Электронлă вулавăш

Ку сайтра эсир чăвашла çырнă хайлавсене тупма пултаратăр. Пур хайлава та авторĕ, çырнă çул тăрăх çăмăллăн тупма пулать. Ку архива ятарласа хатĕрленĕ — сире килĕшекен хайлавсене эсир ку сайтра та, уйрăммăн уçласа илсе те вулама пултаратăр.

Пӗлме: хайлавсем вырнаҫтармалли йӗрке.

Тĕнче сăнне сăнатпăр пĕчĕкрен,

ӳсет малтан хаваслă тавракурăм.

Ун чух кашни ӳсентăран питрен

кăтăкласа çемçен калать пек: «Пурăн!»

Çапах та сисейместпĕр: улшăну

çулсем илсе килеççĕ сас-хурасăр.

Ак пурнăç тĕкĕрне ӳкет сăну,

вĕсен йĕрĕсене пытараймасăр.

Тĕнче те улшăнса пырать пĕрлех:

тен, куç ылмашнă? Тупсăмне кам пĕлĕ?

Пур, теççĕ, пăнчăсем хĕвел çинчех —

эс кун пирки пĕççе çапса ан тĕлĕн.

Хăяймăп эп тĕнче япшар теме:

вăл çамрăк чух çеç шукăльччĕ темме!

Асилтерет мана çак кӳлĕ

Пĕр тахçанхи мыскарана;

Çул çухатса санпа иркӳлем

Çӳрерĕмĕр яра куна.

Пĕлмен сукмак ялан хăрушă.

Шавлать тискеррĕн ют вăрман.

Тем пулĕччĕ, пăлан пăрушĕ

Сасартăк сас паман пулсан.

Вăл хăрамарĕ, ютшăнмарĕ,

Тарас темерĕ-ха çынран.

Ăнланчĕ-ши пире, мăнтарăн,

Тус пек, пĕрре пăхсах куçран?

Му-у! Му-у! Вăрман янрарĕ,

Сас уççăн кайрĕ инçене.

Çине тăрса, пăру шырарĕ

Те ашшĕне, те амăшне.

Му-у! Му-у! Хăватлă, çирĕп

Хурав çĕклерĕ кăмăла.

Çул тухрĕ виçсĕмĕрĕн, пирĕн

Кӳл хĕрринчи хитре яла.

Паян эс çук. Чунра пуш-пушă.

Тӳпе çеç кӳлĕре сенкер.

ухсам каллех, пăлан пăрушĕ

Савни патне илсе çитер!

Эвалд Папиньш тусăма

Амăш кĕтнĕ. Хĕрĕ таврăнман.

Çулçă тăкнă сарăхнă вăрман,

Ĕнтĕ çавăрттарнă çил-тăман, —

Хĕрĕ таврăнмаи та таврăнман.

Хĕрĕ пулнă паттăр партизан.

Хĕрĕ пулнă чăн-чăн арăслан.

Савăнса ӳссе, мĕн ачаран

Çĕршыва юратнă вăл чунтан.

Амăш çуннă. Хĕрĕ таврăнман.

Çĕр тасалнă шавлă шыв-шуртан,

Ĕнтĕ куç та уçнă шур тюльпан, —

Хĕрĕ таврăнман та таврăнман.

Хĕрĕ тухайман пĕр ункăран.

Тарăхнă вăл хăй аманнăран,

Юн юхтарнă, кайнă вăл ăнран...

Хĕпĕртенĕ, савăннă тăшмăн.

Амăш сиснĕ амăш пулнăран.

Амăшĕ васканă аякран:

«Хĕрĕм! Хĕрĕм!!» Хĕрĕ чăтайман.

Паттăррăн куç хупнă — паранман.

Амăшĕн чĕри чултан пулман

Тухайман вăл çак уçланкăран.

Мрамор постамент çинчен паян

Систерет вăл кашнине: «Ан ман!»

...Саласпилс! Ăшри хӳхлевĕм ман!

Саласпилс! Сана никам манман.

Чĕресем тухасшăн кăкăртан,

Çĕр пин амăш шăпине курсан.

Пур хупă çын: сĕм-тĕттĕм тĕпсакайĕ

Çутта яман пек — ыр ĕçпе чунне

савăнтарса курса-ши хăш чухне?

Вăл ăсĕпе çăхан пек çăткăн кайăк.

30

Ун пурнăçĕ — шапа лĕккиллĕ шурлăх:

Чул пăрахсан та, нĕрсĕр шăршă çеç

тапса кӳ! тухĕ — ма алла çĕклес?

Хăй ăшĕнче вăл пуринпе те урлă.

Эп çавăнпа лараймăп сас памасăр:

«Эй, çут тĕнче, нумай сан кăлтăку!»

Хăшпĕр чухне (калатăп пытармасăр)

куçа ӳкет тем чухлĕ саплăку.

Калатăп эп хама тĕпче-тĕпче:

— Сан саплăку çеç пулас мар, тĕнче!

Эх, çамрăклăх сасси — çухалнă ахрăм,

кунçул вăрманĕнче сана текех

илтместĕп эп. Пуçа тайса вăраххăн,

тăратăп шăппăн çул юпи пекех.

Хутран-ситрен ман асилӳ вăранĕ,

Эп курăп санăн сулнăклă çулна.

Ак эпĕ халь — сан малашун ыранĕ —

итлетĕп ăмсанса шух сассуна.

Эс кăлăх ан шыра халь ун шавне,

пĕрпеклĕх çук—ку чăнлăхран ан татăл.

Сана тепре эп чĕртĕттĕм: ан ватăл —

çых телейӳн чечеклĕ кăшăлне.

Пĕрпеклĕх — вăхăт татăкĕ кăна:

инкек—тус мар, шел, савнăç та—хăна.

1

Крокодилсем епле макăрма пултарнине çынсем тахçанах пĕлеççĕ. Кăштах лăпланса çитсен крокодил хăйĕн йывăр пурнăçĕ çинчен каласа пама пуçларĕ. Вăл Сăр юхан шывĕн акваторийĕпе шăппăн (инкогнито!), Пенза хули патĕнчен тухса Улатăр, Çĕмĕрле, Етĕрне çумĕпе иртсе каясшăн пулнă имĕш. Унтан вара - Атăла çитсе Каспи тинĕсне кĕрсе тарса çухаласшăн иккен.

— Атăл Каспи тинĕсне юхса кĕнине пĕлетĕр-и? — ыйтрĕ вăл кил хуçисенчен.

— Пĕлместпĕр-и? Мĕнле пĕлместпĕр?! — хушша кĕчĕ Хăнтăр Юркки. — Географи манран лайăх пĕлекенни шкулĕпе пулман! — мухтанчĕ вăл.

— Мĕн пĕлетĕн эсĕ?! — чарчĕ ăна Кашкăр Йăванĕн юратнă арăмĕ. — Асту-ха, иртнĕ çул, анкарти хыçĕнче виçĕ хыр хушшинче çухалса кайнине! Ялĕпе шырарăмăр «кĕленче тĕпне»!

— Мĕншĕн инçе çула тухнă эсĕ? — тĕпчерĕ Кашкăр Йăванĕ Сăр крокодилне.

— Сывламалли çук! — терĕ лешĕ, кăкăрне икĕ аллипе çатлаттарса.

Çак сасса Шупашкарта та илтрĕç пулмалла. Çĕр чĕтрерĕ!

Ăнсăртран крокодил ӳппĕн çаврăнса ӳкрĕ те шăпланчĕ.

2

— Сим пыл ярса парăр! — терĕ вăл тем вăхăтран. — Унсăрăн çăвар та уçмастăп!

Малалла

Кăтăр-кăтăр кăтра пĕлĕтсем

Çĕр çумĕпе шăваççĕ.

Çĕр çумĕпех иртеççĕ.

Йĕрес килсен — йĕреççĕ,

Пĕтес килсен — пĕтеççĕ.

Хăйсем мĕнне пĕлмеççĕ,

Хăйсен çулне пĕлмеççĕ.

Эп пĕлĕт-и?

Эп — пĕлĕт мар.

Çын хушшинче çӳретĕп,

Çын çулĕпе çӳретĕп.

Йĕрес килет — йĕместĕп,

Пĕтес килсен — пĕтместĕп.

Çын тивĕçне хаклатăп,

Çын пурнăçне хаклатăп...

Эп пĕлĕт-и?

Эп — пĕлĕт мар.

Яланах —

Ĕмĕт ĕмĕртен

Вăрăмрах.

Яланах —

Пĕлĕт тинĕсрен

Анлăрах.

Яланах —

Ĕмĕт ĕмĕре вырнаçмасть

Пелĕт — тинĕсе!

Вăрçăран таврăнаççĕ, шăпланăр, —

тухре куççуль сăрхăнса.

«Ăçтарах-ши ĕнтĕ упăшкамăр,

чĕрĕ-ши е юлнă выртса?»

Çук, калама васкамаççĕ, тăнла:

сан чуну çеç сисет хурлăха.

Таврара макăраççĕ, кулаççĕ, —

тем те пулать вăрçăра.

Упăшку... ăçтарах-ши вара,

юлтăнах-ши халь эс тăлăха?

йынăшать халь тавра...

хăшĕсен пур сăлтав савăнма.

Эс шыран мăшăрна...

Вăхăт çук калаçма,

макăрма та-çке кайнă манса.

Çурçĕр çилĕ кăна, тен, сисет хурлăхна,

ачашлать сан çӳçне вăтанса,

вăл каласшăн иккен:

— Ан шыра, пурпĕрех кăлăхах,

ылханан вут-вăрçа...

Çук, таврăнмарĕ апла...

Юлчĕç-ши ачусем тăлăха?

— Таврăнмасть? Намăс мар-и суйма?!

Упăшку вилĕме парăнма пултарман.

Эс кĕтетĕн ăна чăтайми шăрăхра,

шартлама сивĕре е тӳлек каçсенче...

Апата ларсанах пĕр кĕтес пуш-пушах:

Тен, вăл кĕрĕ те ларĕ çиме?

— Килеймест пуль тесе,

вăл вилнех пуль тесе,

ан та хăйччăр килте пуплеме.

Çукчĕ, ман ăна курмалла марччĕ. Урăх çĕре каймаллаччĕ манăн. Анчах ĕç шутланă пек пулмарĕ, тепĕр майлă çаврăнса ӳкрĕ.

Çапла, план тăрăх ман Хиркасра мар, Вăрманкасра пулмаллаччĕ. Пачах урăх çĕрте, урăх енче.

Хамăрăн транспорт çукки пĕтерет çав пире, хамăрăн транспорт çукки. Вăл пулсан, лармалла та вĕçтермелле çех, никама йăлăнма-тархаслама кирлĕ мар — ĕçĕ те час пулать, япали те вăхăтра çапăнса тухать. Халĕ акă...

Редакци мана Вăрманкасри вĕренӳ комбиначĕ пирки статья хатĕрлеме хушнă. «Срок сана виçĕ кун, тăваттăмĕш кун ирхине материал ман сĕтел çинче вырттăр! —терĕ редактор. — Ăнлантăн-и?» Мĕнле çитсе килесси пирки шарламарĕ те.

Халĕ, акă, эпĕ райцентр тăрăх чупкалатăп. Хам йăлт шыва ӳкнĕ ĕнтĕ, ăшша пиçнĕ, çаплах чупатăп-ха. Манăн, мĕн пулсан та, Вăрманкаса часрах çитмелле, унти ĕçсемпе паллашса, çийĕнчех хулана таврăнмалла...

Учрежденирен учреждение танккатăп, организацирен — организацие... Шаккаман алăк та, кĕрсе тухман кабинет та хăвармарăм пулĕ ĕнтĕ, анчах усси çук: пĕрин камери шăтнă, имĕш, теприн моторĕ юсавсăр, виççĕмĕшĕн... Пур, кашнийĕнех пур сăлтавĕ, нихăшĕ те унсăр мар.

Малалла