Электронлă вулавăш

Ку сайтра эсир чăвашла çырнă хайлавсене тупма пултаратăр. Пур хайлава та авторĕ, çырнă çул тăрăх çăмăллăн тупма пулать. Ку архива ятарласа хатĕрленĕ — сире килĕшекен хайлавсене эсир ку сайтра та, уйрăммăн уçласа илсе те вулама пултаратăр.

Пӗлме: хайлавсем вырнаҫтармалли йӗрке.

Пĕр кун та иртмест кулянмасăр,

Сăлтавĕ пырать тупăнсах.

Каллех тăрса юлтăм эп сансăр,

Ăсатрăм çула ал сулсах.

Йĕрет çинçе саслă шаланкă,

Кĕтет кунсерен çумăра.

Кĕлленнĕ кунта лапри лакăм

Тăпра çурăлса кайнăран.

Тавралăх пырать сарăхса,

Шаланкă йĕрет тарăхса.

Шаланкă, шаланкă, шаланкă,

Тархасшăн, эс чарăн йĕме.

Шупка пĕлĕтсем ав тăртанкă,

Вĕсем тивĕç çумăр кӳме.

Эс çумăрсăр кун кураймастăн,

Пĕлеççĕ пурте сан çинчен.

Савнисĕр эп те пурнаймастăп,

Савнисĕр мана та кичем.

Анчах эп вĕреннĕ тӳсме,

Куççуль кăлармасăр йĕме.

Мана анне тӳсĕмлĕх панă,

Туятăп ăна ачаран.

Эп çăкăрсăр, выçă та ларнă,

Пĕрех вăрламашкăн кайман.

Шаланкă, шаланкă, шаланкă,

Тӳнтер тавăратăн чуна.

Тем пек пулăшасчĕ, май çуккă,

Турри пулăшсассăн кăна.

Мана вăл хальччен пăрахман,

Пĕр Турăра шанчăк паян.

Ял выртрĕ çывăрма, сас-чĕвĕ илтĕнмест,

Канать тавралăх çутçанталăк сăпкинче.

Пĕр манăн çеç, пĕр манăн çеç çыврас килмест,

Йĕреççĕ ĕмĕтсем шăпам чĕрçи çинче.

Ыр канăçне çухатнă сĕмсĕр çил-тăман

Выç кашкăрла ӳлет ман кантăк умĕнче.

Каллех çăвать пек пуç сине вĕри тăхлан,

Çук хӳтлĕх пытанмашкăн вăрçă хирĕнче.

Хăрушă вăрçă, эп паян сана пула

Ларатăп ал-урасăр çамрăк пуçăмпа.

Вĕри тăхлан, ма пӳлтĕн эсĕ ман çула?

Мĕн-ма шăвартăн тăпрана ман юнăмпа?

Чечня вăрçи аркатрĕ пирĕн пурнăçа,

Сӳнтерчĕ яшлăхри пуласлăх çутине.

Туртса илсе пиртен илемлĕ савнăçа

Пăрахрĕ тамăкри хĕн-хур кĕрленкине.

Юратнă чун савниçĕм, эс каçар мана

Манпа пуç сырайманшăн кĕтнĕ çимĕкре.

Халь урăххи савать сана ман вырăна,

Эп саншăн çук текех çак çутă тĕнчере.

Тархасшăн, эс каçар, аннеçĕм, ывăлна

Сăпка çакса сиктерейменшĕн мăнукна.

Мĕн тăвăн, çавăн пек телейсĕр ман шăпа,

Çап-çамрăк ĕмĕр иртрĕ хуйхă-суйхăпа.

Малалла

Чăваш чĕлхи — чĕкеç чĕлхи,

Мĕн пур унтан çепĕçреххи?

Унпа вĕрентĕм калаçма,

Пуçларăм сăвăсем çырма.

Чăваш чĕлхи — анне чĕлхи,

Мĕн пур унтан хитререххи?

Унпа ăнлантăм пурнăçа,

Унпа эп уçрăм куç-пуçа.

Вăл Çеçпĕл, Иванов чĕлхи,

Мĕн пур унран вичкĕнреххи?

Вичкĕнреххи, селĕмреххи,

Чун-чĕрене çывăхраххи?

Чĕлхем çап-çут хĕвел пекех,

Чипер — вунçич хĕвел пекех,

Чун-чĕрери туйăмсене

Унпа çыратăп хут çине.

Юратрăм хамăн чĕлхене,

Чăваш тумне, тĕррисене.

Чĕлхем çухалмĕ ĕмĕрне,

Вăл упрĕ халăх пĕрлĕхне.

«Турăçăм, манăн аннене паян киле урă илсе килсемччĕ. Хутса хунă, пулса çитнĕ тутлă шăршлă мунчара пире киленсе çăвăнма хăвăн ирĕке парсамччĕ. Турăçăм, паян анне урă килсен Эсĕ тĕнчере пуррине чăнахах та ĕненĕп, санăн хăвату пысăк пулнине те туйăп», — çапла шухăшласа, ăшĕнче кĕлтуса майĕпен çурĕ мунча урайне Рита. Хăмасене курăс мунчалипе сап-сарă пуличчен хăшканă хыççăн «йӳççи тула — тутли шала» тесе тепĕр хут ăшшине пачĕ те мунча алăкне шатлаттарса хупрĕ.

Рита ача пулин те ват çын пекех ĕçленине ялта пурте пĕлеççĕ. Ĕçре çеç мар, вĕренӳре те чи пултаруллисенчен пĕри вăл, çавăнпа та ăна учительсем те юратаççĕ. Мĕнле веçех ĕлкĕрет çак пăрчăкан пек хĕр пĕрчи? Амăшĕ ĕçсе выртнă вăхăтра хуçалăхри пур ĕçе туса пыма, кил-çуртне тап-таса та тирпейлĕ тытма, çав вăхăтрах вĕренме мĕнле хăвачĕ çитет-ши тесе тĕлĕнет ял-йыш. Çемьере ывăлсем ӳстерекенсем ун çине ăмсанарах пăхаççĕ, кашниех Рита пек хĕре хăйĕн кинĕ вырăнĕнче курма ĕмĕтленет.

Мунча хатĕр. Амăшĕ ĕçрен килессе чăтăмсăррăн кĕтрĕ хĕр. Вăхăт ирттермелле çĕр улми пахчине тухса йăрансене пăхса çаврăнчĕ. «Пурте йĕркеллех, йăлăхтарса çитернĕ колорада нăррисем те курăнмаççĕ. Пахчари курăка вара ыран ирех çулмалла, аннене асăрхаттарма манас марччĕ. Ав, кӳршĕсем паянах çулма хатĕрленеççĕ», — пысăк çын пек шухăшларĕ Рита.

Малалла

Каçсерен пахчана эп тухатăп,

Шурă хурăн курса тайăлатăп.

Йăрăс хурăн пӳне,

Санăн ик çивĕте

Эп епле-ха манма пултарайăп?

Шăпчăксем юр юрлаççĕ — тăнлатăп,

Юнашар эсĕ çук — çук ман айăп.

Шăнкăрав сассуна,

Çырла пек тутуна

Эп епле-ха манма пултарайăп?

Каç кăвак чаршавне карнă майăн,

Çăлтăрсем куç хĕсеççĕ нумаййăн.

Сан чĕкеç чĕлхӳне,

Çĕмĕрт пек куçсене

Эп епле-ха манма пултарайăп?

Çутă уйăх шăвать — пĕччен кайăк,

Ман çунан чĕрере пач çук айăп.

Акăш пек ташшуна,

Шăпчăк пек юрруна

Эп епле-ха манма пултарайăп?

Лашине васкатать кăвак шуçăм,

Тилхепи пур — карт-карт! турткалать.

Уйрăлассăм килмест, кăвак куçăм,

Ах, мĕн-ма хăвăрт тул çутăлать?

Таврана ирхи ĕнтрĕк те çапрĕ,

Тӳпере çаплах çăлтăр вылять.

Кăкăрта яш чĕре тăпăртатрĕ,

Ах, мĕн-ма хăвăрт тул çутăлать?

Ял çине кăвак çутă та çапрĕ,

Сарă кайăк юрри шăранать.

Çĕмĕрт çурнă çеçке шăрши çитрĕ,

Ах, мĕн-ма хăвăрт тул çутăлать?

Хуйхă-суйхă кăшлаймарĕ

Чĕрене.

Çил килсен те авăнмарĕ

Вĕрене.

Тĕксĕм пĕлĕт хуплаймарĕ

Хĕвеле.

Чурăс çын та кураймарĕ

Куççуле.

Мана эсĕ тиркемерĕн

Пулмалла.

Ăшшăн, ыррăн çеç çĕклерĕн

Кăмăла.

Ачашларăн, ыталарăн

Пилĕкрен.

Юратса хуллен каларăн:

«Кăшт хĕрхен...»

Юратса хайларăм çаврăм

Çак кунах.

Сана курса эпĕ саврăм

Чăн-чăнах.

Шап-шурă кофта тăхăнаттăм —

Хам аллăмпа тĕрленине.

Юрла-юрла шыва васкаттăм

Ял вĕçĕнчи çăлкуç патне.

Хул çийĕн — сарă кĕвентеччĕ,

Чăнкăртататчĕç витрисем.

Шур акăш пек вĕçес килетчĕ,

Ĕмĕтленсе, хĕпĕртесе.

Çитсе тăратчĕ çамрăк каччă,

Хыçран куллен чупаканскер;

Çунатчĕ, маншăн тунсăхлатчĕ,

Эп пур, туймастăм нимĕскер.

Кашни çыннах чун юратаймĕ

Хитре пулсан та сăнĕпе.

Пĕрне кăна чĕрӳ манаймĕ —

Вăл саншăн çывăх пулнипе.

— Аннеçĕм, салам...

Пахчара кишĕр йăранне çумлакан шурă тутăрлă ватă хĕрарăм пуçне хăвăрт çĕклерĕ те йĕри-тавралла пăхкаларĕ: «Турăçăм, Ирина сасси-çке ку, нивушлĕ шутла-шутла аташа пуçларăм?» Куçĕ тĕлне никам та пулманшăн тарăхса хаш! сывларĕ кинеми. Хăлхана çеç тенчĕ пулĕ тесе вăраххăн пĕшкĕнчĕ те ĕçчен аллисемпе хăвăрт-хăварт çум курăкне çумлама тапратрĕ. Унăн чĕри канăçсăрланчĕ, пичĕ тĕксемленчĕ. Пуçĕнче вара палланă çывăх сасă янăрарĕ. Çав самантра Палаки кинемие такам пуçне çĕклесе пăхма хистерĕ тейĕн. Вăшт кăна тăчĕ те алăк еннелле çаврăнчĕ. Ак, тамаша, пусă тĕлĕнче Ирина кулкаласа тăра парать! Ура вăйĕ лăштăрах кайрĕ ватă хĕрарăмăн. Ӳкес мар тесе вăл туххăмрах çум курăк купи çине кайса ларчĕ.

— Аюк, аннеçĕм, сана çапла вăйлă хăратнине пĕлес пур, кунашкал хăтланман пулăттăм, — терĕ те Ирина икĕ аллине ик еннелле сарса чупса пычĕ, чи çывăх çыннине мĕнпур вăйран ыталаса илчĕ. «Сансăр çав тери тунсăхларăм, аннеçĕм, анне, каçар мана, эпĕ яланлăхах сан патна килтĕм», — пăшăлтатрĕ хĕр пĕр чарăнми. Нумай ларчĕç-и вĕсем çапла, сахал-и — вăхăт пĕр шелсĕр малалла чупрĕ. Çак самантра хĕвел те хăйĕн ылтăн пайăркисене çак икĕ çывăх чун çине нумайрах янă пек туйăнчĕ.

Малалла

Çурхи ыр вăхăт — çепĕç туйăм —

Савăнтарать кашнин чунне.

Кăçал чечек шăтсассăн туйрăм,

Чăн юратун вăй-хăватне.

Сап-сарă хăю пек ик çивĕт

Иртсе анать ун пилĕкрен.

Темме пăхать мана хĕр сиввĕн,

Çӳхе тути кулмасть хитрен?

Ун çумĕнче сăпайлă каччă,

Ман чунăм тăвăллăн сикет.

Пĕрле çӳреççĕ ир те, каç та —

Ман çеç телейĕм çук иккен.