Электронлă вулавăш

Ку сайтра эсир чăвашла çырнă хайлавсене тупма пултаратăр. Пур хайлава та авторĕ, çырнă çул тăрăх çăмăллăн тупма пулать. Ку архива ятарласа хатĕрленĕ — сире килĕшекен хайлавсене эсир ку сайтра та, уйрăммăн уçласа илсе те вулама пултаратăр.

Пӗлме: хайлавсем вырнаҫтармалли йӗрке.

Каçар, юлташ, савни темерĕм,

Сана савма эп пĕлеймерĕм.

Хăвартăм пулĕ кăмăлна

Хуравламасăр çырăвна.

Каçар, сана пач ĕненмерĕм,

Яш чĕрӳне те хĕрхенмерĕм.

Ахăлтатса, йăрт-ярт пусса

Ун чух тараттăм хыпăнса.

Кая пулсан та — ӳкĕнетĕп,

Телей курма чунтан пиллетĕп.

Юрат ăна, вăл ман пек мар —

Вăл тармă, пулĕ юнашар.

Чĕмпĕр Ен сар пикисем тухаççĕ

Анлă Атăл çырĕ хĕррине.

Ах, епле илемлĕ çурхи каçĕ,

Парнелет асамлă тĕррине.

Хумханать мăн Атăл илĕртӳллĕн,

Ытамне илесшĕн туйăнать.

Çамрăксем юрлаççĕ пит хĕрӳллĕн,

Тулли уйăх тӳперен сăнать.

Юмахри пек çуталать тавралăх,

Чĕмпĕр Ен — ун хăтлă сăпкинче.

Çамрăклăх çинче çав, савăнмалăх,

Тытăнса тăрать йăлттам тĕнче.

Тăван çĕршывăн Аслă вăрçине

Ăсатнă амăшсем ачисене.

Çак кунччен ӳстернĕ ывăлне

Парса янă тăшман аллине.

Питĕ йывăр килнĕ халăха

Сыхламашкăн мирлĕ пурнăçа:

Тăшманпа хастаррăн çапăçса

Çамрăксем вилеççĕ вăрçăра.

Тăван ывăлĕ таврăнасса

Амăшсем кĕтеççĕ макăрса,

Ял хапхи патне тухса тăрса,

Чарăнмасăр куççуль юхтарса…

Таврăнаççĕ акă аманса

Тукасри Лисук ывăлĕсем.

Уншăн хĕпĕртет Лисук аппа:

«Пуçĕсем çеç сывă пулччăр», — тет.

Кĕтерук аппа куллен кĕтет,

Сăн ӳкерчĕкне пăхса илет.

Акă почтальон килсе тăрать,

Виç кĕтеслĕ çыру тыттарать.

Унăн ывăлĕ сывах иккен,

Таврăнатăп тет вăл кĕркунне.

Амăшĕн чĕри кăлт-кăлт тапать —

Ывăлĕ чĕрришĕн савăнать.

Пурăннă çĕр çинче пĕр çын. Ăна Улăп тесе чĕннĕ. Вăл питĕ пултаруллă та ырă пулнă. Пурте ăна хисепленĕ. Вăл пурне те пулăшнă.

Ку ĕç юпа уйахĕнче пулса иртнĕ. Ачасем, пĕр класра вĕренекенсем, вăрмана çырлапа кăмпа пуçтарма кайнă.

Вăрмана кĕрсен вĕсем тĕрлĕ еннелле саланса кайрĕç. Катя, вĕсенчен пĕри, пĕр карçинкка кăмпа пуçтарнă та тунката çине канма ларнă. Кайран ытти ачасене чĕнме пуçларĕ. Анчах никам та хуравламан. Катя пи-и-тĕ хăраса ӳкнĕ. Кольăпа Петя та Катьăна çухатнă.Вĕсем вăрманта «ау!» тесе кăшкăрнă, анчах çил вĕсен сăмахĕсене тепĕр енне вĕçтерсе кайнă. Катя вăрман тăрăх нумай аташса çӳренĕ. Кĕçех вăл Кольăн сасне илтнĕ. Катя питĕ савăнса кайнă, мĕншĕн тесен вăл хайĕн тантăшĕсене тинех тупнă. Халĕ вĕсен çĕн ыйту тупăннă. Вĕсем вăрманта çухалса кайнă та кил еннелле çул пĕлмен. Вара ачасем çак çула шырама пуçларĕç.

Сасартăк йывăç хыçĕнчен пысăк кашкăр сиксе тухнă. Вăл пи-и-тĕ выçă та хаяр пулнă. Ачасем хăраса ӳкнĕ те кăшкăрма пуçланă. Çав вăхăтра Улăп вăрмана мулкач тытма сунара тухнă. Вăл ачасем кăшкăрнине илтнĕ те часрах сасă еннелле чупнă.Упана курсан Улăп ăна пăшалпа персе хăратнă. Упа часах тепĕр еннелле чупса кайнă.

Малалла

Çуркунне те юр çăвать-мĕн,

Симĕс курăк çийĕн — юр.

Çуркунне те юр çăвать-мĕн...

Темĕнле ĕлккенлĕх пур.

Ывăçа тăсса тăрам-и?

Кулăшла-и? — Кул, эппин.

Ывăçра — куççуль тумламĕ,

Юр куççулĕн йăлтăркки.

Макăрать мăнтарăн кантăк,

Чĕрере шеллев юлать...

Айванмарлăхшăн саван-тăк,

Айваннишĕн те юрат.

Каçар, пичче, тен, пулнă çăтăл-çăтăл,

Куçран пăхтарнă пулĕ, айванскер.

Эс маншăн пулнă тӳпери çут çăлтăр,

Анчах йĕрленĕ сан çулна синкер.

Сан çумăнта хама тĕреклĕ туйнă,

Ертӳçĕ пулнă эсĕ, Пăхаттир!

Мĕн пĕчĕкрен ыр тĕслĕх маншăн пулнă,

Турник çинче вăй пухнă кашни ир.

Вăтам шкула эпир пĕр çул пĕтернĕ

(Эс чирлесе çухатнă икĕ çул).

Шăпа пире шур хулана çитернĕ,

Хăй ăссĕн пурăнас-ха тенĕ пуль.

Савса куç хывнă хĕр те санăн пулнă

Çемье тĕпне телейлĕн çавăрма.

Çак ĕмĕтӳ пурнăçланмасăр юлнă —

Пурнăç тымарĕ тытăннă хăрма…

Кĕрхи каçпа яла таврăнайсассăн

Сасартăк ӳкрĕн хытă чирлесе.

Пульницара çухалчĕ çивĕч ăс-тăн —

Кам пĕлнĕ-ха çĕре эс кĕрессе!

Ман ал çинчех чуну сан тухса кайрĕ,

Хăй тухтăр нимĕн тăваймасть — чĕтрет.

— Пулăшаймарăм… — тесе пуçне тайрĕ,

Килсе çитмерĕ ĕмĕтри кĕтрет…

— Каçар, пичче, — теме ĕлкĕреймерĕм,

Кĕрекере ларма пӳрмен санпа.

Малалла

Кĕмĕлленчĕ çӳçĕм, кĕмĕлленчĕ,

Ĕмĕр иртет шутсăр васкаса.

Пурăннă кун-çулăм маншăн — ĕнчĕ,

Вăл çурхи шыв евĕр — тап-таса.

Этем ĕренкинчен тухса курмарăм,

Ĕренкелĕх маншăн — тĕп саккун.

Таса шăнкăр! çăлкуçа сурмарăм —

Çавăнпа таса пуль манăн чун.

Хисепе укçалла туянаймăн,

Ĕмĕр пухнă мул вăл — ырă ят.

Кĕмĕлленчĕ çӳçĕм, пытараймăн,

Вăл та ман пуянлăх. Йăлтăрать…

Пĕр кĕтмен çĕртен вăл килсе ерчĕ,

Пĕрремĕш кунран эс — тыткăнра.

Шеллемест сана шăпаçă — евчĕ,

Юрату хĕлхем сапать сăнра.

Юрату асапне пытараймăн,

Хури те шап-шуррăн курăнать.

Култарать, йĕртет… Унран тараймăн,

Вăл санпа манра çеç пурăнать.

Нимĕнпе ăна танлаштараймăн,

Ырă туйăм шалта çунтарать.

Юратса курмасан ăнланаймăн,

Юратма пĕлмесен вăл тарать.

Тахçанах пулнă ку ĕç. 1941-мĕш çулта. Пурăннă ун чухне пĕр арçын, Улăп ятлăскер. Вăл Чăваш çемйинче ӳснĕ. Хитрескер те вăйлă пулнă.

Сасартăк вăрçă пуçланчĕ. Пурте фронта кайма пуçларĕç, хăйсен çĕршыв ирĕклĕхĕшĕн çапăçма. Улăп та хăй ирĕкĕпе фронта тухса кайрĕ, Белоруссине лекрĕ. Унта пĕр ротăна лекнĕ салтаксемпе паллашрĕ. Вĕсен отделенийĕ питĕ хастар çапăçнă, пурте паттăр пулнă. Улăп унта Вовăпа паллашнă, вăл Мускавран пулнă. Улăппа Вова питĕ çывăх туссем пулса тăнă. Вĕсем пур çĕрте те пĕрле пулнă.

Пĕррехинче Улăп салтаксемпе пĕрле вăрмана тĕрĕсленĕ. Сасартăк вĕсем нимĕçсене курах кайнă. Вара вĕсем тĕмсем хыçне пытанчĕç. Улăп нимĕçсене шутлама пуçларĕ. Вун икĕ нимĕç пулнă. Улăппа пĕрле пĕтĕмпе çичĕ çын пулнă. Çак вăхăтра нимĕçсем туйрĕç: темскер ырах мар кунта. Лайăхрах пăхма пуçларĕç — сисрĕç пирĕн салтаксене. Вова каларĕ: «Пĕтрĕмĕр, пĕтрĕмĕр, Улăп». «Пĕтместпĕр», — çирĕппĕн каларĕ Улăп. Вара вĕсем нимĕçсене пĕтерме шутларĕç. Шутласа та ĕлкĕреймерĕç — нимĕçсем вĕсем çине сиксе ӳкрĕç.

Пуçланчĕ вара çапăçу. Малтан пирĕннисем çĕнтерсе пычĕç, Улăппа Вова иккĕн тăватă нимĕçе тĕп турĕç. Ыттисем те паттăррăн çапăçнă. Анчах пĕр нимĕç салтакĕ хыçалтан пычĕ та Вовăна çĕçĕпе чиксе вĕлерчĕ. Çакна курсан Улăп кулянса кайрĕ, макăрса ярас патнех çитрĕ. Анчах — вăхăт çук хуйхăрма. Тата Улăп пĕчченех юлчĕ, пурте вилнĕ. Вăй юлман Улăпăн. Нимĕçсем те иккĕн çеç юлнă. Вĕсем хальхинче вăйлăрах пулнă. Вĕсем Улăпа икĕ пăшалтан пенĕ. Хайхи улăп тăшмана парăнма та шут тытнăччĕ, анчах Вовăшăн тавăрмалли çинчен шухăш кĕчĕ: «Эп вилĕп, анчах манпа çак нимĕçсем те вилĕç». Вара вăл пĕтĕм вăйне пуçтарчĕ те пĕррех сикрĕ вĕсен еннелле. Çĕçĕ илнĕ пулнă, çав çĕçĕпе вара пĕр нимĕçне чĕререн лектерчĕ. Нимĕçĕ ӳкрĕ те вилсе кайрĕ. «Памастпăр сире хамăр çĕршыва», — çак сăмахсене тепĕр нимĕçне каларĕ. Нимĕçĕ хăравçă пулнă, вилесшĕн мар. Вăл фашистсен идеййишĕн çапăçнă, анчах ăна хăйĕн пурнăçĕ кирлĕрех. Улăп ăнланчĕ ăна. Автомат илчĕ те каларĕ ăна — «Хенде хох!». Нимĕç аллисене çĕклерĕ те ăнланчĕ: вăл вырăссен штабне лекет халь. Допрос пулать унта. Анчах вăл вилесшĕн пулман. Улăп ку вăхăтра шутланă: мĕнле илсе çитермелле ку нимĕçе, ун алли ыратнă, пуçĕ çавăрăннă. Вăл мĕнле нумай утнă — ăна туйман, анчах вăл курнă малта нимĕç утса пынине. Илсе çитермеллех, ураран укмелле мар, утмалла, утмалла… Вырăсла калаçнине илтсен тин йăванса кайрĕ вăл.

Малалла

Эс манса кай ман сасса.

Кантăкран ăшă варкăш кĕрсен —

Ку ыран çуркунне пуласса.

Эс манса кай ман сасса.

Çывăх юрă çемми илтĕнсен —

Иртнĕ кун иртнинех юласса.

Эс манса кай ман сасса.

Вăл санра манăçма пĕлмесен —

Эп сана çĕнĕрен савасса.

Манса кай, манса кай ман сасса...