Электронлă вулавăш

Ку сайтра эсир чăвашла çырнă хайлавсене тупма пултаратăр. Пур хайлава та авторĕ, çырнă çул тăрăх çăмăллăн тупма пулать. Ку архива ятарласа хатĕрленĕ — сире килĕшекен хайлавсене эсир ку сайтра та, уйрăммăн уçласа илсе те вулама пултаратăр.

Пӗлме: хайлавсем вырнаҫтармалли йӗрке.

... Тен, пулаç-и сивĕ çырусем:

Ним тума çук айван чĕреме!

Вăхăтпа вăл пăр пек сивĕнет

Е хĕрӳллĕн вут пек пĕçерет...

Çырăву час-часах килмесен,

Тĕрлĕ-тĕрлĕ темле шухăшсем

Умлăн-хыçлăн килсе тиенеç,

Тиенеç те пуçа çĕмĕреç.

Çичĕ талăк çимен кашкăртан

Хаяр пулăн ун чух çиллĕмпе,

Ăшăм-чикĕм хыпса чашкăрать,

Çывраймастăл вара çĕрĕпе.

Пĕлме йывăр, чăнах, питĕ хĕн,

Пурнăçу — те таса, те — хура.

Тен, чун сăйнă ачам чăтать пуль

Вăрçă кӳнĕ хаяр хĕн-хура.

Ах, каçарччĕ мана, ытларах

Персе ятăм пулас сăвă май...

...Уйăх. Уйăх утне юрттарать,

Чĕнет уйăх çырма сăввăма.

Иртнĕ каç вăл мана илĕртсе,

Йăл кулса чĕнчĕ кантăк умнех.

Çитсе килтĕм тăван хулуна, — тет, —

Поэт тусăм, хыпар пĕлтерем:

Лăпкăн ывăлу сан çывăрать,

Амăшĕ выртать ун çумĕнчех.

Ан кулян эс, тусăм, ая кулян,

Ырă тĕлĕк кураç сан çинчен.

Иртнĕ каç та юри кантăкран

Малалла

(Такмаксем)

Садра улма пиçет-çке,

Çӳлти çăлтăр çути пек.

Савнă тусăм — сарă хĕр,

Картин çинчи пике пек.

Эпĕ каяп аякка,

Вăлă юлĕ хаваспа.

Çыру çырап армирен

Хĕрлĕ Çарăн парнипе.

Ăста тенкел çавăрать

Шурă Атăл хăвинчен.

Сивĕтсен те сивĕнмест

Чун юратни савнинчен, —

Епле хăйĕ сивĕнме

Çав хусах пек йĕкĕтрен?

Хĕрлĕ Çарта пулсан та,

Кашни каçах тĕлĕкре!

Чăнкăр-чăнкăр шăвкăрав,

Утсем тухса каймаççĕ-и?

Пăшăл-пăшăл хĕр сасси,

Атьсем тухса каймаççĕ-и?

Атьсем тухса каяççĕ çав,

Хĕрсем ăсатаççĕ çав. —

Савнă туссем, маттурсем

Пулăр çарта паттăрсем!

Сирĕн пӳртпе пирĕн пӳрт

Хире-хирĕç лараççĕ.

Сан савнипе ман савни

Ялан пĕрле çӳреççĕ.

Эпир кайсан армине,

Ярĕç çырусем пире.

Савăнăпăр, вулăпăр,

Çыруне чуптăвăпăр.

Шурă тутăр юр пекех,

Ялпора та тем чухлех.

Хамăр савни чун пекех,

Малалла

Салтак тумне тумланнă каччă

Тăратчĕ халăх умĕнче,

Тĕлĕнмелле салху юрлатчĕ

Кĕлленнĕ юрату çинчен.

Çанни пуш-пушăччĕ, кĕскеччĕ,

Алли çухалнă вăрçăра,

Сасси сар хĕрсене сĕнетчĕ

Телей тупмашкăн пурнăçра.

Салтак тумне тумланнă каччă

Юрланине итленĕçем

Вĕри куççуль тăкса

чыслатчĕç

Ăна курма пухăннисем.

Чун-чĕрене тиветчĕ юрă,

Кашни шутлатчĕ ăшĕнче:

Çут тĕнчене хăтартăр Турă

Ылханлă вăрçă вутĕнчен.

Салтак тумне тумланнă çамрăк

Ларать паян асфальт çинче,

Куçĕсенче — кăварсăр кăмрăк,

Кивелнĕ çĕлĕк — умĕнче.

Пĕри пырса хурать пĕр тенкĕ,

Тепри курмăш пулса иртет,

Тивмест иккен чăлах инкекĕ,

Е çынлăх пĕтнĕ-ши пирте?

Учительсене уяв ячĕпе экскурсие, вăрман варринче вырнаçнă шкула, уçă урок итлеме илсе кайрĕç. Уçланкăна пухăннă чĕр чунсемпе кайăк-кĕшĕке упа вĕрентет. Парта вырăнне тунката, вĕренекенсем хурăн хуппи çине ручкăпа мар, чечек тунипе çыраççĕ.

— Пурте лайăх вĕренеççĕ-и? — интересленчĕç ялти шкултан килнĕ хăнасем.

— Пакша çури маттур. Вăл ыттисен вĕреннине уçланкăри хурăн тăрринче итлесе ларма юратать, хăй тĕллĕнех вулама-çырма хăнăхрĕ, — савăнăçне пытармарĕ упа.

— Кутăнлашакансем çук-и?

— Епле-ха унсăрăн. Мулкач урипе çырать те хăлхипе сăрласа хурать. Эпĕ ăна вăрçатăп, «2» паллă та лартса пăхатăп — усси сахалрах. Йĕрет, усал йăлине пăрахаймасть.

— Пурте тăрăшса вĕренеççĕ-и?

— Чеереххисем те пур. Тилĕ эпĕ сисиччен пакша тетрадĕнчен çырса илет, иккĕшне те «5» лартма тивет. Юлташĕнчен çырса илнине пĕлетĕп пулин те тилле «пиллĕкпе» савăнтаратăп: йăлтах тĕрĕс, пĕр йăнăш та çук-çке, — чунне уçрĕ упа.

Çав вăхăтра икĕ вĕренекен «пăшăл пăтти пĕçерчĕ».

— «5» паллăшăн сана пулă çитеретĕп, — пăшăлтатрĕ тилĕ пакшана.

— Пулă юратмастăп, — тавăрчĕ лешĕ.

Малалла

Тĕнчере пĕр çын çуралнă,

Вăл чăн аслă гений,

Ячĕ ун нихçан çухалмĕ,

Вăл — Владимир Ленин.

* * *

Çĕмĕртсем çеçке çураç-и

Улма йывăçсем-и,

Аслă улăх ĕшнинче

Пин чечек ӳсет-и —

Эс ăна çеç асилетĕн,

Сан умăнта Ленин.

Аслă уй тăрăх пыран-и

Ыраш пуссипе-и,

Чакан пек пучах куран-и,

Лăс пек шерепе-и —

Эс ăна каллех куратăн

Сан умăнта Ленин.

Полюсра «Седов» çӳрет-и,

Пăр ватать-и «Сталин»,

Е танк çĕре кисретет-и,

Кĕрлет артиллери...

Куçна мăч хупса илен те —

Умăнтах-мĕн Ленин.

Пĕлĕтсен хыçне вĕçет-и

Ăмăрткайăк-летчик,

Тинĕссен тĕпне чăмать-и,

Пулă пек, подводник,

Кашниех сисет, пĕлетĕп,

Чĕринче ун Ленин.

Чикĕре салтак тăрать-и,

Кĕркунне, хĕлле-и;

Вăрманта, уйра, шывра-и,

Пĕлĕтре... пĕлетĕп:

Чĕринче ун Ленин.

Тĕнчере нумай патшалăх:

Пур вакки, вĕтти те,

Малалла

1

Эп пыраттăм каçпала

Ытарма çук садпала.

Пĕр хĕр тухрĕ ман умма,

Лăштах усрăм пуçăма.

Кăтра çӳçе кăлкан пек,

Пичĕ-куçĕ çырла пек.

Кам сăхланмĕ çав хĕре,

Мăшăр тумĕ ĕмĕре?

— И, йăмăкçăм, каласам,

Кайма вăхăт çитни сан?

Эсĕ мана пĕлетни,

Ман кăмăлăма сисетни?

— Ма-ха сана пĕлес мар,

Ялти чипер ачана?

Хăвăн кăмăлу пулсан —

Ĕмĕрлĕх пулатăп сан.

2

Сад варринче çырла пухнă чухне

Саркайăк йăвине тĕл пултăм.

Пăхăр-халĕ унăн йăвине,

Укапа тĕрлесе тунă пек.

Саркайăк пек савăн, çамрăк пуçăм,

Янра, юррăм, кĕмĕл сасси пек.

Ай-ай, савнă тусăм, хура куçăм,

Эс çав садри мăкăнь çеçки пек.

Ĕнтĕ эп те лайах, эс те лайăх,

Пĕрле пулни тата лайăх.

Тавай иккĕн пĕрле, ай пулар-и,

Ĕмĕр-ĕмĕр савăнса пурнар-и?

3

Шăпчăк юрлать,

Шăпчăк юрлать,

Шурă çĕмĕрт хушшинче,

Малалла

Сар сĕтел те шурă çитĕ,

Ытарайми çимĕçсем...

Çитĕ ĕнтĕ, ларса çи, тет,

Амăшĕ хĕрпе чĕнсе.

«Тăнă шеппĕнех вуласшăн,

Тăтăш хут та кĕнеке.

Эп пĕлетĕп — эс пуласшăн

Питĕ нумай пĕлекен».

Кăштă, хĕрĕмçĕм, канасчĕ

Тухса курччĕ пахчана.

Пăх-ха, авă йăлт çаралчĕç

Йывăçсем те тахçанах.

Çук, анне, эп ывăнман-ха.

Вăхăт çук-ха уçăлма.

Ан вула теме эс ман-ха,

Пĕлмелли нумай çав ман.

Ăмăрту пырать-çке пирĕн.

Эп тухасшăн чи мала,

Çавăнпа та кашни ир эп

Тек çыратăп та вулап.

Митюк тухрĕ урама,

Хăй шăхличĕ вылятать:

Тӳрӳ-тӳрӳ! Ти-ти-ти!

Хăй шăхличĕ вылятать.

Митюк пĕлĕте пăхать,

Ай, мĕскер унта кĕрлет?

Тӳрӳ-тӳрӳ! Ти-ти-ти!

Ай, мĕнскер унта кĕрлет?

Ак, курчĕ те тĕлĕнет:

Сакăр самолет килет.

Тӳрӳ-тӳрӳ! Ти-ти-ти!

Сакăр самолет килет.

Ав, вĕсем епле кĕрлеç,

Унта летчиксем килеç.

Тӳрӳ-тӳрӳ! Ти-ти-ти!

Унта летчиксем килеç.

Хăвăртрах эпир ӳсер,

Летчиксем пулса вĕçер.

Тӳрӳ-тӳрӳ! Ти-ти-ти!

Летчиксем пулса вĕçер!

Пĕр уçланкăра 37 пĕртăван пурăннă тет. Амăшне Сас палли тесе чĕннĕ. Çемьере 13 хĕрпе 24 ывăл пулнă. Вĕсенчен иккĕшĕ Ь тата Ъ — калаçма та пĕлмен. Амăшĕ 2 ачишĕн хытă куляннă, тем пекех калаçтарас килнĕ вĕсене, юмăçа та кайса пăхнă, усси пулман. Э, Ĕ, Ӳ, И хĕрĕсем çемçе кăмăллă, А, Ă, О, У, Ы — кăмăлĕпе çирĕпрех, калаçасса та хыттăнрах калаçма юратаççĕ. Йĕкĕрешсем Е, Ă, Ю, Я пиччĕшĕпе — Й сас паллипе туслă, кăмăлне кура икĕ сасăпа шăхăркаласа çӳреççĕ. Чĕлхесĕр Ь тата Ъ пиччĕшĕсем çумне хĕсĕнме юратаççĕ. Сас паллин ывăлĕсем те тĕрлĕрен: улттăшĕ В, Й, Л, М, Н, Р пĕрмай янăраса çӳреççĕ, ялан тем çитмест. Çав хушăрах пиллĕкĕшĕ Б, Г, Д, Ж, З хăйсен мăшăрĕсемпе П, К, Т, Ш, С-па пĕр çăвартан, шăкăлтатса пурăнаççĕ.

Сас паллисем уçланкă варрине пуçтарăнма юратнă. «Ачасем, икерчĕ пиçрĕ, икерчĕ çимелле»,-чĕнчĕ амăшĕ ачисене. Ирхи ăшă сĕтпе икерчĕ çинĕ хыççăн чашăк- тирĕке пуçтарса тирпейлерĕç пĕртăвансем, канма ларчĕç. Кĕçех уçланкă сас паллисен шавĕпе тулчĕ: Ю юрлать, Т ташлать, К кулать, ыттисене култарать, С сиккелет те силленет, Ç çыру çырать, В вулать, вĕренет, А ахăлтатать, Ч чĕпĕтет, Ы ыраттарать, Ӳ ӳлет, Ш шавлать, М макăрать, Й йĕрет, Х хитренелет, Ĕ ĕçлет...

Малалла

— Мĕнле пурнан? —

ыйтать манран хресчен,

Эп инçетрен яла пырса çитсен

Те шӳтлесе, те чăнласах калатăп:

— Тунката кăклатăп...

— Мĕнле пурнан? -

чăрр! тинкерсе куçран,

Ыйтать те ырă тус-тăван манран:

— Хуллен-хуллен-çке... Чăвашла, —

вăлтатăп, —

Çăлтăр шутлатăп...

— Мĕнле пурнан, ачам? — ыйтать анне,

Çунаттине сарса ик хул çине.

— Аван! Чипер! — вăтанарах кулатăп, —

Телей шыратăп...