Электронлă вулавăш

Ку сайтра эсир чăвашла çырнă хайлавсене тупма пултаратăр. Пур хайлава та авторĕ, çырнă çул тăрăх çăмăллăн тупма пулать. Ку архива ятарласа хатĕрленĕ — сире килĕшекен хайлавсене эсир ку сайтра та, уйрăммăн уçласа илсе те вулама пултаратăр.

Пӗлме: хайлавсем вырнаҫтармалли йӗрке.

Хăрамасăр ӳснĕ йăрăс хурăн

Çын ури пусман çеремлĕхре.

Лăпсăркка турачĕсем те унăн

Илĕртеççĕ хăй патнех пире.

Каçĕ питĕ тĕттĕм чух та

Курăнса ларать вăл çĕрĕпех,

Ĕнисем патне каймашкăн тухнă

Шур халатлă ферма хĕрĕ пек.

Карчăкпа старик виçĕ ывăл пăхса çитĕнтернĕ тет. Кунĕн-çĕрĕн ырми-канми тăрăшнă, ачисене пурăнма вĕрентнĕ, çирĕп сывлăх парнеленĕ.

Амăшĕ яланах хĕвелтен маларах тăнă-мĕн. Куçа уçнă-уçман тӳпенелле тинкернĕ те хĕвел вăранманнине кура ăна тăратма пикенет тет.

— Хĕвелпи! Тăма вăхăт!

— Халех!

Хĕвелпин кăмăлĕ тĕрлĕрен çав. Хăш-пĕр чухне пĕр сăмахсăрах вăранать те çӳçне турама пикенет.

Çӳçне вăл çывăрас умĕн майлаштарса пуçĕ тавра çавăрса çыхать. Хăш чухне Çилпи Хĕвелпи патне выляма килсен ытларах ашкăнать, унăн çӳçне пăтраштарсах ярать. Çавăнпа та Хĕвелпин ирхине çӳçне ытларах турама тивет, акă мĕншĕн хĕрарăмăн ăна ытларах кĕтмелле.

— Хĕвелпи! Тăма вăхăт!

Хĕвелпи те ача евĕрлех çав. Илтменçи пулса тепĕр аякĕ çине çаврăнса выртать.

— Хĕвелпи! Вăран!

Тăмах тивет иккен. Анасласа илет те çĕр çине тĕтре сапалать. Ылтăн кăкшăмран юхса тăракан ылтăн шывпа питне çăвать, тинех вăранса çитет. Хăвăрт тумланать, мăйĕ çине ылтăн эрешсем çакать, пуçне ылтăн турапа турать, çӳçне кĕлетки тăрăх сапаласа ылтăн кĕпине ылтăн арчаран кăларса тăхăнать, çĕр çинелле тинкерет. Çынсем халĕ те вăранманнине курсан:

Малалла

(Анне патне)

Стихван Шавлине

...Салам сана, тăван аннеçĕм,

Салам тăхлан çăван çĕртен!

Мана аса илсен халь эсĕ,

Кăвар çине пăхса илсем.

Калас сăмахăм ман пиншерĕн,

Ялан çырма пикентĕм эп.

Анчах шавах чĕрем темскершĕн

Шăп çавăн чух тулса килет.

Вара хутна тытса перетĕн,

Перо кинжал пулса ӳкет.

Ĕçрен эрех, пирус ĕметĕн,

Илемсĕр пек кăвак тӳпе.

Ик куç умне тухать кун-çулăм,

Йĕркипеле курап ăна.

Ашма хыпса илет вут-çулăм,

Пушар хыпса илет чуна.

Ун чух вара хама туятăп

Вĕл-вĕл вĕçен шух чĕкеç пек

Вăрçа пăхми вĕçсе каятăп,

Çӳлтен-çӳлтен, ĕмĕтĕмпе.

Çурхи садсем епле илемлĕ

Сенкер-кăвак чечек ярсан,

Çулçисемпе мана витеççĕ

Турат айне пырса ларсан...

Ăçта-ши халь çавсем, ним ассăр

Çарран чупса çӳренисем,

Васан пасар енне хавассăн

Асаннепе васканисем?..

Малалла

Икĕ ывăл — йĕкĕреш,

Савăнас-ши е йĕрес?

Амăш кăкăр çитерет,

Ашшĕ паттăр пек çӳрет.

Вăхăт хăвăрт иртнĕçем

Çитĕнеççĕ йĕкĕтсем,

Çирĕп сывлăхлă, таса,

Пĕтереймĕн мухтаса.

Икĕ ывăл — ик юман,

Пĕринчен тепри юлман...

Турă панă тăк тивлет

Туй тума пĕрлех тивет.

Те чăнах ку, те юмах,

Авлантарчĕç пĕр кунах:

Кинĕсем пĕр çемьерен,

Пурнăç кайрĕ çĕнĕрен.

Ват çынна сума сусан,

Çыпăçмасть ăна тусан,

Килĕшӳ тĕк килĕнте, —

Кил илемĕ — килĕнтеш.

Çут тĕнче пулать-и çут хĕвелсĕр,

Çуркунне пире кӳрет илем.

Чăннипех те мĕскĕн те телейсĕр

Юратса курман пулсан этем.

Йышлă çемьере пулмасть шăв-шавсăр,

Ачапчасăр çут тĕнче кичем,

Ватăлса çитсен те пархатарсăр

Çемьере телей курман этем.

Ир те, каç та канăçа пĕлмесĕр

Мул çинчен шутлаççĕ теприсем,

Чул кермен лартсассăн та телейсĕр

Юратса курман пулсан этем.

Симĕсси, хури, шурри...

Шутласа пырам юри.

Симĕсси — паха вăрман,

Çĕршывра нумай юлман.

Хуп-хура — нефть текенни,

«Леш енне» юхаканни.

Чыс, мухтав çĕр мамăкне,

«Шурă ылтăн» ятлине,

Раççейре ӳсменнине,

Çавăнпа чи хаклине.

Çитрĕ вăхăт вĕçлеме:

Хакламастпăр этеме.

«Ылтăн çын» тесе кăна

Каламастпăр ку чухне.

Те чăнах та сатана

Сутăн илнĕ ун чунне?

Арăмĕ вилсен пĕр пуян тепре авланнă. Хăйĕнчен чылай çамрăкрах хитре пике ун арăмĕ пулма килĕшнĕ.

Малтанлăха чиперех килĕштерсе пурăннă-ха вĕсем, анчах пуянăн хĕрĕ çитĕннĕçемĕн кунран кун чиперленсе пынă, таврари чи илемлĕ хĕр пулса тăнă. Пуян арăмĕ çулсем иртнĕçемĕн çамрăк чухнехи хитрелĕхĕ çухалнине сиснĕ те хӳхĕм хĕре кĕвĕçме пуçланă. Çавскер ăна ир пуçласа сĕм çĕрлеччен пĕр канмасăр ĕçлеттернĕ, хăйсенчен начар çитернĕ, хĕре хăш чухне апат юлашки те лекмен.

Пуян хăйĕн мулне сыхлама икĕ пысăк йытă усранă. Вĕсене пăхса тăма, уйрăм апат пĕçерме ятарлă тарçă тытнă. Тарçă пуянăн хĕрне шелленĕ, анчăксем валли хатĕрленĕ яшкана хуçа арăмĕ сисиччен хĕре антарса панă, юлашкине йытăсене çитернĕ. Çапларах майлаштарса пурăннă.

Анчах харсăртарах йытти яланах тăраниччен çинĕ, иккĕмĕшĕ выçă юлнă та çилленнĕ: «Ман апата çисе пурăнать!» — шăлне кăчăртаттарнă вăл.

— Мĕнле-ха капла? Халиччен çĕре кĕмеллеччĕ-çке, вăл вара хитреленнĕçемĕн хитреленет, — тĕлĕннĕ пуян арăмĕ.

Мăшăрĕ час-часах тавар турттарма çӳренĕ. Вăл черетлĕ çул çӳреве кайсан арăмĕ хĕре сыхлама шутланă.

Малалла

Çĕпĕрте çуркунне... Чĕлтĕркке хумсене

Вылятать Енисей, çуйхашать Енисей.

Шухăшсем чĕремре капланса килнĕнех

Курăнаççĕ хумсем, çил çинче чӳхенсе.

Тайгара,

Инçетри юлташне ăсатма чĕннĕ пек,

Кăшкăрать пирĕн пуйăс сайра.

Хурăнсем те хырсем — çулăн ик енĕпех,

Шурă çĕмĕрт — Атăлçи хĕрĕ пек.

Чăваша,

Чăваша каялла кайнăнах,

Вăрахчен çухалать вăл паян куçăмран.

Тĕрĕсех:

Чăвашра пурнăç курнă çынна

Чăваш çĕрĕ нихçан ют пулман.

Мана паян тĕл пулчĕ Ангара.

Кăвак тĕтре тем анлăш чаршавне

Туртса карма пуçланă вăхăтра

Тӳр килчĕ итлемешкĕн хум шавне.

Эпир ир-каçăн карнă пралуксем

Кĕçех пуçлаççĕ вăрăм юрăсем.

Байкал, Байкал, парсам мана вăй-хал,

Хумпа эп тытăçса пăхасшăн халь.

Сĕрен кĕперĕ тейĕн — хум çиçет,

Пырса кăшт çапăнсассăн çырана.

Мĕн пĕчĕкрен пире чĕнет инçет,

Инçет пире тĕллев пек курăнать.

Чĕнмен те пулĕччĕ, пĕлетĕп хам,

Хăранă пулсанах йывăрлăхран.

Кĕрешӳпе çуралнă халăха

Кӳреймĕ канăç çăмăллăх нихçан.

Вĕр çĕнĕ çурт-йĕрсем тăрса юлаççĕ,

Телейлĕ çул сунаççĕ, тен, пĕрле.

Унччен кунта палаткăсем ир-каçăн

Пире йăпатнă шартлама хĕлле.

Чипер юл ĕнтĕ, Çурçĕр чукун çулĕ,

Выртса юл, тунсăх, кустăрма айне.

Кĕске пулин те, çамрăклăх кун-çулĕ

Кунта хăварчĕ хăйĕн пĕр пайне.

Хăй тĕллĕнех телей килессине те

Кĕтсе лармарăм ăшă кил-çуртра.

Хам вăй-хала та, чунăм ăшшине те

Парса хăвартăм сивĕ тундрăра.

Васкарĕ пуйăс... Вĕлтĕр-вĕлтĕр çулçă

Пырса çапать вакунăн кантăкне.

Чугун çул хĕрринче пĕр хĕр: «Çул уçă», —

Тесе суллать сап-сарă ялавне.