Электронлă вулавăш

 

Ку сайтра эсир чăвашла çырнă хайлавсене тупма пултаратăр. Пур хайлава та авторĕ, çырнă çул тăрăх çăмăллăн тупма пулать. Ку архива ятарласа хатĕрленĕ — сире килĕшекен хайлавсене эсир ку сайтра та, уйрăммăн уçласа илсе те вулама пултаратăр.

Пӗлме: хайлавсем вырнаҫтармалли йӗрке.

 

Пурнатăп-ха,

Телейĕм пур теме

Нумай та кирлĕ мар-мĕн этеме.

Хăпартăм та Пĕччен Тĕме тăрне,

Пăхса выртап ачалăх çăлтăрне.

Вăл Баренц хĕрринче те çав.

Пĕрех.

Пĕрех вăл Айкăшра та Явăшра.

Вăл çунĕ ĕмĕрех.

Вăл пурпĕрех

Манпа çеç çунса кайĕ ман ăшра.

Унччен çула çутатĕ тĕттĕмре,

Хуплаймĕ хура пĕлĕт те тĕтре.

Çитетĕнех тесе,

Çитес çĕре

Илсе çӳрет мана вăл тĕнчере.

Ăçта çитсе ăçта кăна ан пус —

Манпа пĕрлех ман çутă

çăлтăр-тус.

Вăл ĕмĕт пек —

умра та катара.

Вăл шанчăк евĕр яланах

çумра.

Эп курнă ытарми чечен

каçсем.

Анчах та асăмра урăххисем.

Çил-тăвăлра та

вичкĕн сивĕре

Пĕр эпĕ те ман çăлтăр

чикĕре...

Сиссессĕн çухату çывхарнине,

Тӳссессĕн те пĕчченлĕх асапне,

Эп тилмĕреттĕм хамăн çăлтăрах:

Мана сĕм тунсăхран кăшт

çăлтăрах.

 

...Пурнатăп-ха.

Ман çăлтăр — тӳпере,

Çӳл тӳпере те чĕрере.

Пĕрре.

Каллех ак куç илмесĕр

ун çинчен,

Пăхса выртап

ачалăх сăпкинчен...

Эпир шăпах каçа апата ларнăччĕ. Алăк яриех уçăлса кайрĕ те, мăкăрланакан сивĕ сывлăшпа пĕрле кӳршĕ Левентей кĕрсе тăчĕ. Шăпăр сĕнессе кĕтмесĕрех кăçатти çинчи юрне малахайĕпе шăлса тăкрĕ.

Левентей колхозра паллă механизатор. Вăл ялтах вăтам шкултанах тракторпа ĕçлеме права илсе тухрĕ. Çирĕм çул хушшинче хуçалăхри нумай машина ун аллинче чупнă.

— Мухтаса çӳретĕн, кил апата, — арăмпа иксĕмĕр те харăсах чĕнтĕмĕр.

— Апачĕ-мĕнĕ мана кирлĕ мар-ха. Эпĕ ĕçпе килнĕ, — терĕ вăл, тĕпелелле иртсе. Çĕлĕкне сĕтел çине месерле хучĕ те ун ăшне кĕсйинчен тин çеç çуралнă тăватă кушак çури кăларса хучĕ.

— Тăхта-ха, мĕн хăтланатăн?

— Тăхтама май çук. Кашăкна хур-ха, апатне каярахпа çийĕн.

Арăм та, çиме пăрахса, Левентей мĕн хăтланнине пăхать.

— Акă, кур, — терĕ вăл. Сылтăм аллипе кушак çурине тытрĕ те сулахайĕпе суккăрскерĕн чĕтрекен хӳрине çӳлелле çĕклерĕ. — Ама-и?

— Ама, — тетĕп.

Иккĕмĕш çурине те çаплах кăшкăртрĕ:

— Ама-и?

— Ама.

Юлашкисем те ама пулчĕç.

— Тăваттăшĕ те ама. Ан ман. Халĕ кусене пăхăпăр, — терĕ, çурăмĕ хыçĕнчи кутамкине вĕçертсе.

Малалла

«Вĕренни — чул çинче, —

Тетĕн эс ыр сунса,

— Кĕнеке — пĕр тĕнче!

Пĕлӳ пух вуласа.

 

Çынпа пул эс çын пек,

Ваттине эс итле.

Тӳр сăмах — эмел пек,

Сăмахпа çеç сипле».

 

Кунсерен эс пиллен:

«Туссемпе пул пуян!»

Кăмăла шав çĕклен,

Ăс паран, юратан.

 

Чыспа ăс хисепре —

Ăсчаха эп тимлем.

Ят юлать ĕмĕре,

Тăрăшса вĕренем.

 

Хушса юрламалли:

Вĕрентекен, вĕрентекен,

Сан умăнта пуçа таятăп.

«Кун-çул тĕшши — ăсра», — текен

Ыр сăмахна асрах тытатăп.

Ваçлей,

Тăванăмçăм,

Митта!

Эс тарăхни,

Çунни,

Чăтни,

Ĕмĕтленни

Каймарĕ харама,

Йытта.

 

Ĕçӳ те сан,

Шăпу та санăн

Пархатарлă.

Ку тăрăхра

Вăрман пек шухăшлă,

Уй-хир пек ирĕк чунлă

Поэт анчах-мĕн

Çуралма пултарнă.

 

Пĕр йӳн сăмах,

Пĕр пуш сăмах,

Пĕр çил сăмах

Эс валамарăн шур хута —

Кĕрешрĕн,

Чăмрăн чĕр вута.

 

Çĕр туртнине сиссе пулас

Çуралнă çĕршывна эс çитсе куртăн.

Килсе капланнă телейӳ

Шăнăçаймарĕ чĕрӳне —

Кунтах эс юлтăн.

 

Эс пурăнтăя тĕнче çĕнелнĕ вăхăтра.

Хĕрсе ĕçлес чухне —

Хаяр шăпа! —

Эс ăшалантăн нушара

 

Каламалли нумайччĕ сав —

Ĕлкĕреймерĕн каласа.

 

Эппин

Юлташусем, тен, каласа хăварĕç.

Капан тăрне вара

Сан шăллусем пĕр харăс,

Юрла-юрла купалĕç.

 

Тăпру сан йывăр.

Çапах та канлĕ çывăр...

Килсе курать сана ял-йышĕ.

Малалла

Çăпатапа çатлаттарса çӳреттĕм,

Кĕпе-йĕм кантăр пирĕнченччĕ ман,

Атте-анне тумне мĕнле тиркетĕн,

Йĕрки çапла-çке пынă авалтан.

 

Йĕс шăнкăравлă вăхăт урхамахĕ,

Пуçне ухса, иртейрĕ урампа.

Ялти яш-кĕрĕме халь паллама хĕн,

Урампала утмасть вăл пир тумпа.

 

Кĕпи — мадьярăн, шăлавар — Вьетнамăн,

Пушмакĕ килнĕ чех пасарĕнчен.

Çак çĕр çинче туссем халь пит нумай ун,

Мĕн териех-çке улшăнчĕ тĕнче!

 

Хул айĕнче ал лаппи пек транзистор,

Çĕр чăмăрĕ пуплет йĕкĕтпеле.

Вылятăр кăмăлĕ, пит-куçĕ çиçтĕр,

Куратпăр — Марс çине кайса килет.

 

Çур ĕмĕр иртрĕ, вăхăт урхамахĕ

Çаплах, пуçне ухса, юртать, юртать.

Мана хама та халĕ паллама хĕн,

Эп çавăраймăп çамрăк вăхăта.

 

Ăна ман çăпатишĕи çавăрас-и,

Шеллес-и кантăр пирĕшĕн ăна?

Чан пек кĕрлет-ха, тытăнмасть-ха сассăм,

Кӳр, çамрăк-кĕрĕм, ăслă аллуна!

Сывпул, ват хурамаçăм, час ӳкетĕн,

Час килĕ атăлçă сана касма.

Сан айăнта ларса нумай килентĕм,

Сăмах шырарăм шухăша çыхма.

 

Сулхăнăнта сăнарăм Атăла эп,

Хĕвеллĕ вун вăл çутă, шеп-шенкер.

Пурна-киле эп хам та ватăлайăп,

Юлашкинчен те ман юрра ĕнер.

 

Кăвак хумсем сан тымарна чӳхеççĕ,

Сĕвек çыран сана хӳтĕлеймест.

Кăвав хумсем хыпар илсе килеççĕ:

«Кунта лартатпăр вăйлă ЧăвашГЭС!»

 

Сывпул эппни, çаранлăх, йăлăм-улăх,

Кунта тек илтĕнмĕ çава сасси.

Эппин çулса юлам, ĕшни пит тулăх,

Рет хыççăн рет, йаван, валем касси.

 

Купи çĕклентĕр çӳллĕ пирамидăн,

Сенĕкĕмпе тар çапиччен йăтам...

Хушатъ-çке вăхăт, вăхăт алли хытă,

Карап хăпарĕ тянĕсрен кунта.

 

Кунта хумханĕ çĕнĕ Атăл çийĕ,

Капан пек хумсене каплантарса.

Чак хырлăха эпппи, куккук сассийĕ,

Кунта çӳретĕр çуйăн çуйăхса.

 

Хĕвеллĕ Атăл тĕкĕр пек çап-çутă,

Хумсем çинче вылять, сикет шевле.

Çав шевлене республикăмăр çутĕ.

Мĕнле пек, хурама? Эппин — пилле!

Эпир икĕ йĕкĕт — Чаканпа Пукан — васкаса килелле утатпăр. Хулара съездра пултăмăр та тавлашса таврăнатпăр.

— Чăваш ялĕ мĕн вăл?.. Ванюк автанĕ Ваçук карташне вĕçсе ӳкет, Ваçук ăна ал туйипе персе хăрах урине амантать. Вара эпир сийпе сий... класа хирĕç класс, — тесе хăртса пырать мана Пукан.

— Ан лăрка. Ав пĕр чăваш çыруçи чăваш ялĕ вăл Лондон хули тенĕ, — тесе тăрăхласа пыратăп эпĕ.

— Вара мĕн тек çыпçăнатăр... Сылтăм сулăнчăкĕ... Эсир хăвăр хайла сулăнчăкĕпе... тесе пĕр чарăнми аташатăр, — хапăлтатать Пукан.

Хĕвел çăкăр пĕçерме хутакан кăмака çăварĕ пек ялкăшса сăрт хыçне анса ларчĕ. Çула кĕскетес тесе аслă çултан пăрăнтăмăр та ял çумĕпе утма пуçларăмăр. Каç пулсан Çичпӳрте пырса перĕнтĕмĕр. Куçа йĕппе чиксен те курăнмасть — тĕттĕм пулчĕ.

Укăлча вĕрлĕкĕ урлă сиксе каçрăмăр та урам тăрăх васкаса утрăмăр.

Кам патне те пулин кĕрсе выртас, малалла кайса пулмĕ, çил-тăвăллă çумăр хускалать, аташса хăшкăлăпăр тесе шухăшласа пыратпăр.

Урамăн икĕ енĕпе те пăхкалатпăр — йĕри-тавра пĕр йĕркеллĕ кил-çурт мĕлки те курăнмастъ. Мĕн хăямат пулнă ку яла? Унта-кунта кăна кĕрхи ана çинчи çĕмелсем пек уйрăм хуралтăсем. Пĕр сас-чĕвĕ çук. Саланнă çурт-йĕрсен вырăнĕнче пус тарасисем тăлăххăн шăхăраççĕ. Ишĕлсе пĕтеймен кăмака мăрйисем улаççĕ. Таçта, шăнкăрчă йăви çинче пулас, çинçе сасăпа çил ачи йĕрет...

Малалла

Халь мана савать тĕнче,

Тĕнчене саватăп эпĕ.

Ырă кун ытамĕнче

Эп хама телейлĕ тетĕп.

 

Картлатса тапать чĕре.

Кам ăна чарма пултарĕ.

Çитепех çитес çĕре —

Çунтăр çеç чĕре кăварĕ.

 

Çунатпа телей вĕçет,

Чун çунатлă вăл, пĕлетĕп.

Юратап тăван çĕре,

Эп ăна хампа виçетĕп.

 

Хура халăх умĕнче

Яш пуçа çĕре таятăп.

Ĕмĕтсем чун çумĕнче —

Мĕн хушан, çавна тăватăп!

 

1956. çĕртме, 24.

Ишлей пуххи.

Пирĕн енчи çырласем — пыл пек тутлă,

Пирĕн енчи ачасем — хĕмлĕ-вутлă,

Çапла хитре манăн çĕршывăм.

 

Пирĕн енчи шăпчăксем — уçă саслă.

Пирĕн енчи пикесем — ян хаваслă —

Çапла хӳхĕм манăн çĕршывăм.

 

Пирĕн енчи ăйăрсем сакăлталлă,

Пирĕн енчи каччăсем чап-мухтавлă —

Çапла паттăр манăн çĕршывăм.

 

Юрататăп Тăван Çĕршыва!

 

1955, авăн 1-мĕшĕ.

Çӳлтикасси.

Сăмах-аслати тасатать те ăша

Лăпкă сăмах илтĕнет ăшшăнрах...

Сăмахпа çуратма пулать харсăр вăй-хал —

Чĕлхере вут пек вичкĕн сăмах-и сахал.

 

Сăмахшăн хуплаççĕ телейлĕ куçа,

Сăмахшăн касаççĕ çап-çамрăк пуçа.

Сăмахшăн лартаççĕ малти тĕпеле —

Тĕнче йăпăлтилĕх курман-им, элле.

 

Самахăн, медаль пек, ик ен, икĕ май,

Чăн мар сăмахсем те янраççĕ нумай.

Чĕлхе чун уççи, лакăмри лĕп шыв мар.

Таса сăмах кирлĕ Тăван Çĕршыва.

 

1955, кăрлач, 27