Электронлă вулавăш

Ку сайтра эсир чăвашла çырнă хайлавсене тупма пултаратăр. Пур хайлава та авторĕ, çырнă çул тăрăх çăмăллăн тупма пулать. Ку архива ятарласа хатĕрленĕ — сире килĕшекен хайлавсене эсир ку сайтра та, уйрăммăн уçласа илсе те вулама пултаратăр.

Пӗлме: хайлавсем вырнаҫтармалли йӗрке.

Пин те пĕр юр пĕрчи — пин те пĕр юрă —

пĕр сассăр ярăнать сив сывлăшра.

Тĕнче тин çеç тасатнă евĕр шурă.

Вăрман юрлать, уй-хир юрлать ăшра.

Çак юрăсем ана çине анаççĕ

вăтанчăклăн пĕри теприн çумне.

Вара уй-хир ĕçченĕсем калаççĕ:

«Тырпулă тулăх пулĕ кĕркунне».

Çырма-çатраллă хĕсĕк Чăвашьенĕн

Тăвăр çĕрне-шывне мĕнле мухтас?

Эп ирĕке савма кăштах пĕлетĕп,

Чăваш тĕнчи аслишĕн хĕпĕртетĕп,

Эп çавăнпа çула тухма хавас!

Йыт çурипе ачашланса,

Кăвас ĕçсе выртас хăяккăн!

Килте ларас чухне хăятăп

Тулай çĕрте тĕнче касма.

Çулталăкра пĕрре çула

Тухман чухне шурса каятăп.

Тĕнчесĕр тăлăх пек туятăп,

Кăшлать ӳпкев вĕри чуна.

Мĕн кирлĕ, мĕн çитмест мана?

Мĕскер шыратăп инсетре эп?

Чăваш ăс-хакăлне кĕтретĕн

Кĕртесчĕ тетĕп ырана...

Сăмах татма,

Ăс-хал тупма,

Тăвансене пĕрле пухма,

Тулай чăваш патне çӳретĕп.

Лĕпешпи тесе чĕнетчĕ

Ача чух мана анне,

Çупарлатчĕ те çĕклетчĕ

Çӳлелле, мачча патне.

Эп вара ахăлтататтăм

Чи телейлĕ кулăпа,

Лĕпĕш евĕр сулкалаттăм

Мăшăр пĕчĕк аллăмпа.

Малалла вĕçме васкатап

Çутă ĕмĕтĕм патне,

Яланах туйса тăратăп

Эп анне юратăвне.

Алексей Аттил кунçулĕ вăрăм пулмарĕ. Нумай çул хушши йывăр чирлесе выртнă хыççăн вăл, вăтăр çичĕ çула кайнăскер, 1979 çулта çĕре кĕчĕ. Поэзире çирĕм çула яхăн ĕçлерĕ сăвăç. Шучĕпе илсен, Алексей Аттил çырнă произведенисен йышĕ пысăках мар. Вăл хыпаланмасăр, чунра капланнă шухăш-туйăма çынсене каласа памасăр пурăнма май çук чухне кăна сăвăсем хывнă. Поэзие тарăннăн, анлăн ăнланнăскер, поэт кашни произведенирех чунри хавхаланупа пăлханăва витĕмлĕн, сăнарлăн кăтартма тăрăшнă.

Виçĕ авторпа пĕрле кăларнă «Виçĕ хĕлĕх» кĕнеке (1971) хыççăн А. Аттил сăввисем «Хĕвел пайăрки» ятлă коллективлă сборникра (1981) тухнăччĕ. Аттилпа Шупашкарта, пединститутра, пĕрле вĕреннĕрен, пĕрле пурăннăран, кайран та час-часах тĕл пулнăран, эпĕ унăн ĕмĕчĕсене, шухăшĕ-туйăмĕн хăйевĕрлĕхĕсене самай аван чухлаттăмччĕ. Хура кăтра çӳçлĕскер, литературăпа искусство çинчен калăçнă чухне яланах канăçне çухатакан çамрăк, поэзири ăстасен пултарулăхне вĕçĕ-хĕррисĕр тĕпчетчĕ. Халиччен хăнăхман, çамрăксене хальлĕхе ăнланма йывăртарах сăнлăх меслечĕсемпе çырнă пĕр савса тĕпчесех тепĕр чухне пĕр-икĕ кун иртсе каятчĕ. Пултарулăхăн тĕрлĕ мелĕсене ăса илме ăна музыка, живопись, скульптура тата ытти искусствăсем çинчен çырнă кĕнекесене тишкерсе вулани те пулăшатчĕ.

Малалла

Хĕвел ăшши пулмашкăн май килмерĕ,

Хĕвеле пулчĕ çӳллĕ тӳпере.

Хуçасене эп юрама пĕлмерĕм,

Эп ирĕклĕх упрарăм чĕрере.

Ăш çумăр та çулла эп пулаймарăм,

Сип кӳреймерĕм типшĕрнĕ çĕре.

Çын хӳтлĕхпе пачах та утаймарăм,

Йăпăлтатма пĕлмерăм çав сĕре.

Ăш çил пулса сивве хăвалаймарăм,

Хӳтлев килмерĕ пирĕн ваттана.

Эп чăнлăх шыраса пĕр канăç тупаймарăм,

Çак ыраттарчĕ питĕ ман чуна.

Çут çăлтăрсен çути те пулаймарăм,

Мана курмарĕç пуль çав çăлтăрсем.

Юрлас юрра янтравлăн юрлаймарăм,

Сасса хупларĕç путсĕр хуçасем.

Эп кăйкăр пек çӳлте те вĕçеймерĕм,

Памарĕç кăйкăрсем мана çунат.

Ĕмĕтĕме кĕтсе йăлт илеймерĕм,

Асаплансах ман пĕтрĕ вăй-хăват.

Эп Атăл пек мăнаçлăн юхаймарăм,

Çынсен асапĕ касрĕ чунăма.

Тĕнче усаллăхне путараймарăм,

Усал çынсем амантрĕç йăлт хама.

Эп Улăп евĕр вăйлă пулаймарăм, —

Мĕн ачаран таптарĕ самана.

Этемлĕхе тертрен хăтараймарăм,

Малалла

Мĕншĕн кăйкăр пит çӳле-çӳле вĕçет,

Çĕнĕ ĕмĕт çуратма пире чĕнет.

Мĕншĕн вăрманта юман патвар ӳсет,

«Ман пек паттăр пурте пулăр эсĕр!» — тет,

Мĕншĕн Атăл сарлакан çапла юхать,

Кимĕпе пире вăл ярăнма хушать.

Мĕншĕн улăхра ӳсеççĕ чечексем,

Савнине парнелеме ӳсеççĕ пуль вĕсем.

Мĕншĕн çĕмĕрт пахчара çеçке сарать,

Çеçкине вăл савнине саламлама калать.

Мĕншĕн çутатать-ши тӳпере хĕвел,

Хăтлă пултăр тет пуль пирĕн ăш тĕпел.

Тӳпере мĕскершĕн пур-ши çăлтăрсем,

Тĕнчене илем кӳресшĕн пуль вĕсем.

Мĕншĕн ярăнса çӳлте чупаççĕ пĕлĕтсем,

Савнипе иксĕмере ярăнтарасшăн пуль вĕсем.

15.09.2007.

Кăтра пĕлĕт çине ларса килтĕм кунта,

Ман парне пулаймарĕ янтравлă, ĕлккен.

Çĕнĕ юрă, савниçĕм, çуратрăм чунра,

Юрлаймарăм ăна мухтанса та хитрен.

Мĕншĕн юррăм çапла янраймасть ман паян,

Мĕншĕн сассăм ытла та ман вăйсăр, тăван?

Халăх терчĕ çапла пуслăх пек-ши пусать,

Кашни чун тертленсе чура пек пуç усать.

Ах, çаратрĕç, çĕршывăм, ытла та сана,

Килсĕр-çуртсăр хăварчĕç тем чухлĕ çынна.

Вăр-хурах пуçлăхсем кунта килчĕç ăçтан,

Мĕншĕн халь те çитмест вĕсене чĕр ылхан?

Хура пĕлĕт килсе тĕнчене хупласан,

Çĕр çине çумăр пек куççульсем тăкăнсан,

Атте-Турă курса вĕсене тавăрать,

Халăха çĕн пуласлăх-телей вăл парать.

Ĕненетеп çакна, пит шанатăп çакна,

Сассăм вăйсăр пулсан та юрлап юррăма,

Ан çухат, ан пытар эс те хăв шанчăкна,

Килес кун çутине парар мар такама.

17.09.2007.

Сехет шаккать вун икĕ хут,

Çут черккере вылять эрех.

Малашлăх халĕ шурă хут.

Мĕскер кĕтет унта пире?

Эпир шутланă ĕмĕтсем,

Пĕлетĕп, çутă та хитре.

Эпир йăтатпăр черккесем

Пĕрле те мар,çапах пĕрле.

Пĕр-пĕринчен инçе-инçе,

Анчах шăпах пĕр вăхăтра.

Кĕперĕн икĕ вĕçĕнче,

Кĕпер вара çунать вутра.

Çунать йăлтах, йăлт-тĕппипе,

Йӳç тĕтĕм куçăма хуплать.

Пĕр çырăн икĕ енĕпе

Пире утма шăпа хушать.

Шаккать сехет, вылять эрех.

Текех пĕрлешмĕ пирĕн çул.

Ăçта эс халĕ — пурпĕрех,

Пĕр ĕмĕт ман — телейлĕ пул!

Кĕнекере çырса кăтартнă чăваш хĕрĕсем — Талюнапа унăн тус-тантăшĕсем — çитĕнсе çитнĕ-çитмен фронта тухса каяççĕ. Тăван çĕршывшăн пынă хаяр вăрçă вĕсен шухăш-кăмăлне пиçĕхтерсе çирĕплетет, халăх ирĕклĕхĕшĕн, юратнă çĕршыва хӳтĕлесе хаварассишен темĕнле йывăрлăха та чăтса ирттереççĕ вĕсем. Хаяр çапăçусенчен киле çĕнтерӳçĕсем пулса таврăннă хĕрсем мирлĕ ĕçе кӳлĕнеççĕ. Тăнăç пурнăçра та ыттисемшĕн ырă тĕслĕх пулса тăраççĕ.