Электронлă вулавăш

Ку сайтра эсир чăвашла çырнă хайлавсене тупма пултаратăр. Пур хайлава та авторĕ, çырнă çул тăрăх çăмăллăн тупма пулать. Ку архива ятарласа хатĕрленĕ — сире килĕшекен хайлавсене эсир ку сайтра та, уйрăммăн уçласа илсе те вулама пултаратăр.

Пӗлме: хайлавсем вырнаҫтармалли йӗрке.

Ваçук пиччĕшĕ, Иван, хулара пурăнать. Кашни канмалли кун вăл киле килет. Пĕррехинче пиччĕшĕ киле анчăк илсе килчĕ те шăллĕне:

— Акă сана анчăк. Ӳстер, килте йытă пултăр, — терĕ. Кивĕ пиншакпа чĕркенĕскерне урайне ячĕ. Вăл ытла та пĕчĕк, çăмха пек тĕршĕннĕ, пуклак сăмсипе тĕрткеленсе миклетет. Ваçук, ун валли амăшĕнчен сĕт ыйтса илсе, консерва банки çине ярса пачĕ. Лешĕ сĕте часах ĕçсе ячĕ. Ваçук ăна йăтрĕ, ачашларĕ, кĕске урисене, усмак хăлхисене тыткаласа пăхрĕ.

— Мĕнле йытă пулĕ-ши ку çураран? Пысăк пулĕ-ши, пĕчĕккĕ-ши, хаяр пулĕ-ши, йăваш-ши? — ыйтрĕ пиччĕшĕнчен Ваçук.

— Пĕлместĕп çав, шăллăм. Хăйне те çĕртен тупрăм. Ĕнер каçхине эпĕ хулари пахча айккипе утса пыратăп. Мана хирĕç унта хăмăр халат тăхăннă хĕрарăм иртсе кайрĕ. Ещĕкпе темĕн йăтнăччĕ, халат аркипе ещĕкне çиелтен витнĕ хăй, васкаса утать. Кăшт кайсанах, мана йынăшнă сасă илтĕнчĕ. Пăхатăп — карта хĕрринче çак çура вырта парать. Ăна çав хăмăр халатлă хĕрарăм ӳкерсе хăварнă пулмалла. Хăйне чĕнес тесе çаврăнса пăхрăм, вăл чылай кайнă, халат аркине варкăштарса утатчĕ. Анчăк манăн ура патнех пынă, йынăшать. Нумай шутласа тăмасăрах, ăна алла илтĕм те хам хваттере йăтса кайрăм. Анчах хваттер хуçи карчăкĕ яхăнне те ямасть.

Малалла

Ятласам, ятла! Шыв çинче те

Сан сăнна эп курмастăп паян.

Юратусăр сана асилместĕп —

Халь сана мĕн тесе пуç таям?

Сăнарна шухăшра пуль ӳкертĕм?

Ултаву-уйрăлу — сив куллу.

Шухăшпах сан сăнна ӳпĕнтертĕм —

Тек минретмĕ пире тĕлпулу.

Слакпуçне пĕлмен çын çук-тăр

Çакă çутă тĕнчере.

Тусăмсем, килсемĕр, курăр

Тесшĕн эп чун-чĕререн.

Слакпуç ялĕ — чăваш ялĕ,

Пушкăртстан çĕршывĕнче.

Кам пулман, пулсассăн калĕ:

Ытарма çук ку енче!

Слакпуç ялĕ вăл хăватлă,

Панă ик поэт: пĕри

Иванов Кĕçтенттин ятлă,

Ухсай Яккăвĕ тепри.

Икĕ Улăп — икĕ паттăр

Ĕмĕр пирĕн чĕрере.

Вĕсене пĕлмен çын çук-тăр

Çакă çутă тĕнчере.

Çук, поэтсене манмастпăр, —

Вĕренетпĕр сăвăсем,

Ырăпа çеç асăнатпăр

Пушкăртстан чăвашĕсем.

Çакăнта килсе курмашкăн

Тахçанах туртатчĕ чун,

Слакпуçне килсе эп антăм

Пĕр уяр хĕвеллĕ кун.

Сывлăшĕ те уçăрах пек

Çак чи савнă çĕршывра.

Çыннисем те ырăрах пек —

Çепĕç сас калаçура.

Таврана илем кӳреççĕ

Вăрмансем, уйсем-хирсем.

Кайăксем вĕçсе çӳреççĕ,

Ытарма çук юррисем.

Ту айпе тапса тăраççĕ

Чĕр кĕмĕл çăлкуçĕсем.

Малалла

Çил-тăман алхасать çĕрĕпех урамра.

Мăрьере çил ачийĕ улать.

Ăнланман тунсăх çеç ман паян чунăмра...

— Мĕн пирки чĕрене вăл тулать?

Вучахра вут çунни ӳт-пĕве ăшăтмасть,

Çут эрех пуçăма каяймасть.

Çил-тăман урамра нипле лăпланмасть,

Ман чĕрем канăçне тупаймасть.

Хĕллехи вăрăм каç ниепле те иртмест...

Вучахри шĕл-кăвар та сӳнет.

Çакă тунсăх мана мĕн пирки шеллемест?

Çут эрех те ăна çĕнеймест!

Вучаха вуттине тепĕр хут пăрахса

Тивертес çĕнĕрен çулăма.

Чун-чĕре алăкне питĕ тачă хупса

Май тупас лăплатма чунăма.

Çил-тăман пурпĕрех ир енне чарăнать,

Мăрьери çил ачи лăпланать.

Вучахра вут çунни ут-пĕве ăшăтать!

Тунсăх иртĕ-ха, ыйăх пусать....

Çиле хирĕç тăвалла

Çăмăл мар утма.

Эх, ĕшентĕм пулмалла,

Тен, ларас канма?

Хам шăпан кутамккине

Салатса пăхас.

Пуррине çерем çине

Кăларса хурас.

Пархатарлă ĕçсене

Хампапа илес.

Усалли панисене

Тусанпа витес.

Пулнине те иртнине

Тишкерсе пăхас.

Хуринчен-çке шуррине

Уйăрса хурас.

Кăшт канса-çке сывлăшне

Çавăрса ярас.

Çĕклесе кутамккине

Мапалла утас.

Трубина Мархвин (М. Д. Трубинан) çак кĕнекине «Ача чухнехи» повесть, «Пирĕн савăнăç», «Пĕчĕк колхозниксем», «Хăнаран» тата ытти паллăрах калавĕсем кĕнĕ.

Çунса пăхаççĕ куçусем çаплах...

Апла пулсан сӳнмен-ха çамрăк ĕмĕр,

Вăл çеç, вăл çеç калаçĕ хаçатла,

Ĕмри те хаçатлах çухалĕ чĕмсĕр.

Çунса пăхаççĕ куçусем... чĕре

çамрăклăхне поэт хăçан çухатнă?

Ах, хаçатри тăхлач кĕрет чĕрре —

анчах вил шухăш ун çулне пач татнă.

Пулман та унăн çулĕ! Ма тесен

вăл ют ăссен тарçи пекех ирттернĕ

хăй ĕмĕрне çуллен лĕпĕстетсе

унта-кунта. Чунне çынран пистернĕ.

Чăнах та çамрăк чух ун илемне

ăмсанчĕ ректор та поэт, редактор.

Ăçта халь çав илем? Чĕре хĕмне

мĕнпе вăл чĕртеет? Эх, тур çырлахтăр!

Никам та илеме кивçен памасть,

вăл çавăнпа типсе çухалнă мар-и

кăмăлĕпе — никам та шăвармасть

çак маннă «пахчана» — турри хушмарĕ.

«Юрататăп!» — тесе пăшăлтат, —

Манран çухалса эс ан кай.

Кăмăла тăвăл евĕр хускат —

Юрату пикине çеç пуç тай!

Хĕрсем утă çулма тухса каяççĕ,

Умĕсене шурă саппун çакаççĕ...

(Халăх юрринчен)

Хĕрсем утă çулма тухса каятчĕç.

Умĕсене шурă саппун çакатчĕç.

Вăййа тухсассăн акăш пек утатчĕç,

Юррисене саркайăк пек юрлатчĕç.

Купăсçисем ăмăртмалла вылятчĕç.

Яш каччăсем ура хуçса ташлатчĕç.

Ача-пăча вăйă тавра чупатчĕ,

Çĕр каçипех ял кĕрлесе тăратчĕ.

Чипер хĕрсем шур тутăрсем тĕрлетчĕç.

«Ан манса кай» тесе унта çыратчĕç.

Савнисене сăпайлăн парнелетчĕç,

Куçран пăхма хăйсем пит именетчĕç.

Сар каччисем савнисене упратчĕç,

Аллисене пит ирĕке ямастчĕç.

Кĕркуннепе евчисене яратчĕç.

Эх! Туйĕсем епле вара кĕрлетчĕç!

Хĕрсем утă çулма текех каймаççĕ...

Умĕсене саппун сайра çакаççĕ.

Яш-кĕрĕмсем каçхи вăййа тухмаççĕ,

Карталанса вăй картинче утмаççĕ...

Шăпчăк-кайăк юрланă чух

Çĕмĕрт çеçке çурнăччĕ.

Савнă туспа паллашнă чух

Çутă уйăх тулнăччĕ.

Эх, савниçĕм, хура куçăм,

Мĕншĕн çапла пулчĕ-ши?

Юрату тивертнĕ çулăм

Мĕншĕн хăвăрт сӳнчĕ-ши?

Шурă çĕмĕрт хӳттийĕнче

Пĕр эрне çеç тăтăмăр.

Тулли уйăх çулĕ çинче

Çичĕ каç çеç утрăмăр.

Çимĕк каçĕ тăм ӳкнипе

Çĕмĕрт çеçки тăкăнчĕ.

Çичĕ ютран тем илтнипе

Савнă тусăм уйрăлчĕ!

Шăпчăк-кайăк çимĕк çитсен

Юрламашкăн чарăнчĕ.

Савни манран сивĕнсессĕн

Çичĕ ют пуль савăнчĕ...