Электронлă вулавăш

Ку сайтра эсир чăвашла çырнă хайлавсене тупма пултаратăр. Пур хайлава та авторĕ, çырнă çул тăрăх çăмăллăн тупма пулать. Ку архива ятарласа хатĕрленĕ — сире килĕшекен хайлавсене эсир ку сайтра та, уйрăммăн уçласа илсе те вулама пултаратăр.

Пӗлме: хайлавсем вырнаҫтармалли йӗрке.

Çав тĕлĕк, — шурă пĕлĕт!

Çук, шурă кăна мар, —

шур тăрăлăх чĕтревĕ,

куçа та курăнманлах!

«Шур тĕс» текен идейăн

пĕлтерĕшрен те пысăк,

ăс ăнкарми çути, —

сăмахсăр шурă сăвă!

Асамлă сăмахсем

пĕлетпĕр: «Моцарт», «Шуберт», —

ятсем те мар çав тейĕн,

пуç çавăран сас-чӳ! —

Ах, эс те, шурă тĕлĕк,

шур пĕлĕт, — çавăн евĕр:

шур музыка,

жасмин,

ăспа чĕре чĕтревĕ!

Тӳпери сар хĕвел йăпанса,

Çĕр çине ăш куçпа пăхнă чух,

Ниепле пӳлĕмре хупăнса

Сăввăма вĕçлеме вăйăм çук.

Пӱлĕмрен сулхăна, уç çĕре

Ват йăмра таврашне тухса лар.

Ун чухне тепĕр хут эс Кĕрле,

Хĕмленен сăввуна çулăм пар.

Сан çумран, йăпанса сарă хĕр

Уттарайĕ колхоз уй-хирне.

Ун чухне эсĕ те сиксе тăр,

Çĕнĕ пурнăç юрри хатĕрле.

Ват йăмра айĕнчен тăрса ут

Хумханан сарă тырă хирне,

Сар хĕрсем хушшинче вырăн туп,

Кĕлтине çыхса пар пĕр хĕрне.

Сан çумрах чун савни Кĕтерни

Шăрантарĕ илемлĕ юрра.

Колхоз йышĕ ĕçре ĕлкĕрни

Паллă пулĕ пире вăл ыран.

Тӳперен сар хĕвел йăпанса,

Çĕр çине ăш куçпа пăхнă чух,

Ниепле пӳлĕмре хупăнса

Сăввăма вĕçлеме вăйăм çук.

«Капкăнăм» сана саламлатăп,

Саламлатăп пĕтĕм чĕререн.

Савăннипе сана ыталатăп,

Ыталатăп ыталас килнĕрен.

Акă, эсĕ вунă çул тултартăн.

Вунă çул вăл кĕске вăхăт мар.

Сахал мар мана эсĕ култартăн,

Малашне татах та култар.

Пĕр кулăш кăна вăл сахал.

Мĕн чуль сан витĕр тухнă пуль кахал!

Вĕрентсе, хĕртсе вĕсене çын турăн,

Ĕçлеççĕ, тет, вĕсем халь маттурăн.

Тавтапуç тесе сана тав тăваççĕ,

Сан çинчен юрăсем те юрлаççĕ.

Кĕслеçĕ кĕвĕлет сан пирки çĕнĕ кĕвĕ,

Юратса итлеççĕ сухаç е çĕвĕç.

Юрататăп эп сана, юрататăп,

Юратсах та çак сăвва хайлатăп,

Анчах сурсах вăрçать Хапăс пупĕ:

«Пĕтерчĕ, тет, шуйттан — Шăпчăк Çĕпритунĕ».

Ĕçкĕ ăшне путнăччĕ Мухмăр Емельян,

Халь вăл асăнать мухтаса ялан:

«Эх, çав Шăпчăк Çĕпритунĕ-çке

Пăрахтарчĕ мана вăл ĕçке».

Сура-сурах вăрçать пуян Якурĕ:

«Шуйттан пуçне хăçан турă курĕ!

Кăтартăттăм пĕрре эп ăна!

«Капкăнра» пĕтерчĕ вĕт мана».

Малалла

Вăхăт каçалана сулăнсан, вутă пуленкки пек пуклак шăм-шаклă Каптăркка Кавĕрли хăнасем чĕнме тухса кайрĕ. Чи малтан тӳрĕ урамра пурăнакан пуçани патне кĕчĕ.

— Çапла, пуçана! Кĕçĕр сирĕн пирĕн пата хăнана пымалла, — алă парса хыпарларĕ вăл.

— Мĕн тивлетпе? — юри пĕлмĕше печĕ мăк сухаллă пуçанăшĕ.

— Карчăкпа мăшăрланнăранпа вăтăр çул çитнине палăртас терĕмĕр. Как-никак та, хамăр та аллă урлă каçрăмăр.

— Аплаччĕ-çке. Илтнĕ-ха ку хыпара. Ман карчăк та кăштах хатĕрленкелерĕ пулмалла. Мĕн-и, ăшăтса парам мар-и пĕр курка?

— Халех... мĕн-ха... кирлĕ мар пуль, — пĕр вырăнта пускаласа тăчĕ Кавĕрле.

— Пĕр курка çеç, пуçана. Тутине астивмелĕх.

— Эппин, апла, пĕрер курка парса- пăхатăн-и...

Кăрчамине ăшăтсан, пуçанасем ăна пĕрер мар, икшер курка шаклаттарчĕç.

— Хă, каптăркка, аван та пулчĕ пулас ку, — тути-çăварне шăлкаларĕ Кавĕрле. — Ну, пырăр вара, пуçана! Тепре чĕнмелле ан тăвăр. Икĕ эрне ытла хатĕрлентĕмĕр те...

— Çитетпĕр, çитетпĕр.

Пуçани патĕнчен тухсан, кукăр касри вăртахĕ патне çитрĕ Кавĕрле. Лешсем вăл пырсан савăнса ӳкрĕç.

Малалла

Кăмăл—çутă! Çӳллĕ! —

Калăн—шурă ту...

Кирлĕ мар хĕрӳлĕх,

Чăрсăр юрату.

Савасси халь — лăпкă:

Сывлăш çеç, — çил мар.

Кун та, каç та — шăп-ха, —

Сассăр тав тăвар.

Иртнипе пуласлăх,

Калăн, пĕр хир пек, —

Ах, епле вăл аслă

Шур ирĕкĕпе!

Шухăшăм — васкавсăр

Çав тӳлек хирте,

Иртмĕ сас памасăр

Мĕн сунни — пурте.

Асăм çăмăл-çăмăл,

Ним те çук пекех.

Шурă ту пек кăмăл,

Калăн — пĕр хăй çех...

Пурнăçра ун — ăс та пур,

Сăввинче ак — сĕм те çук.

Курнă савнăç, хура-шур, —

Юрринче — хĕлхем те çук.

Пит хаяр хăй, — хăть хаярлăх,

Хăть чеелĕх, хăть япшарлăх

Пултăрччĕ ун сăввинче

(Пурнăçра — лăнках... Аюк!),

Шалт аптран: эккей, пичче,

Ку та çук йĕркусенче, —

«Çук» тени те унта çук!

Курас килсен чăн-чăн телей —

Ăшра-пуçра эс кӳр тирпей:

Пĕр хушăн çеç хыпса ан çун;

Чап çĕклеме ан сар хăлаç;

Йышпа пĕрле кур ырă кун,

Ан тар йышран инкеклĕ каç.

Çунатлă туйăм саламне

Çитер часрах савни патне.

Тутланĕ саншăн хĕр тути,

Анчах ан пул ху армути.

Ан кас тăшманшăн хăпарту,

Курка ĕç туслăхшăн тĕппин.

Малтан çынна телейлĕ ту —

Телейлĕ пулăн эсĕ тин.

Çур çитрĕ!

Тусăм, çитрĕ вăл,

Юр шартармасть куçа.

Тинех лăпланчĕ çил-тăвăл,

Кĕрлерĕ хĕл каçа.

Чуна йĕплерĕ, шăнтăмăр, —

Хаярччĕ хĕл сивви.

Тăм илнĕ вырăн сан та пур,

Ман пур суран çĕвви.

Хĕрӳллĕ мар-и яш ĕмĕр?

Каймарĕ вăл сая.

Пуçа усмасăр кĕтрĕмĕр

Хĕвеллĕ çĕн Мая.

Май çитрĕ.

Тусăм, çитрĕ вăл,

Пире сунать вăй-хал.

Калатпăр: тертлĕ çил-тăвăл,

Яланлăха çухал.

Юрласса хăйĕн мĕскĕнлĕхĕ, вăйсăрлăхĕ,

ухмахлăхĕ çинчен юрларĕ.

(Борис Чиндыков. «Hotel Chuvashia»)

Кĕр-кун-не... Темле якалса çитнĕ сăмахсемпе хакласан та, ырах çав ылтăн кĕркунне! Юр айĕнчен ем-ешĕллĕн тапса тухакан çурхи хăват илемĕ мар та — çавах пехетлĕ. Çуллахи пек, ăш-чик таран витĕр ăшăнса çутçанталăкпа ирĕлсе-хутăшса каяслăх та çук ĕнтĕ. Пурпĕр ытарса çитермелле мар çав кĕр кунне — сарă-хĕрлĕ çулçăллă кашни капăр йывăçрах çурхи пулас ешĕл вăй ĕмĕлки палăрать-палăратех.

Паллах, туйма пĕлсен. Курма пĕлсен.

Палюк вара чылай чухне çын туйманнине те туяканччĕ, никам курманнине те курма пĕлекенччĕ.

Кĕрхи ыйхă урăх вăхăтринчен раснарах ĕнтĕ. Йывăртарах темелле-ши? Туять пек çакна Палюк. Ирсерен темле йывăртарах вăранать пек юлашки вăхăтра.

Ирхине мĕнле тăратăн, кун çавăн пек иртекенччĕ. Çамрăк пулсан та, те — ял ачи пулнăран, те — хăй çавăн пек сисĕмлĕрен, Палюк çакна та кăштах тĕшмĕртет пек.

Çавна пулах паян хăй кăмăллăн вăраннишĕн вăл хăй кăмăллă вăраннинчен те ытларах хĕпĕртесе ӳкрĕ пулас. Ахаль чухне илĕм-тилĕм ĕçкĕ юрри шăрантаракан чăваш радиовĕ уртарсах яраканччĕ — Палюксен аслăрах юлташĕ Рахмул миçе аппарат çапса çĕмĕрмен-ши çак ик-виç çул хушшинче? Хальхинче çав урмăш кĕвĕ хăлхана та кĕмерĕ..

Малалла

К.Б.

Пĕр тус çукки — шав хурлăхăм пурри

Ун шӳчĕ, ун канашĕ вырăнне

Хăварчĕ пурнăç — хут çинчи сăнне.

Пĕр терт те пур: ятарласа, юри

Эп сăнаймастăп çавă сăнара, —

Сайра тинкеркелетĕп, ăнсăртран:

Çамкин хăш йĕрĕ чĕррĕн туйăнсан

Пурнать пек хăй пурнăçĕпе вара....