Электронлă вулавăш

Ку сайтра эсир чăвашла çырнă хайлавсене тупма пултаратăр. Пур хайлава та авторĕ, çырнă çул тăрăх çăмăллăн тупма пулать. Ку архива ятарласа хатĕрленĕ — сире килĕшекен хайлавсене эсир ку сайтра та, уйрăммăн уçласа илсе те вулама пултаратăр.

Пӗлме: хайлавсем вырнаҫтармалли йӗрке.

Ашăмра тăнлатăп

Тепĕр çак юрра:

Уйри пек туятăп

Хулари юра.

Шыв-пăрпа варланнă

Тĕксĕм киосксем —

Калăн, пурте маннă

Темĕнле хӳшсем;

Парк, кафе те станци

Пуш хирти пекех...

Ах, çаплах юлсанччĕ

Эсĕр ирчченех —

Çĕмелсем çĕршерĕн

Пулнă пек умра!

Мĕн çеç тинкермерĕн,

Асăм, çак каçра,

Пурте — курăнасшăн,

Калăн, «хресченлех»;

Уйăх та ялтрасшăн

Ешнери пекрех.

Ах, çапла вĕçлетпĕр

Çĕр çинчи çула:

Ĕçпеле ӳсетпĕр

Лăпкăн — малалла.

Пур пĕр — асăн мулĕ

Хăйĕн еккипех

Пуçтарнасшăн пулĕ

Шав — тăван енрех, —

Ун çути çитесшĕн,

Тен, кунтах вара, —

Хирти пек çиçесшĕн

Хулари уйра?

Кăшт çав хирĕн анĕ

Кантăр, шăпланса!.. —

Час — хула вăранĕ

Çав хире тулса.

Епле шартать çак ăнланми хĕрхаллĕх

Сасса та куççуле пĕр пек туса!

Тен, хрусталле те шевлелле тасалăх

Янрать, — юнра, шăм çутинче ванса?

Тен, сисĕнет-и ӳт илемĕнче

Чĕре Ыррин никам курман тымарĕ?

Куççулĕ те ун — чунĕн çутă тарĕ, —

Чун сассине янратнă пек ялтрать;

Савушăн кĕрлекен пăлхавсенче

Вăл — сассăр. Хĕрхенӳ шăплăхĕнче

Вăл Сиплĕхен тĕшши пек çуталать.

Хăйне пăхма нимех те мар-и?

Кур акă, йывăç йывăçах:

Çавах çулçи, çавах тымарĕ,

Хуйхи-суйхи те пĕр çавах.

Тен, хурăнпа танлаштарсан,

(Эп илтнĕ пуль çĕр хут та)

Мĕн пур туратлă хураман?

Ни пĕрене, ни вутă.

Эп хурăна хурласшăн мар.

Тирексене те эп тиркемĕп.

Кашнин пур хăйĕн пархатар,

Хăйне çеç тивĕçлĕ илемĕ.

Кунта сăмаххăм урăхла.

Асилтĕм эп.

Çак вăрманта вăл,

Ир ирхине вăр-хурахла

Кĕтмен çĕртен тапранчĕ тăвăл.

Çил хуçрĕ çамрăк хурăна.

Чун татнăн ӳкрĕ хыр турачĕ.

Çăка пыл сапнă вырăна

Хура аçа çапса çунтарчĕ.

Пĕр хурама çеç сĕмсĕре

Пĕр çулçă та татса памарĕ.

Тымар чĕрнисемпе çĕре

Нихçан ямассăн пăталарĕ.

Çук, вăл каймарĕ ӳпĕнсе.

Паян та, кур, кĕрнеклĕ, çӳллĕ.

...Чăн-чăн хăюлăх умĕнче

Пуçа тайса хыватăп çĕлĕк.

Каçал ялĕ — Киремет сăрчĕ çинче. Вăл инçетренех курăнса тăрать. Ку вăл таврари ялсем умĕнче комсомолсемпе пионерсем пит нумаййипе чаплă...

Кĕпер çырми текен çырмара Капти çемйи пурăнать. Капти вăл ватă. Çитмĕл çул патнелле çитет. Шухăшласа пăхсан, Каптин авланнă ачисемпе качча кайнă хĕрĕсем çеç пур тесе каламалла пек. Анчах апла çеç мар. Каптин пионер та пур... телĕнмелле. Тĕлĕнсе хуран ăшне кĕрсе ӳкмелле. Мĕнле-ха вара çитмĕл çулхи старикĕн тăхăр çулхи ывăлĕ пур?!

Тĕлĕнмелли нимĕн те çук. Ял çынни Каптирен пĕртте тĕлĕнмест. Мĕншĕн тесен Капти çитмĕл çулта пулсан та хĕрĕх çулхи çын пекех паттăр, вăйлă...

Анчах халĕ пире Капти кирлĕ мар. Пире унăн ывăлĕ пионер Таçук кирлĕ.

Таçук та ашшĕ пекех çирĕп. Сывлăхĕ те маттур. Ӳсĕрсе те курман. Ĕç тăрăшĕнче ашшĕне пулăшма пуçлани виçĕ çул çитет ĕнтĕ. Шкула çӳрет пулсан та, шкултан таврăнсан выльăхсене пăхать, çырмаран киле шыв кӳрет. Пиччĕшĕ пур — комсомолец, вăл килти ĕç çине çаврăнса та пăхмасть. Çавăнпа ăна Капти юратмасть.

* * *

Таçук халь килĕнче çук. Вăл шкултан темĕншĕн килсе çитеймен-ха. Те пуху тавраш пулнă вара?

Малалла

Чун кодексĕ пек пулнă Пил Сăмахĕ,

Кашни атте-анне чĕрин ахахĕ

Сасартăк çуталса каять асра, —

Данта вуланă пек аса илетĕп,

Ăшри йĕркелĕхе хывасчĕ тетĕп, —

Унпа пуласчĕ урăх халăхра.

Яшрах чухне — «лирикăлла» туяттăм,

«Уй евĕр пулăр» тенине чухлаттăм;

Халь — кăшкăрсах каласчĕ ыттине! —

«Аттемĕрсем, сире сума сусăччĕ;

Хальхи ăспа паян сире савсанччĕ!» —

Теетĕп пурнăçра çуккисене.

Ас виçейми — Тĕнче!.. Пĕрех пăхать

унра, куç пек аннемĕр чӳречи:

Вĕçсĕрлĕхре хăй ăшшине упрать

çемье телейĕ, терчĕ, — чун тĕнчи.

Этем — тусан пĕрчи çеç текенсем

йышлăланаççĕ хăш-пĕр çĕрсенче.

Анчах этем ăшшиллĕ кантăксем

кашнийĕ — çăлтăр. Кашниех — тĕнче.

«Пысăккине» анчах-и, — «пĕчĕккин»

вĕçсĕрлĕхне те çын уçать иккен.

Çук вĕçĕ — космосра та — хăй çутин,

вăл, çын хĕвелĕ, кая мар — нимрен.

Пур — Тĕп тăву та. Халь этем чĕри

тимлет çакна та — кантăк леш енче.

Пĕрех, Çăлтăрлăхра — чĕрин ырри!

Аркатакан — сив ăс тусанĕнче.

Тен, Çăлтăрлăхăн варрине çити

«ахаль» чечек те ăшшине сарать:

Тĕнче Гармонийĕнчи ун çути,

ман шутăмпа, кĕрешнĕ пек ялтрать.

Анчах этем кун пек пĕлĕвĕпе

лармасть — «Çут тĕнчене» кăна шанса.

Мул сăхăмне сирет — Кĕрешӳпе,

Çын тупсăмне Художник пек курса.

Çак курăмра — кашнийĕн хăй «пăнчи».

Хăй мелĕ. Хамăнни пирки калам:

ман «пăнчăм» вăл — аннемĕр чӳречи.

Кăшт сăввăмпа ун çутине сарам.

Ача пекех çурхи шыв-çур,

Чĕлхи часах ун уçăлмасть.

Амаçури — сив чунлă юр —

Ăна ир-каç сăмах памасть.

Çуркуннене епле пӳлен!

Вăл каччă пек хĕрӳ, хавас.

Шыв калаçма пуçлать хуллен,

Юхать пит меллĕн шăнкăр сас.

Иртет-и кун, чĕлхи хĕрсессĕн

Пуçлать хăюллăн çухăрма,

Çил-тăвăла асилтереслĕн

Сасси каять пин çухрăма.

Пуçа пĕр шухăш çавăрать.

Вăл — чи пахи те чи таси —

Кĕрлесчĕ манăн сăвăра

Хăватлă çуркунне сасси.

Йышпа пĕрле ĕçе тăрса

Кĕпе пăрмалăх тарласан,

Аван-çке сăнама:

Уяври пек çынсем хавас;

Хивре сăмах,

Янравлă сас

Хĕрет ĕç ăннă май.

Чунсем — ĕнернĕ пĕр кĕсле,

Пĕр çемĕ евĕр килĕшӳ.

Кĕç пуçланать хĕрӳллĕ шӳт

Выля-кула, кӳренмесле.

Уй-хир çынни, мĕн каласси,

Каймасть сăмахшăн кивçене.

Пĕр такăнмасăр шӳт ăси

Чупать вара енчен енне.

Итле кăна, —

Кашни сăмахĕ —

Чăваш чĕлхин сӳнми ахахĕ.

Пĕлетĕп халĕ пĕр меслет эп:

Сăмах çитмест-и сăвăра,

Е уксахлать йĕрке, вара

Хире тухса йышпа ĕçлетĕп.

е Тулай чăвашĕсем уçнă «тĕлĕнтермĕшсем» çинчен

Эпир — тулай чăвашĕсем — Чăваш Республикине хамăрăн иккĕмĕш тăван çĕршыв вырăнне хуратпăр. Çакна пула унта сайра хутра пулсан та çитсе курма тăрăшатпăр, тăван халăхăн культурипе таччăн паллашма ĕмĕтленетпĕр. Чăваш Енри сывлăш та, çутçанталăк та чăвашла пек туйăнать. Вырăнта пурăнакан чăвашсенчен чылайăшĕ хăйсен шĕкĕр хулине «Чябаксар» теççĕ, эпир ăна хисеплесе «Шупашкар» тетпĕр. «Чябаксар» тени тăрăхланă пек е чăваш хăйне хисеплемесĕр калаçнă пек илтĕнет пирĕншĕн. Мĕншĕн тесен кунта чăн Чăвашлах пурăнмалла пек. Çĕр планета çинчи пĕртен-пĕр çĕр-çке вăл тĕнчери чăвашсемшĕн! Кунта чăваш чĕлхи янăравлăн янăрамалла, çак çĕр çинче чăваш культурин, сăмахлăхĕн çăлкуçĕсем иксĕлми тапса тăмалла. Çавна пула Чăваш тăрăхне çитсе курма ĕмĕтленмен чăваш тĕнчере çук та пуль.

Эпир те икĕ юлташ кăçалхи октябрьте ирпе Пушкăрт Республикинчен тухса каçпа Чăваш Республикине çитсе ӳкрĕмĕр. Тĕттĕмленчĕ. Кĕрхи вĕтĕ çумăр çунине пула тавралăха курса пулмасть. Çакăн пек çанталăкра ху ăçта пынине çул хĕрринчи çул паллисенчен çеç тавçăрса илеетĕн. Пушкăрт тата Тутар республикисем витĕр пынă чухне çул хĕрринчи ял-хула, çырмасен ячĕсене пушкăртла-тутарла тата вырăсла çырса пĕлтеретчĕç пулсан, Чăваш Енре вырăсла çеç çырни курăна пуçларĕ. Чăваш сăмахĕсем çул хĕрринчи банерсем çинче те, çул паллисем çинче те курăнмарĕç. Çакă питĕ тĕлĕнтерчĕ. Эпир, тулай чăвашĕсем, Чăваш Енре тухса тăракан чăвашла хаçат-журнал тăрăх кунти ял-хула ячĕсене чăвашла çеç пĕлетпĕр, вырăсла ячĕсене пĕлместпĕр. Çакна пула вырăсла çеç палăртнă ятсене вуланипе хамăр ăçта пынине турех тавçăрса та илеймерĕмĕр...

Малалла

А. Блока

Çутăсăр кунра

Кантăк — палăрать;

Çук пек — çутăра:

Çутă çеç ярать, —

Çутă кăтартса

Кăтартмасть хăйне...

Ах, çапла тусам

Эс Поэт ĕçне!