пурăнать, тутлă çитерет. Лешĕ кунĕн-çĕрĕн хуçин пурлăхне сыхласа кил карти тавра чупать).

Яра патăм вара аяккалла.

2

Юсĕ, шыçмакскер, аран-аран тайкаланса — ман хыççăн!

Çул хĕррине çитрĕм — тепĕр мыскара…

Чаплă автомобильсемпе çеç тĕнче касса çӳрекен чăнкă тӳре-шарасен патшалăхĕнче çул урлă та вăй хумасăр каçма йывăр иккен.

Эх, ярăнтараççĕ никама та асăрхамасăр!

Юрĕ ĕнтĕ, каякан — кайтăр, çулĕ такăр пултăр. Манăн хамăн ĕç — çул урлă каçса тармалла. Хыçра — хаяр Аматор юс. Ăçтан тĕл пулчĕ?!

Малалла

1

Çилсем кĕрлетчĕç хырлăхра,

çилсем хирте шавлатчĕç.

Сана эп кĕтнĕ вăхăтра

сар чечексем ялтратчĕç.

Сӳнетчĕç çулăм тĕслисем

чун ăшшипе пăхманшăн.

Сивлек çанталăк кĕслисем

йĕретчĕç çил-тăманшăн.

Кĕр шавĕнче, кĕр сиввинче

ӳсен чечек, шанмасăр,

кайран çиçетчĕ юр çинче

хăй шăпине пăхмасăр...

Ыр сăмахху, хитре куллу —

ман шухăшсен шыравĕ.

Ăçта çӳрет-ши Тĕлпулу?

Аçта ачашлăп, савăп?

Çак Тĕлпулу тăванлăхне

эп сăвăра шыранă,

вара кунçулăн анлăхне

çавраçилле васканă.

Анчах кунçулăмшăн сăну

каллех тĕтреллĕ чăтлăх...

Эп — çавраçил, эп— сан хăну,

санра шыратăп шăплăх.

2

Эп пĕччен тăраттăм шăппăн,

каç сĕмне сыхлатчĕ шăплăх,

шăплăхра ӳсетчĕ тунсăх,

тунсăхпа çунатчĕ чунăм, —

эп пĕччен тăраттăм шăппăн

пысăк уйăх çутинче, —

палăк пек тăраттăм чĕмсĕр...

Уйăхран пĕр вĕçĕм, сассăр,

çĕр çине сапаланса,

çутă-çутă çумăр çунăн,

Малалла

Шанчăк ункă майлах туйăнать хăш чухне,

ун тавра çулсерен çаврăнатпăр ырса.

Тен, эпир те çаплах, йыхăрса пĕр-пĕрне

шанчăксен ункине юлнă мар-ши тăрса?

Каласам: тен, санла йăпанни ытлашши?

Кăлăхах пуль мĕнпур хумхану, тертленӳ?

Сивĕнмест-çке пĕрех ырă ĕмĕт ăшши,

ман чунра вăл каллех çуратать ĕненӳ.

Сулçăсем тӳпере кайăксем пек сатур

çаврăнаççĕ кĕрхи çилпеле темĕнччен.

Манăн шухăшсенче яланах эсĕ пур,

калаçатăп санпа çăлтăрсем сӳниччен.

Кăмăл кăкшăмĕ пурпĕр тулмасть, ăш канмасть —

сан киммӳ каçсерен кӳлĕ урлă каçмасть.

Çумăрпа хупланнă чĕмсĕр кĕркуннен

кăкăра пусать-и йывăр кун килсе,

эп туятăп санăн çамрăк чĕрӳне —

аллуна эс сирмĕн ман çинчен илсе.

Çил-тăман хуплать-и кĕртсемпе çула,

сивĕ çил вĕрет-и питĕме касса —

эс пуртан, туятăп, чĕрере — çулла,

эп илтетĕп хаклă, манăçми сасса.

Эсĕ — шурă шуçăм, ман таса тивлет,

юрăпа сана эп савăнса кĕтем.

Çамрăк кун илемĕ санпала килет,

эсĕ ман çунатлă ĕмĕтри этем.

Шăпчăксем те ăмсанаççĕ санăн юрруна,

ахальтен-им куç хываççĕ каччăсем сана.

Кĕввине каçкӳлĕм уççăн купăс янрататъ,

хĕрпе каччă куçа-куçăн йăл кулса ташлать.

Хĕрпе каччă куçа-куçăн йăл кулса ташлать,

хирсенчи хĕрӳ ĕç хыççăн савăнса канать.

Телее пĕрле тупсассăн пурăнма аван,

юратса сăмах татсассăн, ху тусна ан ман.

Юратса сăмах татсассăн, ху тусна ан ман,

Алран-ал тытса утсассăн, ăраскал тупан.

Ахаль мар иккен хускалчĕ савнăçпа чĕре,

шурăмпуç кулли çуталчĕ пирĕн сăн-питре.

Шурăмпуç кулли çуталчĕ пирĕн сăн-питре,

çутă ир çиçсе çывхарчĕ, чĕнчĕ вăл хире.

Шурă хурăн алă сулчĕ тарават сăнпа,

çул çинче хĕвел тĕл пулчĕ ăшă салампа.