Электронлă вулавăш

Ку сайтра эсир чăвашла çырнă хайлавсене тупма пултаратăр. Пур хайлава та авторĕ, çырнă çул тăрăх çăмăллăн тупма пулать. Ку архива ятарласа хатĕрленĕ — сире килĕшекен хайлавсене эсир ку сайтра та, уйрăммăн уçласа илсе те вулама пултаратăр.

Пӗлме: хайлавсем вырнаҫтармалли йӗрке.

Тăван ене çитсен,

Пĕр тăхтамасăр

Эп антăм Сурăм хĕррине каллех.

Хумсем çине пăхса сывларăм ассăн, —

Чупаççĕ-мĕн вĕсем, кунсем пекех.

Мана авал, яш каччă чух,

Вăл ыррăн

Кĕтсе илетчĕ сумлăха кура.

Ун тăрă шывĕнче хавассăн, сыввăн

Чӳхеннипе вылятчĕ вăй ăшра.

Çыран хĕрне вăййа тухсан,

Хĕрӳллĕн

Пĕрлешĕнсессĕн хĕмлĕ алăсем,

Вĕçетчĕç Сурăм тăрăх çĕкленӳллĕн

Савнисемпе янратнă юрăсем.

Паян мĕскер?

Илемлĕ кĕвĕ-çемĕ

Янкăсланмасть пачах та — шăпăртах.

Мĕн пулнă çамрăк халăха ку темĕн? —

Шута ярать мана ку самаях.

Пăхатăп та,

Тавралăх шупкаланнă,

Шур хурăн хăрнă темĕншĕн тата.

Ун айĕнче эп сăвăсем хайлаттăм,

Кун-çул пирки шутлаттăм çакăнта.

Çыр хĕррипе выртатчĕ эп йĕрленĕ

Çинçе сукмак авкаланса...

Халь çук.

Сукмак кăна-и, çул та çеремленнĕ, —

Ик вăхăтăн çукрах-мĕн çураçу.

Шыв çеç çаплах-ха çутă,

Калăн, тĕкĕр!

Малалла

Курнавăш ялĕ Елчĕк тăрăхĕнчи чи авалхи ял пулнине ламран лама куçса пынă сăмахлăхран та пĕлме пулать. Тахçан авал, 16-мĕш ĕмĕр вĕçĕнчех кунта пирĕн несĕлсем килсе ларни паллă. Сăмахлăха ĕненес-тĕк, Кăрăç папай тата унпа пĕрле килнĕ çичĕ çын никĕсленĕ-мĕн пирĕн яла. Малтан хальхи Тăвай районĕнчи Тушкил ялĕнче пурăннăскерсем, çынсем тĕрлĕ вăрă-хурахсем пыра-пыра тапăннине тӳсеймен, çĕнĕ çĕрсем шыраса шăпах пирĕн тăрăха пырса тухнă. Инçе çулта самаях ывăннăскерсем, Кăрăç папай тата унпа пĕрле пыма килĕшнĕ çыннисем пĕр пĕчĕк çырма хĕррине çитсен ларса канма шутланă. Илемлĕ тавралăх: кăвак тӳпере сарă хĕвел йăлтăртатса пăхнă, кайăк-кĕшĕк юрри чун-чĕрене савăнтарнă. Юнашарах тăрна куçĕ пек тăрă шыв шăнкăртатса юхса выртнă.

— Акă вăл эпир шыракан çĕр, кунта тăпри те ака-суха тума аван, тухăçлă тыр-пул та çитĕнтерĕпĕр, — тенĕ Кăрăç папай. Çапла пуçланса кайнă тет пирĕн Курнавăш ялĕ.

Пирĕн ялта мăн асаттесенчен сыхланса юлнă вырăн ячĕсем те самаях: Тукшик, Юмансар, Таттăрла, Укашăн… Тукшик — чăвашсем Христос тĕнне ĕненме пуçланичченхи ятах. 14 гектара яхăн шутланса тăракан çĕр лаптăкĕнче халĕ хуçалăх ферми, кĕлечĕ, йĕтемĕ вырнаçнă. Тахçан унта сиплĕ курăклă улăх тăсăлса выртнă. Ячĕ те Тукшик текен çамрăк ячĕпе çыхăннă.

Малалла

Ç.Элкере

Саватăп эпĕ август уйăхне, —

Ун капăр илемне,

Ун тулăхне.

Саватăп сарăхма тытăнайман

Вăй-хал тапса тăран йывăçсене;

Сад пахчисен кĕрен сăнне саватăп!

Вĕсен сĕткенлĕхне юрра хыватăп.

Саватăп эпĕ август уйăхне, —

Ун капăр илемне,

Ун тулăхне.

Саватăп сарлака улăхсенче

Ыйха кайса ларан капансене,

Сенкер тӳпен чаршавĕ айĕнче

Хирсем хуллен сар хум кустарнине.

Комбайнсен кĕрне-шавне саватăп?

Вĕсен хастарлăхне юрра хыватăп.

Саватăп эпĕ август уйăхне, —

Ун капăр илемне,

Ун тулăхне.

Саватăп кун-каçах ян-янракан

Анкартисен хĕрӳ симфонине.

Вăл, шăплăха сирсе, таçтан-таçтан,

Ял çийĕн те уй çийĕн кумнине.

Янташăмсен вăр-варлăхне саватăп!

Çĕн тыррăн хăватне юрра хыватăп.

Саватăп элĕ август уйахне, —

Ун илемне!

Ун тулăхне!

Ун юррине!

1963-1965

Тӳпере яланах хĕвел мар-тăр,

Пурнăç çулĕ

Çатма пек çул мар-тăр:

Сахал мар, тен, тĕл пулăн тумхах,

Чун-чĕресĕр йăх-ях та...

Анчах —

Темĕнле шартлама сивĕре те

Пирĕн кăкăрсенче

Ĕмĕрех

Вутлă-çулăмлă шанчăк вĕретĕр:

Çиеле тухĕ

Тĕрĕслĕхех!

Л.Р.

Тăван халăхна

Ĕмĕрне те ан ман:

Асра та, ăшра та вăл

Пултăр ялан.

Ăна чун-вартан

Юратмарăн пулсан,

Ытти халăха та

Саваймăн нихçан.

Урамра çăвать-и юр е çумăр,

Е тăман-и витнĕ çĕр питне,

Пурнăçу пулсан та питĕ ăмăр

Тав туса эс пурнăн тĕнчене.

Куççульпе сан чун, тен, макăрать-тăр,

Чĕрене çурать, тен, сив сăмах...

Пурнăçа тур çырнипе пурнатпăр —

Пурпĕрех шыратпăр-çке çăтмах.

Çил-тăман пек туйăмсем улаççĕ:

Çиçĕмĕ çиçет те — аслати.

Чĕрере çеç çепĕççĕн юлаççĕ

Сар хĕвел кулли те чун савни.

Кĕрхи пас пуçа часах шуратĕ —

Вăхăчĕ иртет вăл сисĕнми...

Юр çуса хупланнă сив çын ячĕ

Çуркунне çитсен вуланĕ-ши?

2009, юпа.

Асламăшĕпе мăнукĕ калаçаççĕ.

— Миçе мăнука качча патăм ĕнтĕ, пурте вырăсла туй тăваççĕ, пурте вырăсла тум тăхăнаççĕ. Туй кĕрекинче те чăвашла сахал калаçаççĕ, чăвашла сахал юрлаççĕ. Чăваш вырăса тухать тесе тахçанах калаçаççĕ, чăнах, çав вăхăт çитсе пырать пулмалла. Анюк, эсĕ кĕçĕнни, эсĕ те пулин чăвашла туй туса, чăвашла тумланса, пĕркенчĕк айĕнче куççульпе йĕрсе палăрт-ха ху чăваш хĕрĕ пулнине. Каччу та чăваш, чăвашла пĕрлешмелле, чăвашла туй тумалла.

— Култаратăн эс, асанне. Чăвашла тумланма пулĕ-ха, юрĕ тейĕпĕр. Пĕркенчĕк айĕнче хĕр йĕрри юрласа мĕн каласа йĕмелле вара ман? Çилампа качча памаççĕ, çилампа илмеççĕ, юратса, хам ирĕкпе хам каятăп Толика.

— Мĕн авалтан йăли-йĕрки çапла, Анюк.

— Авалхи вăл авалхи, пулни-иртни... Йĕрсе ларсан мана Толик, ун ашшĕпе амăшĕ, тăванĕсем мĕн теççĕ? Юлташсем, çамрăксем кулса вилеççĕ, ан хисте, эпир хамăр туя хальхиллех тăватпăр, çынсем пекех.

— Итле-ха, пĕлместĕр эсир, çамрăксем. Çураçнă хĕр туй пĕркенчĕкĕ айĕнче мĕн чухлĕ нумайрах йĕрсе куççуль тумлатать, çавăн чухлĕ телейлĕ пулать тенĕ ваттисем. Пĕркенчĕк айĕнче йĕмесен упăшки килĕнче нумай йĕмелле пулать тенĕ.

Малалла

1

Кашлатчĕ хырлăх — кивелмен аваллăх —

манми Çăкалăх ялĕнчен тухсан.

Нихçан та халь тухмасть вăл ман асран,

çак вырăнта тĕнче уçатчĕ алăк.

Выртатчĕ çул авкаланса — тусан

йăсăрланатчĕ: шăрăхчĕ çанталăк.

Çак вырăн юлчĕ ĕмĕр асăнмалăх —

вăл чи юратнă, уçă кĕввĕм ман.

Мăнаçлă хырлăх шухăша яратчĕ,

юмах-халап каланăн туйăнатчĕ

хавхаланса кунçулăм тӳпинчен.

Ăна куратăп эп тăван пек çывăх:

ӳсетчĕ хырлăх паттăр çын пек сывă,

юрлатчĕ вăл хĕвеллĕ кун çинчен.

2

Юрлатчĕ вăл хĕвеллĕ кун çинчен:

кунта çуралчĕ ман пĕрремĕш сăвă.

Пĕлетĕп: вăхăт чарăнмасăр шăвĕ,

пулни-иртни юлмасть çул айккинче.

Чулпа чула çапсан, тивмест-и ăвă?

Хĕвел тухмасть-и Улăп хĕвĕнчен?

Çав Улăп — халăх. Сарлакан та сыввăн

утса вăл тухрĕ вăрçă хирĕнчен.

Эпир, çап-çамрăк хунавсем, ӳссеччĕ

малашлăх маршĕпе пуçа усмасăр.

Ем-ешĕл хыр кати ял пуçĕнче

Малалла

Тăмран шăхлич тăватчĕ асанне,

Чĕтретчĕç ватă аллисем хуллен.

Упратăп халь те ун манми сăнне —

Манран вăл аякка тарать çуллен.

Чупаттăмăр шăхлич кала-кала

хавассăн, шавлăн сăрт çамки çинче.

Тататтăмăр кашлич ушкăнпала

çурхи янра вăрман уçланкинче.

Туятпăр хулпуççи çинче паян

çулсен ĕçчен те йывăр аллине.

Манми ӳкерчĕк курăнать аран —

шăлса кам илĕ вăхăт тусанне?

Н.Н.

Ăшра — пĕр ĕмĕт ман текех,

Пĕр ĕмĕт хуть хăçан:

Сан пек чипер пĕр сăвă çех

Çырса курасчĕ ман.

«Сăпса пилĕкӳнтен» иртен

Парка çивĕтӳсем,

Венерăнни пекех черчен

Тăп-тăп кăкăрусем;

Ик питӳнте йăл-йăл вылян

Хаваслă ик путу,

Вут-хĕм тăкса çунса тăран

Виктори пек туту;

Куçри вут-çиçĕмĕн ташши,

Çавра кăна янах,

Ачаш куллу —

Хĕвел ăшши...

Яраççĕ ăнтанах!

Сăпай кăна тумланнипех —

Каять куç-пуç шарса...

Сан пек чипер пĕр сăвă çех

Курасчĕ ман çырса!

Санпа тĕл пулнă яш çынсем

Шарт сикнĕ майлăнах,

Çав сăввăма вулакансем

Калаччăр ăшшăн; «Ах!»

Калаччăр ăшшăн:

«Ак ăçта

Чăн-чăн асамлă вăй!»

Пĕр хушă ларччăр тыткăнта,

Шăна çеç вĕçтĕр — нă-й-й...

...Ăшра пĕр ĕмĕт ман текех,

Пĕр ĕмĕт хуть хăçан:

Сан пек чипер пĕр сăвă çех

Çырса курасчĕ ман...

1960-1968