Электронлă вулавăш

Ку сайтра эсир чăвашла çырнă хайлавсене тупма пултаратăр. Пур хайлава та авторĕ, çырнă çул тăрăх çăмăллăн тупма пулать. Ку архива ятарласа хатĕрленĕ — сире килĕшекен хайлавсене эсир ку сайтра та, уйрăммăн уçласа илсе те вулама пултаратăр.

Пӗлме: хайлавсем вырнаҫтармалли йӗрке.

Çу вĕçленчĕ. Çитрĕ кĕркунне.

Сивĕсем пуçланчĕç майĕпен.

Сулхăн çапрĕ хир-вăрмансене,

Çил ачи чупать халь çĕрĕпе.

Тумтирне хываççĕ йывăçсем:

Чăштăр-чăштăр сарă çулçине

Пăрахаççĕ аяла вĕсем,

Вылятса тăкаççĕ çĕр çине.

Янкăр тăрă халлĕхе тӳпе.

Шывĕ сивĕ кӳлĕ-пĕвере.

Айлăмра тăрать час-час ирпе,

Курăка çуса, кăвак тĕтре.

Эрешмен карти, каркаланса,

Силленет çилпе ăвăслăхра.

Тăрнасем çӳлте, карталанса,

Ушкăнпа вĕçеççĕ кăнтăра.

Çамрăк каччă çеç тракторĕпе

Ывăнмасăр сухалать çĕре.

Туй тумашкăн кĕр мăнтăрĕпе

Ӳкĕтлет каçпа вăл сар хĕре.

Çеçенхирте çил вылять,

Тулă уйĕ хумханать.

Питĕ мăнтăр пучахсем.

Вăй ăçтан илнех вĕсем?

Ах, мухтаççĕ химине:

— Удобрение пула

Халь тырпул ăнать тинех!

Çавăнпа та пучахсем

Авăнаççĕ çилпелен!

Анчах, итлĕр: тăрисем

Юрламаççĕ ирпелен.

Курăнмасть çул хĕрринче

Ĕлĕкхи пек путене.

Хутран-ситрен хир çинче

Çын сасси çеç илтĕнет.

Ăçта тарнă кайăксем,

Мĕншĕн çук вĕсем хирте?

Хуртсемпе кăпшанкăсем

Кунта пур-çке халĕ те!

Хими удобренинчен,

Тӳсмелле мар, сăмсана

Кĕрет шăршă хирсенче.

Пĕтерет çав чĕрчуна.

Усăллах-ши, тăвансем,

Хими удобренисем?

Сапас мар-и тирĕснех?

Çав пулмасть-ши тĕрĕсрех?

Ак пĕр ĕмĕр тапать,

Пит илемлĕн юхать

Патреккел ялĕнчи çут çăлкуç.

Хыçа ĕмĕр юлни,

Вăхăт шавлăн иртни

Сисĕнмест ун çине вăлтсан куç.

Ма тесен çулсерен,

Ял çынни ĕçченрен

Кивелмест, çĕнĕрен вăй илет,

Шап-шур çурт ăшĕнчен

Илĕртӳллĕ тĕнчен

Ытамне вăл асамлăн илет.

Кунта шкул ачисем

Шурă юр ирĕлсен

Тирпейлеççĕ çăлкуç таврашне,

Илеме çул парса,

Чечексем те лартса

Хăвараççĕ кашни клумбине.

Çуллахи вăхăтра

Кăнтăрла, шăрхра,

Çăл куçри сиплĕ шыв вăй парать.

Пур беседка кунта,

Ĕшĕнсен сулхăнта

Ял ĕçченĕ канма кăмăллать.

Пур утар та кунта.

Кунĕпех çакăнта

Вĕлле хурчĕ сĕрлет, пыл пухать.

Ыр ĕçе çул парса,

Паха пыл пуçтарса

Патреккел çуллен ӳсĕм тăвать.

Çут çăл куç юхакан

Çурт çамкин курнакан

Вырăнне вырнаçтарнă икон.

Турă амăш сăнне

Пĕтĕм халăх умне

Ахаль мар лартса хунă иккен.

Малалла

Атăлçи Аттил авланнă

Арăмĕпе айкашнă.

Аппике ачаш апла

Ачаланнă аякра.

Альякки ача арçын-çке

Аппике ай аптраман

Аялти Атăла ансан

Ашшĕне те асăнман.

Пĕр пысаках мар çĕр-шывра çамрăк, питĕ ырă та ăслă патша пурăннă. Вăл хăйĕншĕн мар, хăйĕн çыннисемшĕн тăрăшнă. Çавăнпа та пуль пурнăç çак çĕр-шывра мирлĕ пулнă. Кашни çын пурнăçа мĕнлерех лайăхлатма пулать-ши тесе шутланă.

Ку çĕр-шывра питĕ нумай юхан шывĕ те пулнă. Юхан шывсенче тĕрлĕрен пулă, хур-кăвакал тата ытти чĕр чунсем пурăннă.

Патша керменĕ чи пысăк та тарăн юхан шыв хĕрринче вырнаçнă. Çак юхан шывра тĕлĕнмелле пулăмсем пулса иртнĕ: чĕр чунсем çакăнти шывра çынсен чĕлхипе калаçма пултарнă, чирлĕ çынсем кунта шыва кĕнĕ хыççăн сывалнă. Анчах юхан шывран пĕр-икĕ километр аяккарах кайсан пĕтĕмпе каялла хăй вырăнне кайса ларнă: чĕр чунсем калаçма пăрахнă, çынсем каллех чирлесе кайнă. Çак шыв чирлĕ çынсене кăна пулăшнă, ыттисене вара сиен кӳнĕ.

Часах патша юнашар çĕр шыври патшан хĕрĕпе çемье çавăрнă. Пысăк туй тунă. Пурте савăннă, юрланă, ташланă!

Анчах савăнăç нумая пыман. Тепĕр темиçе кунтанах вĕсем çине тăшман çарĕ тапăннă. Патша пысăк çар пуçтарса патшалăхăн мирлĕ пурнăçĕшĕн çапăсма тухса кайнă. Кайиччен вара хăйĕн арăмне çапла хушса хăварнă:

— Эсĕ керментен ан тух, юхан шывра шыва ан кĕр. Кирлĕ чух çынсене пулăш. Маншăн ан пăшăрхан, пĕтĕмпех лайăх пулĕ, — тенĕ те тухса кайнă.

Малалла

Кĕске кăна, пĕр-ик эрнелĕх,

Илемлĕ вăхăт пур çулла:

Уçланкăра куç илĕртмелĕх

Пиçсе çитет мерчен-çырла.

Çемçе кавир пек симĕс курăк.

Çырла тĕрри — кавир çинче.

Çырла çеçки тĕл-тĕл шап-шурă

Вырнаçнă тĕрĕ варринче.

Пиçет çырла. Хĕвел ăшпиллĕн

Парать çĕре хăй ăшшине.

— Çырла! Çырла! — чупать иркӳлĕм

Ача-пăча вăрман енне.

Çак вăхăтра килте-и ларăн?

Çырла пухатăп вăрманта.

... Чун-чĕререн савса мухтарăм

Çак тулăх, тутлă вăхăта.

Çиçĕм çиçрĕ, аслати кĕрлерĕ,

Ямшăк килчĕ, каймалла кăна.

Кĕтрем-кĕтрĕм, ăсатма килмерĕн,

Кĕрсе тухмаллаччĕ хамăнах.

Юрату çуначĕ çутă кайăк,

Çулне тупĕ юратсан чĕре,

Эс мансан та, эпĕ манса каймăп,

Çунмăпах хаяр кĕвĕçӳре.

Сăртпа сăрт çеç пĕр-пĕрне тĕл пулмĕ,

Эпир тĕл пулатпăр пурпĕрех.

Сансăр çумăр çумĕ, хĕвел кулмĕ —

Уйрăмшар савмасть телей пире.

Юрату çуначĕ çутă кайăк,

Çулне тупĕ юратсан чĕре,

Эс мансан та, эпĕ манса каймăп,

Çунмăпах хаяр кĕвĕçӳре.

Уйрăлу та пулĕ, тĕлпулу та,

Черетпе килет тĕнче йĕрки.

Иксĕмĕр нихçан та çичĕ ютăн

Уйрăлса каймастпăрах эпир.

Каçĕ пулнă-пулман икĕ çăлтăр

Йăлтăрать хĕвеланăç енче.

Ӳркенмесĕр, савни, кăшт пăхса тăр:

Эпир иккĕн — çав çăлтăрсенче.

Пĕри уçăмлă, çӳллĕ те çутă.

Тепри шăппăн çунать хыçĕнче.

Ĕлкĕрсе çитеймен пек пĕр утăм

Курăнать вăл малти çумĕнче.

Темĕнччен танкеретĕп те эпĕ

Тĕлĕнетĕп вĕсен йĕркинчен.

Ман пекех, иртеймест пуль çав, тетĕп,

Пĕчĕк çăлтăр шăпа çырнинчен.

Хĕвел аннă-анман икĕ çăлтăр

Çуталать сирĕн ял çумĕнче.

Хăйсене уйăрма та май çук-тăр,

Хушшисем вĕсен пурпĕр инçе.

Чечек татса, пуçкашăлĕ туса,

Эп килтĕм çакă çутă тĕнчене.

Анчах çынсем, курми-илтми пулса,

Мана кĕртмерĕçĕ хăйсем патне.

Ан шантăрччĕ тесе чечексене

Куççульпеле шăвартăм кашни кун.

Вĕсем илемлине эп çынсене

Юрла-юрла кăтартрăм, мĕскен чун.

Пĕлместĕп, мĕншĕн пирĕн çынсене

Хитре чечек те пач та кирлĕ мар.

Пĕлместĕп, мĕншĕн ман юрăсене

Вĕсем пачах итлесшĕн мар.

Усратăп пурпĕрех чечексене,

Чунра хыватăп çĕнĕ юрăсем,

Парнелесе паратăп çынсене,

Шанса килĕшессе вĕсем.

Çуркунне çывхарать. Çутçанталăк çуталать. Çăварни çитрĕ. Çаврака çатма çинче çуллă çăкăр-тăвар, çăмарта. Çăварниччен çынсем çăвăнаççĕ, çапăнаççĕ. Çынсем çăварнире. Çунашка çинчи çамрăксем çухăраççĕ. Çемен çунашкийĕ Çтаппан çунине çапăнчĕ те Çтаппан Çемен çине çилленмеллипех çилленчĕ. Çурхи çанталăк çилсĕр. Çĕмĕрт çеçке çурасшăн.Çеремсем çеçенленчĕç, çĕмĕрт çеçки те çурăлчĕ, çеçпĕлсем те çеçкеленчĕç. Çăлкуçсем çĕр çĕмĕрсе çĕр çинелле çĕкленеççĕ. Çыранĕсем çывăхĕнче çӳçе-хăва. Çуркунне çемми çепĕç те çемçе.

Çеруш Çурçĕре çыру çырчĕ: «Çинук! Çĕмĕрт çеçке çурчĕ, çулла çăвĕпех çырла çийĕпĕр. Çырмара çăлкуç çывăхĕнчи çерем çинче çĕр çырли çитĕнет. Çĕр çырли çеçкере, çулла çĕр çырлине çурлапа çулсах çийĕпĕр. Çĕр çырли Çуткасси çывăхĕнчи çăлкуçра та çитĕнет. Çăлкуçри çырла çăмăлскер, çăмарта çӳллĕшскер, çулсене çухатать. Çав çырлана çиекен çамрăкланса çăмăлланать. Çак çăлкуç Çуткассине çеçенхиртен çитнĕ. Çăка çулçи çаврака, çавах çырли çук. Çеçпел çеçкере, çеçпĕлĕн çимелли çырла çук çав. Çулла çумăр çăвать, çиçĕм çиçет. Çутă çăлтăрсем çынсене çутатаççĕ. Çĕнĕ çăлтăр çутăлсан çĕнĕ çын çуралать. Çурçĕрте çырла çук. Çулла çулçӳреве çит, çырла çийĕпĕр. Çеруш».

Малалла