Электронлă вулавăш

Ку сайтра эсир чăвашла çырнă хайлавсене тупма пултаратăр. Пур хайлава та авторĕ, çырнă çул тăрăх çăмăллăн тупма пулать. Ку архива ятарласа хатĕрленĕ — сире килĕшекен хайлавсене эсир ку сайтра та, уйрăммăн уçласа илсе те вулама пултаратăр.

Пӗлме: хайлавсем вырнаҫтармалли йӗрке.

Хисеплĕ ачасем!

Хăвăрах пĕлетĕр, ман атте те, асаттен аслашшĕ те сунарçă пулман. Асаттен аслашшĕ кăна мар, пирĕн пĕтĕм йăхра та ĕмĕрне сунарçă пулман. Çавăнпа манран пурте çапла ыйтаççĕ:

— Çтаппан пичче, эс мĕнле майпа çав тери чаплă сунарçă пулнă-ха?

Тӳррипе каласан эпĕ чаплă та паллă сунарçă пулнинчен нимĕнех те тĕлĕнмелли çук. Мĕншĕн тесен ман пек сунарçă пулма такам та пултарать. Чаплă сунарçă пулма пĕр япала çеç кирлĕ, вăл темĕн те пĕр шутлама пултаракан пуç пулать. Ун пек ăслă пуç пулсан вара такам та чаплă сунарçă пулма пултарать. Анчах манăнни пек ăслă пуç кирек камăн та çук çав. Акă мĕншĕн эпĕ тĕнчери чи чаплă та паллă сунарçă пулса тăтăм.

Ман пуç чăнах та питĕ ăслă. Вăл темĕнле тĕлĕнмелле япаласем те шухăшласа кăларать. Тĕнчери чи чаплă та паллă сунарçă пулмалли шухăша та вăлах шутласа кăларчĕ. Вăл акă мĕнле пулчĕ. Эпĕ ун чухне вунă çулхи ачаччĕ. Эпĕ ытти ачасем пек имшеркке те хăюсăр пулман, атте тăвакан пур ĕçе те хутшăнаттăм, пысăк ачасемпе пĕрле Ямаш вăрманне куянсем йĕрлеме те каяттăм. Тӳрех каламалла: ман пек паттăр ялта урăх пĕр ача та пулман.

Малалла

Чăваш чĕлхи — тăван чĕлхе,

Вăл пирĕншĕн ĕмĕрлĕхе.

Вăл ĕлĕкхи, чи авалхи

Мăн асаттемĕрсен чĕлхи.

Эппин, сыхлар ăна, упрар,

Типсе хăрмашкăн парар мар.

Чĕлхе пĕтсен пĕтет чăваш,

Уйла кăштах, шутла, юлташ!

Пĕрре курсах, чăваш пики,

Хыптартăн çулăм чĕрене.

Çук пуль урăх сан пекки,

Ытараймастăп илемне.

Тухья çиçет пуçу çинче...

Тĕрленĕ шап-шурă кĕпе.

Эс — илĕртӳллĕ кĕл чечек,

Эс — йăрăс пӳллĕ Нарспи пек.

Халăх умне утса тухса

Шăрантаратăн юрруна.

Юрру та сан, сассу та сан

Уçса яраççĕ-çке чуна.

Епле аван-çке эс пурри.

Шăп çавăнпа хитре тĕнче.

Санпа пĕрле телей юрри

Юрлатпăрах пĕррехинче.

"Унăн килĕнче çутă çутрĕç" тенĕ пулăттăм эпĕ ман умра çын мар, çурт пулнă пулсан. Ялкăшма пуçланă куçне камран та пулин пытарма тăрăшмарĕ те вăл.

— Салам! — çиçкĕнчĕ те сассипе, те çутипе.

— Салам... — терĕм те сассăмпах, те шалти тĕттĕмлĕхĕмпе. (Тĕттĕмре, сăмах май, хăлха та илтми пулнăн туйăнать.)

Эпĕ хамăн пуш-пушă сĕмлĕхĕмрен урăх пĕр сăмах та туртса кăларайманнине кура, вăл ман кĕсьене хут татки чикрĕ те куçса çӳреме пултаракан хунар пек утса кайрĕ каçхи хулана çутатса (анчах çутине пĕрле илсе!). Вăл инçеленнĕçем тĕттĕмрех те тĕттĕмрех пулса пычĕ ахаль те сĕм хура каçăм, ун сулхăнĕ çан-çурăма çӳçентерчĕ.

Кайрĕ çав вăл мана пăрахса. Сăмаха çаврăнса пыракан туйăмсене каялла хăйсен хăнăхнă картине хăваласа кĕртме пулать тетĕр-и? Сĕтрен уйран пулать те — уйран сĕте çаврăнаймĕ, кĕрперен пăтă пиçĕ те — пăтăран кĕрпе пулаймĕ. Каялла илсе каякан çул çук. Пур тесе шутласа пăхăпăр. Анчах вăл ăçта илсе кайĕ?

Ачалăха... анне варне... çуклăха... Малалла выртакан сукмакĕ те пушăлăхах ертсе каять... Ухмах эп, ухмах, аташчăк... Çапла вара пĕртен-пĕр чăнлăх тесе йышăнăпăр: каялла илсе каякан çул çук. Анчах манăн мĕн тумалла халь?

Малалла

Кун хыççăн кун — шăвать çулталăк,

Сисместĕн ĕмĕр иртнине.

Тин çеç йĕретчĕ çутçанталăк,

Сарать халь юр çивиттине.

Кĕçех çурхи кунсем пуçланĕç,

Калча ешерĕ хирсенче,

Кăвайт пек çунĕ хĕвел анăç

Пĕрремĕш çумăр çитиччен.

Кайран ыраш пучах кăларĕ,

Çунат туянĕç чĕпĕсем.

Пур чĕрĕ чуншăн çакă мар-и

Чи савăк, кăмăллă кунсем?

Унтан ак пĕрĕхме те пуçлĕ

Вĕт çумăр хăйĕн еккипе.

Тăрнасене сивĕ куççульлĕн

Ăсатĕ пĕлĕтлĕ тӳпе.

Çапла шăвать куллен-кун пурнăç,

Шанас килмест çул иртнине.

Пулсассăн та тем чухлĕ пăрнăç

Аса илетĕн ыррине.

Нумай пулать-и, кăкăр сĕчĕ

Çиетчĕç манăн ачасем,

Портфель çакса шкула çӳретчĕç,

Илетчĕç лайăх паллăсем.

Паян вара хамран та çӳллĕ,

Парнелĕç мăнуксем кĕçех

Татах ача куллиллĕ пулĕ

Кил-çуртăмăр унчченхи пек.

Хĕвел тухнишĕн савăнсассăн,

Илтсессĕн шăпчăк юррине,

Ача утмашкăн тытăнсассăн

Ăнланăн пурнăç илемне.

Тăван çĕрĕм, савнă енĕм,

Ытарми хитре кĕтесĕм!

Сансăр çутă тĕнчере

Ĕмĕрлес çук ĕмĕре.

Пин-пин çăлтăрлă тӳпе

Ялтăрать илĕртӳпе...

Çăлкуçсем тăраç тапса,

Шывĕ тутлă та таса.

Тахçан иртнĕ ĕмĕрсем

Йывăр пулнă-çке, тăван.

Анчах харсăр чăвашсем

Нихăçан та пуç усман.

Савать халăх хăй çĕрне,

Юратать ват Урала.

Ун илемĕпе мулне

Тăрăшатпăр упрама.

— Эпĕ урама тухсан

Эс, кăркка, хыçран чупан.

Кӳрентертĕм-и сана?

Ма савмастăн эс мана?

— Каласам: мĕн-ма ялан

Хĕрлĕ кĕпе тăхăнан?

— Çав тĕсе юратманран

Çилленетĕп эп чунтан.

Çав автана куртăр-и?

Хĕп-хĕрлех ун пуç тури.

Уткалать картишĕнче

Мухтанса хур умĕнче.

Мухтанмалли пур вара:

Хурăн çук ун пек тура.

Хĕвел çитрĕ те пирĕн яла çĕнĕ пылчăк çине лач! ӳкрĕ... Арканмарĕ, варланмарĕ, ытларах çуталчĕ кăна. Кӳлленчĕк ăна курсан йăптăр-р! çиçрĕ тĕкĕр пек. Эх, хĕвел ташласа тухасса кĕтнĕччĕ те çав паян...

Хăш вăхăтра пӳрт алăкне уçса хупнă, хапхаран тухса тăнă — астумастăп. Тăратăп урам варринче анраса.

Ĕнер ахаль кунччĕ — паян ахаль марри. Ĕнер эпĕ кунĕпех атăпа лакăштатса çӳрерĕм. Паян пылчăклă пулсан та çĕнĕ пушмак тăхăнмалла — мăнкун мăнкун пекех пултăр ĕнтĕ...

Пирĕн кил умĕнче юр кайман вырăн та пур. Юрĕн ячĕ анчах, эпĕ ăна, хăрăмлă чĕнтĕрпе витĕннĕскере, пач та тĕсĕнчен мар, сиввинчен çеç паллатăп: чăлхана хывса çарран пуса-пуса пăхрăм. Мами патак çитерчĕ.

Юрать-ха Элписен пӳрчĕ хитре — çавăнпа хĕвел ун çине ытларах пăхать. Вĕсен килĕ умĕнче типшĕрме пуçланă лаптăк та пур. Ĕнер Элпипе иксĕмĕр эх! хутларăмăр юриех унталла та кунталла: çат-çат-çат! Çĕр çăрăлмарĕ, пашалу чусти пек нăкăланса кăна пычĕ. Паян унта чиперех выляма пулать.

Каяс ирех Элпи патне — амăшĕ минтер çине лартĕ те лар вара тапранми вĕсен кăçал хур-кăвакалĕ ăнмасран хăраса. Пăхатăп та, хăйсен умĕнче Элпи тăра парать! Çĕнĕ кĕпепе пулсан та тӳрех палларăм. Хĕпĕртенипе ыткăнтăм ун патне. Савăнăç кăна-им-ха чĕрере... Хам та хам мар паян...

Малалла

Сипетлĕ сив çăлкуçĕ

Тапать ту айĕнчен...

Епле вăл тăрă, уçă,

Ĕçем ăш каниччен.

Тавах сана, çăлкуçăм,

Вăй хушăнчĕ халь ман.

Килер-и, савнă тусăм,

Пĕрле кунта ыран.