Электронлă вулавăш

Ку сайтра эсир чăвашла çырнă хайлавсене тупма пултаратăр. Пур хайлава та авторĕ, çырнă çул тăрăх çăмăллăн тупма пулать. Ку архива ятарласа хатĕрленĕ — сире килĕшекен хайлавсене эсир ку сайтра та, уйрăммăн уçласа илсе те вулама пултаратăр.

Пӗлме: хайлавсем вырнаҫтармалли йӗрке.

Пыл пухать пыл хурчĕ çеçкерен,

Наркăмăш ĕмет хура çĕлен, —

Теççĕ хăш-пĕр чух... Тĕпченĕрен

Уçнă пуль çавна — ăçтан пĕлен.

Пурнăçа сăнанă май куллен

Тепĕр шухăш çеçкине ак çурчĕ:

Наркăмăш тусан пылтан çĕлен,

Пыл тăвать наркăмăшран пыл хурчĕ.

Пахчари илемлĕ чечексем хушшинче пĕр тĕлĕнтермĕш керменте Вичкĕн куç пурăннă тет. Вăл тĕнчере мĕн пулса иртнине йăлтах курса тăнă. Ирсерен сывлăмпа çăвăннă, каçсерен каçсерен аякри çăлтăр çутипе куçне тасатнă. Çав çăлтăр çути унăн куçне татах та вичкĕнрех куракан, хăй пекех йăлтăртатакан тунă-мĕн. Сывлăм шывĕ куçĕсене якатнă тет. Суккăррисене Вичкĕн куç хăйĕн вичкĕнлĕхĕн пĕр пайне парнеленĕ, вара лешсен те куçĕсем çивĕчленнĕ.

Çапла çул хыççăн çул иртнĕ. Вичкĕн куçăн ĕçĕ нумайланнăçемĕн нумайланса пынă. Çĕр çинчи ачасем кунĕн-çĕрĕн выртса кĕнеке вуланă, телевизор çывăхне ларса кино пăхнă, пĕрмай компьютерпа вылянă. Çавăнпах вĕсен куç вăйĕ пĕтнĕçемĕн пĕтсе пынă, куçлăх тăхăнакан ачасен йышĕ ӳснĕ. Вĕсен ирĕксĕрех Вичкĕн куç патне çул тытма тивнĕ. Лешĕ кашнинех пулăшма тăрăшнă пулин те пур чухне те ĕлкĕреймен. Вăл пĕччен çеç-çке, лешсем нумай, черет вăрăмлансах пынă.

Пĕр ирхине Вичкĕн куç яланхи пекех хăйĕн куçĕсене сывлăмпа çуса якатасшăн пулнă, анчах Сывлăмпи курăнман. Вичкĕн куç хăйĕн керменне таврăнса чирлисене йышăнма пуçланă. Çав кун ăна питех те йывăр килнĕ. Черет çитменрен хăшĕ-пĕрин Вичкĕн куç патĕнче пулмасăрах киле таврăнма тивнĕ. Сывлăмпи тепĕр кунне те курăнман. Сывлăмпа çăвăнманран Вичкĕн куçа Çăлтăрпи те вăйлатайман тет. Вичкĕн куç ăна Сывлăмпи çухални çинчен пĕлтернĕ, шыраса тупма пулăшу ыйтнă.

Малалла

Вăрман... вăрман... сасартăк çутă...

Çул пачĕ тейĕн çав маяк.

Малтан пуçланнă калаçу та

Кĕтмен çĕртен вĕçленчĕ ак.

Хула иккен!

Савса сăнатăн

Эс çĕн хула çутисене.

Кĕç вакунран тухма васкатăн:

Çĕнни чĕнет хăй ытамне.

Никĕссене чулран хывман-тăр,

Туман-тăр çирĕп бетонран —

Тӳсĕмлĕхрен хывса хăварнăн

Туятпăр, çуртсене курсан.

Эсĕ йывăр тăмлă атăпаччĕ,

Путнăччĕ пуль тарăн шухăша.

«Ун пек чух эп тытнăччĕ тăпачă, —

Терĕ ват хĕрарăм,

Шӳт туса.

— Вăл илмен пуль аллине тăпачă,

Тен, çурла та вăл курман хальччен».

Эй, тăхлачă, ытарми тăхлачă,

Ма куласшăн атăллă хĕртен?!

Аттине вăл хывĕ те — вара ху

Тĕлĕнсех сăмахлăн: ай-тур-тур...

Ан çиллентĕр, — уттăр-ха вăраххăн, —

Ун çине пăхмашкăн шухăш пур.

Уттинче эс курăн

пурнăç витĕр

Тикĕссĕн хăварнă йĕрсене...

Юрату çĕкленĕ чун кĕвви те

Çырăнса юлать ав йĕр çине.

Нинăна

Икĕ рельса — икĕ çивĕт пек,

Тураттăм ăна ал турипе.

Кăшкăрать те пуйăс — ыткăнать,

Çухрăм юписем шутлать кăна.

Икĕ рельса — икĕ çивĕт пек,

Ачашлас килет ман çав тери.

...Çавăнпах чукун çул хĕррипе

Уткалатăп хăш чухне юри.

Сахал мар тĕнче касса çӳрерĕм,

Асăмра Кавказ ту-сăрчĕсем,

Балти тинĕсĕ мана чӳхерĕ,

Уралта урамăн йĕррисем.

Çĕпĕрте те шыраса тупаттăм,

Чăвашла манман чăвашсене,

Вĕсемпе пĕрле ларса юрлаттăм,

Авалхи чăваш юррисене.

Ташкентра та пĕлĕшсем пур манăн,

Вĕсенчен кашни — асаплă чун,

Шухăш-кăмăлне епле ăнланмăн

Çул курки парса ăсатнă чух.

Аякра пулсассăн та упрасшăн

Хамăр чĕлхепе йăх-тымара,

Кашниех вара çитсе курасшăн

Ĕмĕрте пĕрре Шупашкара.

Турă пурсăра та сывлăх патăр

Ман пата пымашкăн хăнана,

Хăть хăçан та кăтартмашкăн хатĕр

Чăвашсемшĕн хаклă хулана.

Ĕлĕк-авал Яппун çĕршывĕнчи тăмана маляр пулнине вулакансем илтнĕ-тĕр. Мĕн пур кайăка тĕс парнелекенни шăпах вăл пулнă, кашнин кăмăлне тивĕçтернĕ. Анчах пĕррехинче çăхан хăйне хальччен çын курман тĕлĕнмелле хитре тĕспе сăрлама ыйтнă. Тăмана нимĕн тума аптранипе хайхин тĕкĕсене хуп-хура тĕспе сăрланă. Çăханĕ çиленсе лартнă, маляра тавăрма шут тытнă. Лешĕ унран хăранипе сунара çĕрле çеç тухма пуçланă, кăнтăрла йăвинче çывăрнă. Пĕчĕк тусăмсем, эсир çав юмаха вуланă пулĕ-ха. Ку вăл Яппун çĕршывĕнче тахçанах пулса иртнĕ.

Тăмана унтан тахçанах тарса килнĕ ĕнтĕ. Вăл кайăксене тĕрлĕ тĕспе ăста сăрланине чĕрчунсем те илтнĕ. Ун чухне таврара сивĕ хĕл хуçаланнă, вăрманта та, уй-хирте те шурă юр сарăлса выртнă, çил-тăман алхаснă. Пур чĕрчун та шурă кĕрĕкпе çӳренĕ.

Кĕçех хаяр хĕл иртсе кайнă. Çурхи хĕвел хĕртсе пăхнăçемĕн тавралăх симĕсленсе пынă. Ешĕл курăк ăшĕнче пытанма симĕс тĕслĕ çи-пуç кирлĕ. Тăмана патне чи малтанах тилĕ йăкăртатса çитнĕ.

— Тăмана тус, эсĕ сăрлама ăста теççĕ. Ĕçченлĕхӳ çинчен пĕтĕм чĕрчун калаçать. Ман кĕрĕке те симĕслетеймĕн-ши?

— Эй, сăрă таврашĕпе аппаланма та хăратăп. Çамрăк чухне çăхана хура тĕспе сăрласа кӳрентертĕм-тĕр. Вăл мана халĕ те юнама пăрахмасть.

Малалла

::Ывăлăма — Левăна,

¹Юлашки юмахăм пулĕ, тен.

::::Хăвăртрах пĕтересчĕ.

1

Тахçан авал çĕр çинче,

Сĕм-сĕм вăрман хĕрринче,

Çӳлĕ тусен айĕнче

Чăваш ялĕ ларнă, тет.

Çакă чăваш ялĕнче,

Пӳрне элчеле тӳссе,

йывăр хĕн-хур айĕнче

Тăлăх ача ӳснĕ, тет.

Çав ача çинчен, туссем,

Кăмăл турăм юрлама.

Юмахри хавас тĕнче

Тивĕç пулĕ ырлама?

Ман кĕслеçĕм кĕввисем

Итлеме кичем пулсан,

Ылтăн-кĕмĕл хĕлĕхсем

Тутăхса пĕтнĕ пулсан, —

Эп кĕслеçĕ пулам мар,

Ырă кĕвĕ калам мар.

Ик телейлĕ чун çинчен

Мухтав юрри хывам мар!

* * *

Халап — хапха тăрринче,

Юмах — юпа тăрринче.

Эл халапçă мучи мар,

Ман сăмахăм суя мар.

Эп юрлатăп илтнине,

Сĕм аваллăх юррине —

Мăн асатте-асанне

Юрласа хăварнине.

Ӳснĕ, теççĕ, пĕр ача

Пĕтĕм чăваш телейне.

Панă, теççĕ, ачана

Малалла

Кăвак тӳпе хĕрелчĕ тĕллĕн-тĕллĕн...

Çил калаçать юманлăх тăррипе.

Шăвать кăтра, шап-шурă мăнтăр пĕлĕт

Хăй кĕтĕвне çухатнă сурăх пек.

Çут шевлесем, хĕвел мулкачĕ евĕр,

Тайга çинче выляççĕ ирхине.

Мана кĕтсе илмешкĕн, тен, туссемĕр,

Тухса тăратăр çĕн вокзал умне?..

Тăслаççĕ карнă пралуксем пит вăрăм,

Чĕтре-чĕтре юрлаççĕ çил çинче.

Иртсе пыратпăр пуйăспа хир тăрăх

Тӳп-тӳрĕ телеграф юписенчен.

Вĕсем мана халь курăнса юлаççĕ

Чăваш кĕслеçисем шур кĕпепе

Хăйсен хаваслă концертне ир-каçăн

Сив Çĕпĕре килсе пуçланă пек.

«Чăт-чăт, хăта...» — илемлĕ юрă

Палаткăра янрать кăна.

Шап-шурă тундра, пăрлă тундра,

Итлерĕ тимлесе ăна.

Чăваш çĕршывĕнче, тен, халĕ

Çеçке çурать пилеш-палан.

Кунта

Ват Хĕл Мучи сухалĕ

Шăлсах пырать çула хыçран.

«Чăт-чăт, хăта...» Чăтмашкăн хĕнччĕ.

Чăтма вĕрентрĕ юрă, тен...

Шур тундра тăрăх пин-пин ĕнчĕ

Сапатчĕ хĕл мăн арчинчен.

Вара кĕртсем çĕкленнĕçемĕн,

Аса илсе çур ăшшине,

Хуллен пуçлать çил ырă çемĕ —

Чайковскин

«Акăш ташшине».