Электронлă вулавăш

Ку сайтра эсир чăвашла çырнă хайлавсене тупма пултаратăр. Пур хайлава та авторĕ, çырнă çул тăрăх çăмăллăн тупма пулать. Ку архива ятарласа хатĕрленĕ — сире килĕшекен хайлавсене эсир ку сайтра та, уйрăммăн уçласа илсе те вулама пултаратăр.

Пӗлме: хайлавсем вырнаҫтармалли йӗрке.

Ирпеле ирех тăрап та

Тухап улма пахчине.

Шăпчăксем юрра яраççĕ

Ытарма çук чаплине.

Ирпеле ирех тăрап та

Тухап ыраш пуссине.

Çакăн пек вăйлă тыр-пулă

Эп курманччĕ ӳснине.

Ирпеле ирех тăрап та

Курап хĕвел тухнине,

Çичçĕр çитмĕл çеçке-çулçă

Куçĕсене уçнине.

Юрлама-ташлама пĕлмен çынна тункатаран тунă теççĕ. Ваççа пирки те çапла калама пулать-и, тен? Çирĕм пилĕк çула çитсе те ял умĕнче савăнса курман вăл.

Шкулта вĕреннĕ чухне Ваççан тус-тантăшĕсем хорта юрлатчĕç, тĕрлĕ яла кайса концертсем лартатчĕç. Ваççа вĕсемпе çӳремен. Тусĕсем те чĕнсе курман ăна. Пĕлмен çынпа мĕн тăвăн? Çав туссенчен хăшĕ-пĕри кăна яла юлчĕ, ыттисем хулара пурăнма пуçларĕç. Шăматкунсемпе вырсарникунсенче килкелеççĕ. Эх, ташлаççĕ те вара вĕсем клубра!

Ваççа хулана каймарĕ. Салтакран килчĕ те ялтах ĕçлеме тытăнчĕ. Малтанласа Шупашкаралла вырнаçма шухăшĕ те пурччĕ-ха унăн, анчах пĕччен амăшне епле пăрахса хăварăн? Халĕ вăл ун-кун пирки шухăшламасть те. Ялта хăнăхнă. Ялтах пурăнма аван. Анчах каçĕсем ытла пĕрешкел-çке? Кичем. Ял клубĕнче те интересли нимех те çук. Каччăсем пурте, унран çамрăкраххисем те, аслăраххисем те хĕрсемпе çӳреççĕ. Ваççа кăна пĕччен. Хĕр тени çук ун.

Юрату пирки Ваççа нумай илтнĕ. Телевизорпа та сахал мар кино курнă. Пĕлтĕр тата Галя билиотекарь вулама сĕнсе пĕр кĕнеке парса ячĕ. Кĕнеки килĕшрĕ. Ятне манса кайнă ĕнтĕ. Темĕнле Сильва çинчен каласа панăччĕ унта çыравçă.

Малалла

Кинемипе мучи каяççĕ

Автобуспа тĕп хулана.

Хутран-ситрен калаçкалаççĕ, —

Каяççĕ пулĕ хăнана.

Шур çӳçлĕ пуçĕнчи картус —

Ӳкес пек чалăшнă мучин.

Арпашнă пек тата шур çӳçĕ

Ĕшеннĕ сăнлă кинемин.

«Çул самаях-мĕн ĕшентерчĕ,

Кăшт шуç-ха», — терĕ мăшăрне.

Мучи çине вăл тĕршĕнтерчĕ

Те тĕлĕрес тесе пуçне...

Хутран-ситрен калаçкалаççĕ

Юнашарсем хуллен кăна.

Кинемипе мучи каяççĕ

Автобуспа тĕп хулана.

Чун савни тесе мана эс ан чĕн,

Чĕреме тин çулăм хыпас çук.

Кăлăхах шевле пекех вылянчĕ

Мăшăр çăлтăр — кăн-кăвак куçу.

Сан ятна асрах тытса усрарăм,

Çухатмарăм ырă ĕмĕте.

Анчах эсĕ савăнăç пулмарăн,

Ӑнланмарăн çамрăк йĕкĕте...

— Сарă хĕр, сарă хĕр,

Тух-ха урама!

— Мĕн тума?

— Юрă юрлама.

— Сарă хĕр, сарă хĕр,

Тух-ха лапама!

— Мĕн тума?

— Сăвă калама.

— Сарă хĕр, сарă хĕр,

Тух-ха уçăлма!

— Мĕн тума?

— Хыттăн чуп тума.

— Сарă хĕр, сарă хĕр,

Ма чĕнместĕн эс?

— Ой, хăрап, вăтанап:

Улталасшăн эс!

1

Вут кайăксем уйăх витĕр вĕçеççĕ,

хĕвел çине лара-лара канаççĕ.

Шухăшăмсем вĕçен кайăксем,

ăçта кăна çитес çула виçеççĕ?

Уй-хирĕмре ӳсет Алтăр çăлтăр

(тăвăл килтĕр — аври ан хуçăлтăр).

Уй-хирĕмçĕм — тӳпе, çăлтăр ани,

Киммĕм йĕри-тавра çăлтăр анни.

Шухăшласан

шухăш çаврăнать:

шух ăс çумне шухăш явăнать.

Шухăшăмсем! Миçе çавраран

ӳссе çитĕр кирлĕ пек таран?

Шухăшăмсем чарусăр — çаруран,

чуралăхран тарать, пур чаруран.

Сăннипелех типнĕ хуртсем пур —

Халь тин сăнни тирмест

терĕм пуль...

Асаттесем тур лашине тăварнă,

çитес çĕре çитме хушса хăварнă.

2

Урхамахăм юртти —

тăват ура,

тăват ури тăвать

тăват йĕр —

тăват уран пусать

ан тейĕр,

тӳсмелле мар йывăр

ан тийĕр.

3

Мĕн шутлă ку утлă эрттел?

Çав алăк — хуппи — ман...

Малалла

Вăрманкасра кун пекки пулманччĕ-ха. Пач кĕтмен çĕртен Мускавран илсе килнĕ çынна пытарма тӳр килчĕ вĕсен. Афанасий Ермилович хĕрĕ Римма тĕп хулара пурăнать тенине ял çыннисем илтнĕ-ха, отпуска килсе кайнине те курнă. Анчах вăл кам пулса ĕçленине никамах та пĕлмен. Япăх ĕçре марри паллăччĕ-ха, питĕ чаплă иномаркăпа килетчĕ, тăванĕсене панă парнесенче те сисĕнетчĕ çакă, ялти шкула юсама та укçа чылай уйăрнă теççĕ.

Акă халĕ ашшĕ килĕнче питĕ чаплă тупăкра выртать, çемçен ярăнса чупакан «Мерседеспа» ятарласа илсе çитернĕ. Инçе çула пăхмасăрах çамрăк хĕрарăм сăнĕ йĕркеллех, çывăрнă чухнехи пекех курăнать. Йĕри-тавра чечек кăшăлĕсем, пӳрте вырнаçманнине пула чылайăшне кил карти тавра тăратса тухнă. Пытарма аякран — Мускавран, Чулхуларан, Хусантан, Йошкар-Оларан, Шупашкартан килнисем те йышлă. Кил картинчи сĕтел çине çак паллă хĕрарăмăн пысăк сăн ӳкерчĕкне лартнă. Пĕчĕкреххисем те пур: тĕрлĕ çĕрте тата тĕрлĕ тумпа ӳкерттернисем. Пур çĕрте те чăваш сăнĕнчи ăшăлăх, сăпайлăх сисĕнет. Куларах ӳкерттернисем те пур, анчах унта та çак хĕрарăм ăшĕнче тунсăх хуçаланнине асăрхама пулать.

Кăнтăрла çитеспе тупăка урама йăтса тухса хапха умне лартрĕç. Ял çыннисем те йышлăн пухăннă. Шăпах çакăнта паллă пулчĕ те ĕнтĕ Римма Афанасьевна мĕнлерех çын иккенни. Хурлăхлă митингра тухса калаçакансем пĕлтерчĕç. Мускаври пĕр питĕ паллă фирмăра пуçлăх пулса ĕçленĕ. Чăваш наци конгресĕнчен килни каланă тăрăх, Римма Афанасьевна хамăр республикăпа яланах çирĕп çыхăну тытнă, чăвашсене ĕçе илнĕ, кунти çыравçăсене кĕнеке кăларма та пулăшса тăнă.

Малалла

Хуçса хăварасшăн амантрĕç. Сăлтавсăр.

Амантрĕç этемлĕх ятне те манса.

Кĕрешрĕç, сулмаклă сăмах тупаймасăр,

Çемçе чĕрери хĕлĕхсем авăнса.

Каллех тарăхатăп, сывлатăп эп ассăн,

Çапах та санах ĕненетĕп, этем.

Чулланнă чĕре кашнинчĕх тĕл пулсассăн,

Паян çак самант, çăкăнтах эп пĕтем.

Шутлаттăм: ман пурнăçăм тăп-тăрă ирлĕ,

Ăнлантăм, çав тăрăлăх çыншăн сахал.

Таса пурнăçра кĕрешӳçĕ те кирлĕ.

Кĕрешĕп. Çут ĕмĕтĕм, пар эс вăй-хал.

Пахчара — чечексем. Мăн çулсен хĕррипе те вĕсем.

Тивмесен — кĕр çитмесĕр чечеклĕх хăрмасть.

Тĕл пулаççĕ час-час хăма татăкĕсем:

«Чечеке таптаса çӳреме юрамасть».

Хăйне евĕр чечек — тин çуралнă ача.

Хăйĕн хирĕçлĕх, туйăм та сисĕм пур ун.

Хĕвеле юратать шăтса тухнă калча,

Ун патнех туртăнать ӳсме ярăннă чун.

Пурăнма, пурăнма çуралаç ачасем,

Ӳсчĕрех, çĕр çине çуралаççĕ ӳсме.

Нимĕнле хĕçпăшал, нимĕнле чăрмавсем

Сăпкари ачана ан чарайччăр вĕçме.

«Юрамасть, юрамасть халь чĕнмесĕр тăма».

Çакă шухăш мана лăпланма май памасть.

Çĕр çине эпĕ лартăттăм пысăк хăма:

«Сăпкари этеме лапчăтма юрамасть!»

Мĕн-ши вăл хитри этемшĕн?

Мана çав тери

Килĕшет, пĕлместĕп, темшĕн

Шăнкăрчă юрри.

Ун юрришĕн хĕпĕртетĕп

Эп паян ирех.

Юрри унăн Çĕпĕрте те

Чăвашри пекех.