Электронлă вулавăш

Ку сайтра эсир чăвашла çырнă хайлавсене тупма пултаратăр. Пур хайлава та авторĕ, çырнă çул тăрăх çăмăллăн тупма пулать. Ку архива ятарласа хатĕрленĕ — сире килĕшекен хайлавсене эсир ку сайтра та, уйрăммăн уçласа илсе те вулама пултаратăр.

Пӗлме: хайлавсем вырнаҫтармалли йӗрке.

Ан васка-ха, тăван, ан васка

Ăсатмашкăн пама аллуна.

Йăпатмашкăн кулма куллуна

Ан васка-ха, тăван, ан васка.

Ан васка-ха, тăван, ан васка

Çул курки тултарса пушатма,

Ăсанан тăванна ăсатма

Ан васка-ха, тăван, ан васка.

Ан васка-ха, тăван, ан васка

Юлашки юрруна юрлама,

Чĕрене вутсăрах çунтарма

Ан васка-ха, тăван, ан васка.

Ан васка-ха, тăван, ан васка

Юлашки сăмахна калама,

Юлашки хут куçăмран пăхма

Ан васка-ха, тăван, ан васка.

Ан васка-ха, тăван, ан васка

Турă панă куна пурăнма,

Хĕвелпе уйăхран уйрăлма

Ан васка-ха, тăван, ан васка.

Аслă улăх варринче, ирĕкре эп çуралнă,

Çутă çăлтăр айĕнче вăй пухса

эп вутланнă.

Сиплĕ улăх сĕткенĕ ăшри юнпа çаврăнать,

Янкăр çăлтăр çутийĕ умри çула

çутатать.

Усал тăшман ылханĕ пыраймĕ-ха ман çума,

Хура тăшман хуррийĕ хуплаймĕ-ха

ман çула.

Аслă улăх варринче тата пинĕн çуралĕç,

Çӳлти çăлтăр çутине хăйсен ăшне

пуçтарĕç.

«Вилĕмсĕрлĕхĕн япăх енĕ — вăл вилнĕ хыççăн пуçланнинче», — тенĕ ăслă çын.

Çут Тĕнчепе киленетпĕр

Илемне курсан.

Çут Хĕвеле «кӳлешетпĕр»

Куçсем курмасан.

Утса-чупса чухлаймастпăр

Ура пуррине.

Мăшăр алă ĕçленĕ чух —

Алсен ыррине.

«Çынран катăк» та пулас пур

Пирĕн сывлăхсем.

Хальччен курманне курас пур

(Тьфу, тьфу!) куçăмсем.

Сывлăхли çине пăхатпăр

Вара эрленсе.

Сывлăх пурлăхне туятпăр

Тинех тилмĕрсе.

Япалан хакне пĕлеççĕ

Çухатсассăн çеç.

Тăвансемшĕн «тĕлленеççĕ»

Уйрăлсан вуçех.

Çухатсан çеç хак параççĕ

Хаксăр пурнăçа.

Пурăннă чухне тараççĕ

Тимлĕ курнăçран.

Телейпе Рехет сăнлаççĕ

Иртнĕ хавала.

Хальхине хастар сăнаççĕ

Тертпелен хала.

Эс сунарçă тетĕн пуль хăвна.

Эпĕ — лĕпĕш.

Пĕчĕк лĕпĕш те курать сан айăпна.

Чĕрĕ юн шыратăн? Кампала эс пĕлĕш?

Кам-тăр ылханмасть пуль

сан тискер сăнна!

Вунă çухрăм утса килсе ĕшеннĕ хыççăн Ванюкăн сĕтел хушшинчех куçĕ хупăна пуçларĕ. Кукамăшĕ вара ăна васкаса кăмака хыçне вырăн сарса пачĕ. Пуçĕ минтер çумне перĕннĕ-перĕнменех çывăрса кайрĕ ача. Амăшĕпе кукамăшĕ тĕпелте «чĕпкуç» çутипе мĕн пуплесе ларнине те илтеймерĕ вăл. Лешсем пĕр-пĕрне харпăр хăй ялĕнчи, килти пурнăçĕсем çинчен каласа пачĕç. Савăнмалли хыпарсемех илтеймерĕ амăшĕ хĕрĕнчен. Вăрçăран аманса таврăннă кĕрӳшĕ унăн çаплах сывалса çитеймест иккен-ха, ку таранчченех ĕç патне пыраймасăр пурăнать.

— Мĕн каласси, — хаш сывларĕ кукамăшĕ юлашкинчен. — Хамăрăн Таркăнта та кĕрӳ нушине тӳсекенсем çук мар. Уйăх каялла Тимухха Павăлĕ вилсе кайрĕ, ав... Касса пăхнă та чĕри çумĕнчех тимĕр татки тупнă... Таврăнасса та пит сахаллăн таврăнчĕç. Каясса вăрçине икçĕр çынна яхăн тухса кайнăччĕ...

Пӳлĕмре пĕр хушă сас пулмарĕ. Кăшт ларсан, амăшĕпе хĕрĕ, ыран ир тăмалла тесе, çывăрма выртрĕç. Анчах пăртакран ватти каллех сăмах хушрĕ:

— Хĕрĕм, çав качака çăмне сутассишĕнех Шуршыва кайма тухрăр-и вара эсир? Пасарĕ пит инçе-çке: кунтан тата вунпилĕк çухрăм утас пулать.

— Йӳнеçтерме йывăртарахран ĕнтĕ, анне, — ассăн сывласа ячĕ Ванюк ăмăше.— Çăмĕпе пĕрле виç кĕрепенкке çу илтĕм тата, çавна сутса укçа тăваймăп-и терĕм. Ванюка шăлавар илсе парасшăн-çке-ха, атту пĕтĕмпех çĕтĕлсе пĕтрĕç унăн...

Малалла

Мана чĕнен умри çулсем-йĕрсем

ал йĕрĕсем пек курăнса выртатчĕç.

Çук, ахаль мар пуль ыйхăсăр çĕрсем

ман ыранхи кун сăмахне шыратчĕç.

Каларăм пĕринче алла сулса:

Ан авăр вĕçĕм, шухăш ал арманĕ! —

Эп утрăм ĕмĕт çулĕпе кулса,

манра ĕшеннĕ кăмăл палăрмарĕ.

Кайраччĕ эп:

«Кайри—мала!» — тесе.

тинкертĕм ăнтăлса мала хаваслăн.

— Ăçта çул вĕçĕ? — ыйтрăм тĕлĕнсе.

Каларĕ ăраскалăм çирĕп саслăн:

— Пĕр чăнлăха хальччен пĕлместĕн-çке:

çын çулĕ вăрăм, ĕмĕрĕ кĕске.

Ӳпкевĕм çук: хĕн курчĕ пирĕн ӳсĕм,

çупăрламарĕ пурнăç ачаран.

Эпир пĕрех çитернĕ хурçă тӳсĕм

Яш ĕмĕт çилкеçне сарма кайран.

Тĕнче ытамĕ парайман та ăшă,

хĕрӳлĕх пирĕн пулнă хамăрта.

хăш чух вăркать-ха, лăпланмасăр, ăшăм,

темле сив хум чупать пек кăкăрта.

Тен, çавăнпа куçа сив тĕс ӳкет-и?

Çурхи хĕвел ăшăтаймасть ăна.

Йăпатаймасть пек кăн-кăвак тӳпе те,

екке вăл яраймасть-çке ăстăна.

Кирлех-и тетĕп йĕрмĕшен ӳпкев?

Ан пултăрччĕ чĕрешĕн çав тӳпкев.

Паян февраль.

Кил-çурт сас-чӳсĕр,

Пĕр шăрчăк çеç хĕрӳ ĕçре.

Атте чĕнмест – паян вăл ӳсĕр:

Çемйи саланнă ик çĕре.

Пĕри – лере, тепри – кунтах-ха.

Пĕчченçи ултă ачапа.

Ăçта илсе кайса пăрахĕ

Кун-çул таппи, айван шăпа?

Туллать, лăскать тĕнче пĕр шелсĕр

Амасăр юлнă кил-йыша.

Ан тив, шăпа тĕрри кӳлештĕр

Хыпса çăтса ăшри ăшша.

Паян февраль.

Çанталăк ирсĕр,

Хĕве хĕвет юр хĕнесе

Телей кĕтсе – кĕтсе илмесĕр

Çĕре кĕреççĕ аннесем.

Чуна хĕсет… Чăтма çук тăвăр

Чĕре кăшкарĕ кăкăрта.

Тулта та, чĕрере те тăвăл,

Йĕретпĕр улттăн кăшкăрса.

Çунса сӳнет этем кун-çулĕ

Васкавлă пурнăç вутĕнче.

Ытахальтен каймаççĕ пулĕ

Унта, лере… леш тĕнчене?

Унта, лере, тен, пурнăç ырă,

Ялан ем-ешĕл çуркунне,

Лăплантарать пуль выртнă вырăн

Кунта аманнă чĕрене.

Унта усал-тĕселсĕр, чирсĕр,

Тен, çĕнĕ пурнăç пуçланать.

Пурнас килет татти-сыпписĕр

Асап пулсассăн та чуна.

Çурта тытса тăратпăр улттăн

Малалла

Çирĕмре çиçетчĕ çиçĕм

Ӳт-тирте те чĕрере.

Пулнине пĕлменччĕ çирĕм

Пĕрре çеç çак тĕнчере.

Вăтăрта кăна вĕт паллă,

Пурăнсассăн пурнăçа,

Тарнă пирĕнтен ачалăх,

Юлнă курăнми хыçа.

Хĕрĕхре те-ха хĕрӳлĕх

Хĕрнĕ тимĕр евĕрех.

Вăрăм çул пилленĕ пӳлĕх

Пурнăç панă тĕнчере.

Аллăран каçсан ачалăх,

Шавлă яшлăх – тĕлĕкре,

Пирĕн йыш – туптаннă халăх –

Пиçсе ӳснĕ пĕчĕкрен.

Кампа кăна тĕл пулман-ши, мĕнле кăна инкек тӳсмен-ши хăйĕн ĕмĕрĕнче çак сăпайлă та ырă кăмăллă çын... Кунçул шăпине кура, Аслă Октябрьти социализмлă революци умĕнхи йывăр та асаплă çулсенчех вăл, тутарсен ытти талантлă çыравçисемпе пĕрле, тăван халăхĕн культурине аталантарас ĕçе хутшăннă. Вăл — тутар литературин сумлă аксакалĕ, Габдулла Тукайпа Маджит Гафурин, Шейхзаде Бабичăн, Константин Ивановпа Николай Шелепин, Тайăр Тимккин саманташĕ. Вăл хăй мĕн курнине, ăçта çитсе кампа тĕл пулнине пĕтĕмпех çырса хăварма ĕлкĕрнĕ пулсан, мĕн тери кăсăк кĕнеке пулĕччĕ. Шел, ĕмĕтленнĕ ĕмĕтне пĕтĕмпех, вĕçне çитиех пурнăçлаймарĕ ватă поэт...

Сăмахăм ман Николай Иванович Шелепин çывăх тусĕ пулнă паллă тутар çыравçи Зафир Башири çинчен, вĕсен туслăхĕ çинчен пырать.

...1960 çулхи çулла, институтра экзаменсем вĕçленсен, каникула тухнă хыççăн, «Хĕрлĕ ялав» хаçат редакторĕ И. В. Скворцов ятарласа чĕннипе эпĕ Хусана тухса кайрăм. Тутар республикинчи чăвашсем валли тухса тăракан хаçатра, çĕнĕ вĕренӳ çулĕ пуçланиччен тесе, литсотрудникра ĕçлеме тытăнтăм. Пăва хулннчи «Новый путь» тата «Янга юл» хаçатсенче, ВЛКСМ райкомĕнче пĕрле ĕçленĕ тусăм, тутарсен паянхи паллă çыравçи Барлас Камалов ун чухне «Татарстан яшьлере» хаçатăн редакторĕччĕ. Ĕçрен пушаннă вăхăтсенче эпĕ час-часах Барлас тусăм патне кĕркелесе тухаттăм, тăван Тутарстан çамрăкĕсен хаçачĕпе кăсăкланаттăм.

Малалла