1905 ҫулта Н.А. Бобровников Патша манифесчӗ пирки текст кӑларнӑ, унта чӑвашсене Патшалӑх думине юрӑхлӑ ҫынсене суйлама чӗнсе каланӑ. 120 ҫул ытла унтанпа иртнӗ. Апла пулин те вӑл вӑхӑтри текст стилистики питӗ кӑсӑклӑ. Хӑй текстпа эсир Наци вулавӑшӗн сайтӗнче паллашма пултаратӑр.

Орфографи

Чи малтанах орфографие пӑхса тухар. Чӑн та, вӑл вӑхӑтра ҫирӗп орфографи правили пулман, ҫавна май йӑнӑшсем чылай тӗл пулаҫҫӗ.

Далее...

Слово «язык» имеет не менее десяти значений. В дан­ном случае он интересует нас как главное средство мышления, общения, взаимопонимания людей в обществе.

Что за чудо это — язык? Откуда он взялся? Кто его по­дарил нам? Редко кто задумывается над этими вопросами. Может быть, и не надо ломать голову, ибо язык, подобно крови в нашем теле, воздуху в наших легких, прочно закрепил­ся в нашем сознании. Он с нами, он — наш верный соратник и опора. Если древнего человека создал труд, то совре­менного человека создает язык.

Далее...

Математика питӗ кӑсӑклӑ дисциплина. Пӗр енчен, вӑл чӗлхепе (вырӑс е чӑваш) ҫыхӑнман тейӗпӗр. Анчах ҫавах та хӑш-пӗр чухне уйрӑмлӑхсем пурах. Паллах, вырӑспа чӑваш чӗлхисем тӗрлӗ ушкӑна кӗнӗрен вӗсем хушшинче чӗлхе тӗлӗшӗнчен уйрӑмлӑхсем нумай. «Пӗрререн» ниепле те «Один» тӑваймӑн, «Иккӗрен» — «Два». Малалла тӑсмӑп. Пӗрпеклӗхсене курма тӑрӑшакансем, тен, «Пӗрре»-пе «Первый» хушшинче асӑрхама тӑрӑшӗҫ, анчах вырӑссен «Первый» авалхи славянсен «\*pьrvъ» сӑмахӗнчен пулса кайнӑ теҫҫӗ.

Далее...

Чӑваш чӗлхин пултаруллӑ тӗпчевҫи тата ӑста вӗрентекенӗ, халӑх ӗҫӗн хастарӗ Василий Алексеевич Андреев ҫак уйӑхра утмӑл пиллӗк тултармаллаччӗ. Анчах синкерлӗ шӑпа ӑна ҫак ӳсӗме ҫитме памарӗ. 2002 ҫулта, 41-ре чухнех, унӑн канӑҫсӑр чӗри тапма чарӑнчӗ. Хавас, уҫӑ кӑмӑллӑ, вӑйпитти ӗҫтешӗмӗр кӗтмен-туман ҫӗртен ку тӗнчерен кайрӗ...

Василий Андреев 1960 ҫулхи ҫурла уйӑхӗн пуҫламӑшӗнче Канаш районӗнчи Ешкилт ялӗнче ҫуралнӑ. Шуркасси вӑтам шкулӗ хыҫҫӑн Чӑваш патшалӑх университечӗн историпе филологи факультетӗнче тата Ленинград (хальхи – Санкт-Петербург) университечӗн Хӗвелтухӑҫ факультетӗнче пӗлӳ илнӗ.

Далее...

Из беседы В.П. Станьяла о чувашах и чувашском языке перед студентами-иностранцами ЧКИ РУК 24 апреля 2025 г.

Салам сире, тӑванӑмсем! Ҫывхарса килекен Чӑваш чӗлхи кунӗпе саламлатӑп.

25 апреля — День чувашского языка (Иван Яковлев ҫуралнӑ кун. Просил бы запомнить несколько имен = учеников просветителя — Константин Иванова с его поэмой «Нарспи», поэтов Сеспеля, Хузангая, Ухсая, языковедов Ашмарина, Василия Егорова).

Чувашский язык распространен в Чувашии, Татарстане, Башкортостане, Ульяновской, Самарской, Пензенской, Кемеровской и других областях.

Далее...

Акӑ черетлӗ чӑваш чӗлхи кунӗ ҫывхарса пырать. Шкулсемпе культура учрежденийӗсем ҫак уява уявлама хатӗрленме те пуҫланӑ пуль. Черетлӗ чӑваш чӗлхи диктанчӗ иртӗ, пирӗн Элтепер Чӑваш чӗлхи кунӗ ячӗпе саламлӗ, салам сӑмахӗсем тухса калӗ. Тата ытти ӗҫсемпе мероприятисем иртӗҫ. Юрать-ха пӗр эрне кӑна мар, уйӑх пек чӑваш чӗлхи тавра шавласа илӗҫ.

Чӑваш чӗлхи кунӗ ҫывхарнӑ май хамӑрӑн тӑван чӗлхен шӑпи пирки тепӗр хут сӑмах хускатассӑм килет. Паянхи кунхи лару-тӑрушӑн кам айӑплӑ-ши?

Далее...

Фото Евгении Эльмень: Медаль «Чӑвашсен ҫӗнӗ ҫырулӑхӗн 100 ҫулӗ / 100 лет новой чувашской письменности» (ноябрь 1971)

Обратился ко мне односельчанин Чаптай Эльмень с вопросами от внучки из деревни Чамыши Моргаушского округа. Его сын Иван и внучка Женя Эльмень, ученица 7 класса Орининской средней школы, при прокладывании щебеночной дороги на родной улице нашли медаль «Чӑвашсен ҫӗнӗ ҫырулӑхӗн 100 ҫулӗ / 100 лет новой чувашской письменности», выпущенную в ноябре 1971 года.

Далее...

Чӑваш халӑх юмахӗсенче мана кӑсӑклӑ сюжет мар, вӗрентсе калани килӗшет. Чӑваш халӑхӗн ӑсӗ вӗсенче пит вырнаҫуллӑ вырнаҫнӑ. Пӗрре эс кӑсӑклӑ сюжетпа каҫӑхса кайса паллашатӑн, тепре — унта хывса хӑварнӑ ӑса ӑша хыватӑн.

Ҫавна май 1982 ҫулта тухнӑ «Чӑваш юмахӗсем» кӗнеке, Г. Ф. Юмарт пухса хатӗрленӗскер, симӗс хуплашкаллӑскер, маншӑн пурнӑҫа вӗрентекен кӗнекесенчен пӗри шутланать. Ытти юмах пуххисем аван пулӗ те, анчах шӑп ҫак кӑларӑмра ман шутпа пурнӑҫа вӗрентекен юмахсем чылай кӗнӗ.

Далее...

Чӑваш литератури илемпе сӑнарлӑх хӑватне ҫухатманшӑн чылай ҫул савӑнса пурӑнтӑм. Ӗмӗр чиккинче Хӗветӗр Агивер, Василий Эктель, Анатолий Смолин, Арсений Тарасов, Борис Чиндыков, Николай Исмуков, Николай Ыдарай, Виталий Захаров тата ҫамрӑксем ҫырнисене ырласа вулаттӑм.

Сасартӑк лару-тӑру хирӗҫле улшӑнчӗ. Литература ӗҫӗ пӑтранма пуҫларӗ. Ҫыравҫӑсен пӗрлешӗвӗ 100 ҫул ҫитнине уявланӑ кунсенче паянхи пирки шутламалли пайтах хускалчӗ.

«Ҫӗнӗлле йӗркелӳ» пӑтравӗ вӑраха пычӗ.

Далее...

По совету доктора исторических наук, чувашского профессора Валерия Андреева читаю по ноутбуку (программа «Стратегия и тактика») выступление доктора химических наук, профессора Анатолия Клёсова «Славяне и тюрки тысячелетиями» - о народах и их языках. В интернете не искал, не знал, где и как искать. Правду сказать, языками интересоваться перестал было, да вот вновь потянуло заглянуть в древность народов.

В рассуждениях сотрудников Академии ДНК генеалогии имеется новый подход к объяснению языковых групп, несоответствия с академическими толкованиями - о ностратических языках («не было расхождения ностратических языков 64 тысяч лет назад») и многое другое.

Далее...