Электронлă вулавăш

Ку сайтра эсир чăвашла çырнă хайлавсене тупма пултаратăр. Пур хайлава та авторĕ, çырнă çул тăрăх çăмăллăн тупма пулать. Ку архива ятарласа хатĕрленĕ — сире килĕшекен хайлавсене эсир ку сайтра та, уйрăммăн уçласа илсе те вулама пултаратăр.

Пӗлме: хайлавсем вырнаҫтармалли йӗрке.

Ма тĕлĕнетĕн çеçпĕл хăрнинчен? —

Вăл пăрлă сывлăм ĕçнĕ çуркунне.

Ма тĕлĕнен чечексĕр садсенчен? —

Тăм çапнă, çил тустарнă вĕсене.

Ма тĕлĕнен ман кăмăл сиввинчен? —

Сив чунупа пистертĕн чĕрене.

«Атăл урлă хĕлĕх картăм», —

Тет чăваш çынни çакна, —

Кĕпере асра хăвартăм,

Сӳниччен сăна-сăна.

Шăнăçми пек ӳсрĕ шелĕм,

Асамат çухалнăçем

Антăхса çапла тинкертĕм —

Ма час çĕтрĕ ку илем?

Улăхра чупсаччĕ эпĕр

Сăрлă карăнчăк айне,

Çав ачалăхри тем те пĕр

Хускатать ват çын халне.

Мĕн кăна курма тӳр килнĕ —

Тĕрленсе тăраç инçен

Тахçанах шавланă, иртнĕ

Çамрăк вăхăт анинчен.

Картăм эп кун-çулăм тăрăх

Хам асилĕм хĕлĕхне.

Итлемешкĕн хăв ан йăлăх

Пӳрнĕ пурнăç кĕввине.

Çемĕ улшăнми юхман-тăр

Саманамăр хумĕнче.

Хăй килне пиртен кам мантăр

Чăн тăванлăх йышĕнче?

Йăнăш ĕмĕтĕн кĕперĕ

Хăш-пĕр чух асаматла

Илĕртсе тăрса хистерĕ —

Каяс марччĕ тек апла.

Пуç пăрăнать пĕрмаях сан енне.

Куçăм пăхать пĕрмаях сан çине.

Хăлхам пĕрмай сан сассуна кĕтет.

Чĕрем сиксе тухас пек кăлт! сикет.

Анчах пăратăп эп санран пуçа,

Вăя пухса тартап санран куçа.

Сан сассуна илтесшĕн мар — юрлап,

Хам ирĕке, хам ирĕке сыхлап.

Пуç пăрăнать çапах та сан енне,

Куçăм пăхать çапах та сан çине.

Хăлхам çапах сан сассуна кĕтет,

Чĕрем тапать: «Пурнатăп саншăн!..» — тет.

Анне...

Çак ятран асли, çакăнтан хисепли тата мĕн пур-ши çутă тĕнчере? Çук та пулĕ. Çук, çуках!

Анне вăл — пире ик ура çине тăнк пустарнă кăкăр сĕчĕ.

Анне — пире чĕрçинче вылятса-култарса ӳс-тернĕ чĕре ăшши.

Анне — вăрăм çула такăнмасăр та ывăнмасăр утса тухма пехилленĕ иксĕлми вăй-хал.

Анне — пирĕн пĕтĕм пурнăçăмăр; хамăра çӳле-çуле вĕçме çирĕп çунат халалланă Тăван çĕршыв та вăлах.

Анне...

Надежда Даниловна та, ытти чылай хĕрарăмсем пекех, ача амăшĕ. Икĕ хĕр çуратса ӳстернĕ вăл. Халĕ вĕсем пысăк ĕнтĕ, çитĕннĕ; иккĕшĕ те пурнăç çулĕ çине тухнă, ĕçлеççĕ. Апла пулин те, амăшне «йӳтетмесĕр» минут ирттермеççĕ. «Анне» те «анне» — çăвар уçмассерен. Пĕчĕк чухнехи пекех.

Вĕсем кăна та мар. Çук, тăван ачисем кăна мар. Пилĕкçĕрĕн çапла чĕнеççĕ ăна. Петĕм общежити. Пуриншĕн те вăл амăшĕ.

* * *

...Ун умĕнче иккĕн тăраççĕ. Иккĕшĕ те çамрăк. Надежда Даниловна вăсене лайăх пĕлет. Валя Высоцкая кунтах, общежитирех, пурăнать. Пăра пек çаврăнса тăсăлакан пусма тăрăх çӳлти хута хăпаратăн та тӳрех ун пӳлĕмĕ тĕлне çитсе тухатăн. Тирпейлĕ те таса пӳлĕм. Чи лайăххисенчен пĕри.

Малалла

«Ах, как манит меня этот сад...»

Л. Симонова

Тăр! чĕтрет те вара улмуççи —

Пăтлатса тăкăнать сар улми.

Çĕр çинче — чăштăрти сар çулçи —

Те улми, те çулçи — уйăрми.

Тимлесе эп тăратăп пăхса,

Илĕртет, илĕртет ют пахча.

Паян кун астăвап çав сасса...

(Хам çинче — улача, эп — ача.)

Çавраçил çаврайман ман пуçа,

Чун туртсан та — чуна тăнламан.

Тĕлĕкре курăнсан та куçа

Ют пахча улмине тутанман.

Кун килет те каять çаврăнса,

Вăхăта вăхăт çеç хăвалать...

Ма çаплах ют телей-пахчинче

Илĕртсе сар улма тăкăнать.

Асамлăн янăрать.

Асамлăы та асаплăн.

Унтан, хăй асапне манса,

Каять инçе-инçе.

Часах асаплă телейне аса илсе,

Ачашшăн таврăнать хăй вырăнне.

Асамлăн янăрать,

Асамлăн та мăнаçлăн.

Вара... Пур шухăша пĕр юхăма кĕртсе,

Илсе каять тĕнче хĕрне.

Янрать, янрать...

Мăнкăмăллăн, ачашшăн.

Витсе хурас пек пурнăç таппине.

Унтах...

Куçне хупма сĕмленнĕ çын ăшне

Çĕн вăй кĕртсе чĕртсе ярас пек.

Турă умĕнче сăх сăхсах калатăп: нихăçан та шухăшламан эпĕ ĕçсĕр юласса. Кăнтăрла ĕçленĕ. Каçхине, кĕсьере укçа пур чух, ĕçнĕ. Халĕ "кĕскетрĕç".

Çапла каласа эпĕ тус-тăвана суйрăм. Тĕрĕссипе, фирма пуçлăхĕ мана ирĕксĕрлесех заявлени çыртарчĕ. "Хăв ирĕкӳпе тухса каймасан статьяпа ĕçрен кăларса ывăтатăп, мĕншĕнне хăвах пăлетĕн!" — çухăрчĕ вăл сурчăкне сирпĕтсе. Унтан ĕç кĕнекине алла тыттарса сылтăм аллипе алăк еннелле тĕллесе кăтартрĕ.

Мĕншĕнне, ара, чухлатăп ĕнтĕ. Ухмах мар. Тепĕр чух ĕç хыççăн кăна мар, ĕç вăхăтĕнчех кӳпсе лартни те пулать. Йӳççине нихăçан та пĕччен лĕрккемен. Пĕччен анмасть. Ĕçри юлташсемпе, сварщиксемпе.

Сăлтавсăр ĕçмен. Малтан — хамăршăн. Унтан — сывлăхшăн. Кайран — хитре майрашăн. Юлашкинчен — путнă "Курска" асăнса...

Паллах, пуçлăхран ним те пытараймăн. Эпир ĕç вырăнĕнчех "фуршет" тунине директор та, тĕп инженер та асăрханă. Пире пĕрре мар алăранах ярса тытнă темелле. Анчах выговорпах çырлахнă. Кутран тапса кăларса яман.

Мĕншĕн тетĕр-и? Эпĕ — 5-мĕш разрядри газосварщик! Ман пек чаплă специалистсем урамра йăваланса выртмаççĕ. Мансăр план та тулмасть, фирма ĕçĕ те чарăнса ларать. Эпĕ хамăн хака лайăх пĕлнĕ. Пилĕк çул каялла сварщиксен конкурсĕнче те çĕнтернĕччĕ. Чăн та, ун чухне алă чĕтреместчĕ. Сахалрах ĕçнĕ.

Малалла

Яшлăхăмри уявсенчен

Кушар — пахаччĕ пек темрен те,

Пуçри асаилӳсенчен

Ана нихçан эп çĕтермен-тĕр.

Ун чухнехи йăласене,

Эппин, ним хурлама шут çук ман.

Тăван ялтан Чăнкассине

Çул тăсăлатчĕ ик-виç çухрăм.

Ку ял çаранĕнче çуллен,

Труйски кунне уявламашкăн,

Çав тапă пухăннипелен

Пире мехелччĕ савăнмашкăн.

Пур тавраран килсе унта

Яш-кĕрĕм хĕвĕшни илемлĕ,

Кашни хитре тумланнă та —

Тĕссем çут йăлтăркка чечеклĕ.

Шăналăк е сăран карса,

Урапаран лавкка пек тунă;

Туйралăх хĕррипе ларса,

Вĕсем урам манерлĕ пулнă.

Сăра-и е пĕремĕк-и —

Тем те пĕр çавсенче сутаççĕ.

Каччин-пикин хăйсен йĕрки:

Пурте пĕрле пуçтарăнаççĕ.

Меллешĕнсе карталанма

Тытăçнăçемĕн алла-аллăн,

Пуçлаççĕ кĕвĕ калама...

Патнерех пыр, итле те савăн!

Вăйă пĕр тапхăр чиперех

Çавăрăнать-ха хӳхĕм-хӳхĕм.

Хăш ялĕсен тату шепрех —

Çав ушкăн уйрăлса кĕç тухĕ.

Малалла

Сан илем сăн-питре анчах мар.

Таврăнатпăр хиртен юнашар.

Шупкаланнă сенкер тутăру,

Тусанланнă сап-сарă кăтру.

Автолпа вараланнă аллу,

Хĕвелпе пăхăрланнă хулу.

Арçынла тайлăкрах кăшт утту.

Йăл кулать куштăрканă туту.

Çăл шывпе питне çурăн вăр-вар,

Асăнта: «Пит каçа ан хăвар,

Ыран ир хĕвелпе тăмалла,

Ĕç çинче васкавар пулмалла...»

Эп кĕтетĕп... Хура хурама

Хуплаймасть-çке — инкек! — урама.

Çĕмĕрессĕм килет хунара,

Кам именмĕ кун пек çутăра?

Ак сас пачĕ хуллен калитке,

Акăш пек утать шур кĕлетке...

Кил, савниçĕм, часрах, ыталам!..

Ан ятла, чакăр куçлă урам.

Çаплах рейхстаг çинче кураççĕ

Паян та салтаксем ăна.

...Асра ман — тĕтĕмре хура çĕр,

Килет тăшман атакăна.

Чĕр юнлă,

Çуннă

Сăрт тӳпийĕ

Шăпах-ха пирĕн: паçăрах

Позицин юлашки туппийĕ

Арканчĕ, йыш та сайрарах;

Патрон сумки те пушă питĕ,

Хаярлăх çеç чĕре тулли.

Фрицсен, ак, палăрать сăн-пичĕ,

Тискер, мăн кăмăллă кулли.

Шутлаççĕ ĕнтĕ: тĕп тăватпăр

Пурне те çакăнтах,

Часах!

Мĕнех, май çук — вилме те хатĕр

Пиртен кашни кунта, анчах —

Ахальлĕн-и? — вăрçса хăюллăн,

Пĕр çын пек харăс кар тăрса!

Тăхта, фашист, эс ху, тен, юлмăн...

Илтмест,

Сисмест

Вăл ман сасса.

Шăла çыртса,

Выртса

Кĕтетĕп...

Автоматне силле-силле,

Карталанса,

Ĕрет-ĕретĕн,

Шике манса пек вăл килет.

Чĕтрет,

Ӳсет

Утти янравĕ.

Сасартăк, çиçĕм пек, умра

Çиçсе çĕкленчĕ полк ялавĕ,

Кĕрлерĕ тăвăллăн: — Ур-ра!..

Малалла