Электронлă вулавăш

Ку сайтра эсир чăвашла çырнă хайлавсене тупма пултаратăр. Пур хайлава та авторĕ, çырнă çул тăрăх çăмăллăн тупма пулать. Ку архива ятарласа хатĕрленĕ — сире килĕшекен хайлавсене эсир ку сайтра та, уйрăммăн уçласа илсе те вулама пултаратăр.

Пӗлме: хайлавсем вырнаҫтармалли йӗрке.

Мана хăш чух пит йывăр.

Туйăнать:

эп вăхăтра курса

асăрхайманшăн

ӳсме пуçланă йывăç йăванать,

чĕрчун вилет —

эп ырă пулайманшăн.

Типет çăлкуçĕ,

кайăк юрлаймасть,

хĕвеллĕ кун çитмест

çырла-улмашăн

çĕре пăрахнă пĕрчĕ шăтаймасть, —

эп вăхăтра курса

асăрхайманшăн.

Ман айăпа пулах, тен,

тинĕсре

сасартăк пулăçсем çул çухатаççĕ,

çутмашкăн çăлтăр

çӳллĕ тӳпере

кашни каçах çынсем пултараймаççĕ.

Мана хăш чух пит йывăр.

Туйăнать:

эп вăхăтра курса

асăрхайманшăн

тус çулĕпе ман çулăм уйрăлать,

тĕнче асапланать —

эп ырă пулайманшăн.

«Вилетеп пуль, аннем: çӳл ту çине хăпартрăç...»

К.Ивановăн юлашки сăмахĕсем

«Туртатчĕ пит нумай.

Йӳççин курки чăппиччĕ...

Суха тăватчĕ хресченпе пĕрле.

Тем пулчĕ çамрăклах — эй, çунчĕ питĕ!

Типсе хуралчĕ. Хăрчĕ йĕкĕтле!

Итлетĕп ват çынна.

Сăмахĕ унăн хурлă.

Тарăхтарса ярать поэт шăпи!

Вĕçеççĕ тĕксĕм пĕлĕтсем ял урлă,

Мăкăрланса çунать тӳпе хуппи.

Поэт çунса вилет —

Юлать, ыр халăх, саншăн

Асаплăн е хаваслăн тунă ĕç.

Поэт чĕри, пĕччен ан çун эс,

Ан шăн!

Поэтăн чунĕ, çăлтăр витĕр вĕç!

«Вилетĕп пуль, аннем:

Çӳл ту çине хăпартрĕç...» —

Итлетĕп аслати кĕрлевĕнче.

Сĕм пĕлĕт мĕлкисем

Кăлкан сăнне хуратрĕç.

Тӳпе хуппи мăкăрлантарать, ĕнсе.

Вилес самантĕнче —

Теме манса тем кĕтнĕн —

Мĕскер каласшăн пулнă-ши поэт?

Вăл — вăрттăнлăх.

Ăна хĕвел тин чĕртнĕ

Чĕнӳçĕ-асамат анчах пĕлет!

Чăлл! çутăлчĕ тӳпе,

Кун йăлкăшма пуçларĕ —

Малалла

Çак ĕç пин-пин çул каялла, çуркунне çитнĕ май çут тĕнче чĕрĕлме пуçланă чухне, пулса иртнĕ тет.

Пĕр карчăкпа старик пурăннă, пĕртен-пĕр ывăлне çитĕнтернĕ. Темех ĕçлемен вĕсем, старикĕ сунара çӳренĕ, яланах ăнăçупа таврăннăран сĕтел çинчен аш-какай татăлман. Карчăккипе ывăлĕ пахча çимĕç ӳстернĕ.

Çитĕннĕçемĕн ывăлĕ Йăван та ашшĕпе пĕрле сунара пырасшăннине пĕлтернĕ, анчах ашшĕ, «Тем пулас-курас пур», — тесе ывăлне илсе кайман.

— Эсĕ пулă тытма çӳре, — тесе ăна ăскăч майлаштарса панă.

Сунара тем пекех каясси килсен те килĕшмех тивнĕ Йăванăн. Вăл ăскăч илсе кӳлĕ хĕррине çул тытнă. Сывлăм ӳкнĕ улăх тăрăх утнă май çут çанталăк илемĕпе киленнĕ, ирех вăраннă кайăксен чĕвĕл сассипе чунне йăпатнă, йывăçсен хушшипе пынă чухне çил ачи чупса иртнĕ, каччăна лăпкă варкăшпа уçăлтарса хăварнă. Кĕçех хĕвел тухнă, унăн ылтăн пайăркисем питрен кăтăклама пуçланă: «Хăвăртрах, васкарах, пулăсăр тăрса юлатăн», - йĕкĕлтенĕ вĕсем каччăна.

Йăван васкаман, сывлăмпа питне çунă, çăлкуçран тăрă шыв ĕçнĕ, тавралăх илемне сăнанă.

Кĕçех вăл кӳлĕ хĕррине çитсе майлашнă, ăскăчпа шывра пулă шырама пуçланă. Чылайччен аппаланнă — кăлăхах, ăскăча пĕр пулă та лекмен.

Малалла

Хыватăп эпĕ юрăсем.

Ман юрăра шур хурăнсем,

каçхи çăлтăрсене йăтса,

тухаççĕ çул хĕрне утса;

ман юрăра хĕвел пăхать,

юр айĕнчен калча тухать;

ман юрăри кашни чечек —

юратнă çыннăн куçĕ пек —

пĕлмест суйма,

улталама,

чунне сутма,

усал тума.

Хыватăп эпĕ юрăсем.

Ман юрăра — вĕри хирсем,

ман юрăра — çулсем-йĕрсем;

вăрманăн шăплăхне сирсе,

юхать çăлкуçĕ ĕнерсе:

çын — унăн тусĕ авалтан,

ăна типме памасть нихçан.

Ман юрăра усал тӳнет,

вĕри чĕре сивве çĕнет;

ман юрăра — хĕвеллĕ май,

ман юрăра çынсем нумай:

пур тĕлпулу,

пур уйрăлу,

пур юрату,

пур çухату.

Анчах та хамăн пурнăçра

кĕртмен эп вилĕме юрра,

вăрçа нихçан та мухтаман,

ăна пĕр юрă та паман.

Парас та çук!

Ман юрăсем —

çак çĕрĕн

çутă кунĕсем.

Çын,

çынпа калаçса

калаçмашкăн вĕрен,

сан кашни сăмахху тухтăр чун-чĕререн.

Ăш сăмах шутсăр кирлĕ паян тĕнчене:

кайăка, чĕрчуна...

Хăвăн пек çынсене.

Çын,

çынна юратса

юратмашкăн вĕрен,

юрату пур чухне юрри сӳнмĕ чĕрен.

Юратма пĕлекеншĕн —

тĕнче савăкрах:

сар хĕвел ăшăрах,

çăлтăрсем çутăрах.

Çын,

çынна пулăшса

ыр тумашкăн вĕрен,

ыр тăвас ыр йăла ан çухалтăр çынсен.

Ыр тусан çех эпир пурнăçра пĕр-пĕрне

пултаратпăр тăсмашкăн

этем ĕмĕрне.

Çын, çынпа калаçса

калаçмашкăн вĕрен,

çын, çынна юратса

юратмашкăн вĕрен,

Çын, çынна пулăшса

ыр тумашкăн вĕрен —

урăхла çул-йĕр çук

пурăнас текенсен.

Поэтсене юратăр, пикесем, —

Чечен куллăрсемпе хавхалантарăр,

Сив сăмахпа ан хурлантарăр...

Поэтсене юратăр, пикесем!

Поэтсене юратăр, аппасем, —

Вĕсемсĕр ĕненӳ те пулĕ йӳнĕ,

Янрамĕ юрă, çутă ĕмĕт сӳнĕ...

Поэтсене юратăр, аппасем!

Поэтсене юратăр, пикесем!

Ача чĕри вĕсен — ан суранлатăр,

Суранлатсан, ачашлăхпа сыватăр...

Поэтсене юратăр, пикесем!

Поэтсене юратăр, йăмăксем!

Вĕсемсĕр çын Илем мĕнне те манĕ,

Чунне çухатĕ, сивĕнĕ, чулланĕ...

Поэтсене юратăр, йăмăксем!

Поэтсене юратăр, пикесем, —

Вĕсен таса ятне ан хăрттăр ирсĕр —

Пĕрне те ан хăварăр кил хӳттисĕр!..

Поэтсене юратăр, пикесем!

Поэтсене юратăр, аннесем, —

Вĕсемсĕр «ют», «тăван» тени пăтранĕ,

Ырри путланĕ, усалли вăранĕ,

Сăпка юррисĕр ӳсĕç пепкесем...

Поэтсене юратăр, аннесем!

Мĕскер çухатрăм, мĕн туянтăм?

Мĕн — ĕмĕре, мĕн — саманта?

Мĕне — вăрр! ывăтрăм та ятăм,

Мĕне — упратăп пит шалта?..

Ĕнер çех ăшăтнă кăвайт та

Паян кĕл пулнă, сип-сивех.

Ĕнер — пĕрне эп чыс тăваттăм,

Паян — вăл сивĕннĕ хăех...

Тин çех чĕрри — хăрма пуçланă.

Илем пулни — епле тискер!

Пин хут илнисене те маннă...

Туянтăм тем, анчах — мĕскер?

Çĕрти те, çĕр çинчи те, авă,

Çӳл тӳпери те — вырăнтах.

Мĕне иккĕленӳсĕр савăп?

Хăшне çухатăп-ши татах?..

Ку ĕç Çĕнĕ çул уявĕнче пулчĕ.

Йĕри-тавра асамлă чăрăшсем çиçсе лараççĕ, йăлтăр-ялтăр çутăпа ялкăшаççĕ. Такамăн çирĕп алли мана вăшт! çĕклерĕ, кăпăшка пĕлĕт çине илсе хăпарчĕ. Уйсем, вăрмансем çийĕн вĕçнине туйсан çул çӳреве тухнине ăнлантăм.

Çĕнĕ çул каçĕнче тĕлĕнтермĕшсем пулнине хам та вуласа пĕлнĕ. Унсăр пуçне кукамай та час-часах каласа кăтартатчĕ. Хуласем, юханшывсем çийĕн вĕçсе иртетĕп. Сасартăк пĕлĕт вăйсăрланчĕ, хăвачĕ сехетсерен пĕтсе пычĕ. Вăл çĕр çинелле анчĕ. Юлашкинчен йывăç тураттинчен çакланчĕ те чăлханса ларчĕ. Чутах ӳкеттĕм, юрать-ха, туратран тытма ĕлкĕртĕм. Кайăк сассипе тăна кĕтĕм. Йывăç çинче шăпчăк йăви пур иккен. Телее, эпĕ унăн чĕпписене лапчăтма ĕлкĕреймен.

Сасартăк аçам пысăкăш ăмăрт кайăк тӳперен пирĕн çине персе анчĕ. Те мана тытасшăн пулчĕ, те шăпчăк чĕпписене. Анчах эпĕ хăрамарăм, пĕлĕт юлашкинчен юлнă шывпа пĕрĕхрĕм ăна. Ăмăрт кайăк тӳрех пĕчĕкленсе ларчĕ, çĕр çине ӳкрĕ.

— Пулăшăр! — кăшкăрать хайхи.

Ăмăрт кайăка шеллес килчĕ. Шăпчăк йăви патне таврăнса пĕтĕмпех каласа кăтартрăм. Иксĕмĕр халсăрланнă кайăка еплерех пулăшасси пирки шутлама тытăнтăмăр.

Малалла

Мĕн пулчĕ-ши мана? —

эп тĕлĕнетĕп:

Усал — хурлантарать, ырри — йĕртет...

Шăла çыртса хура-шура çĕнетĕп,

Хаваслăх хĕмĕ кусăма вĕтет...

Нуша — иртет, хавал —

çитет тени те

Хăш чух йăпатаймасть пек ăсăма.

Тата мĕскер куç курĕ, чунăм илтĕ?

Мĕн юлĕ каçарусăр асăма?

Сĕм тĕттĕм каç ӳкет те сывлăм — вучĕ

Çиçме пуçлать хĕвел тухсан анчах...

Тата ак тĕлĕнетĕп: темĕн пулчĕ —

Чун çемçелет... тен, эп ачаш ачах?..

Пит йӳн-шим хура-шур вăл? —

шухăшлатăп, —

Пит хаклă-шим ырри çак çĕр çинче?

Кăшт савăнсассăн та — йĕрсе кулатăп,

Вĕри шевле çиçет куç тӳпинче.

Тинĕс, тинĕс, эс хура,

Мĕншĕн хуп-хура?..

Тĕрлĕ йывăрлăх курса

Хуралатăн пуль, ара?..

Куçусем те сан кăвак,

Мĕншĕн кăн-кăвак?..

Тӳпене нумай пăхса

Тăнипех-ши кăн-кăвак?..

Сан çӳçӳ те шап-шурах,

Мĕншĕн шап-шурах?..

Чăнлăхшăн шав çапăçса

Шуралатăн пуль, ара?..