Электронлă вулавăш

Ку сайтра эсир чăвашла çырнă хайлавсене тупма пултаратăр. Пур хайлава та авторĕ, çырнă çул тăрăх çăмăллăн тупма пулать. Ку архива ятарласа хатĕрленĕ — сире килĕшекен хайлавсене эсир ку сайтра та, уйрăммăн уçласа илсе те вулама пултаратăр.

Пӗлме: хайлавсем вырнаҫтармалли йӗрке.

— Савни, сана юратнипе мĕн парам эп:

Асăнмалăх кĕмĕл çĕрĕ халаллам-и?

— Ай-яй, савни, пит илĕртсе ан калаç-ха:

— Юратнипе кĕмĕл çĕрĕ халаллаç-и?

— Савни, сана юратнипе мĕн парам эп:

Çут çӳçеллĕ пурçăн тутăр халаллам-и?

— Ай-яй, савни, пит илĕртсе ан калаç-ха:

Юратнипе пурçăн тутăр халаллаç-и?

— Савни, сана юратнипе мĕн парам эп:

Виç хурталлă сатин саппун халаллам-и?

Ай-яй, савни, пит илĕртсе ан калаç-ха:

Юратнипе саттин саппун халаллаç-и?

— Савни, сана юратнипе мĕн тăвам эп:

Çӳхе кăна тутăвунтан чуп тăвам-и?

— Ай-яй, савни, юрату сан чĕререх-мĕн:

Чуп ту эппин! Анчах асту... Çепĕçреххĕн...

Урам шупка кăвак тĕслĕ. Унта юр пĕрчисем хĕвĕшеççĕ. Тĕлĕнмеллескерсем вĕсем: çĕр çине тем пеканса ларасшăн, анчах пултараймаççĕ. Вăйлă çил вĕсене вĕçтерет те вĕçтерет. Çавăнпа та, лайăхрах сăнаса тăрсан, чуна кăшт кулăшла пулса каять, «Айванскерсем!» — тесе кăшкăрас килет.

Урамран анаталларах, çулçисене тăкса пĕтермен тирексем хыçĕнче, анлă Атăл юхса выртать. Паян вăл лăпкă мар. Хумĕсем пĕр енчен тепĕр енне çаврăнса çапăнаççĕ, çыран хĕрринелле кумаççĕ. Пăрахутсем те курăнмаççĕ. Шурă юр пĕрчисем кăна хура та кăтрашкаллă уçлăхра шĕвĕр тимĕр пек çуталса паплă мар вырăналла вĕçеççĕ. Каç тĕксĕмĕ килнĕ. Хăш-хăш килте çутă çутнă. Урамра çын сахал. Темиçе хĕрарăм кăна, пĕчĕк ачисене хăйсем çумне пăчăртаса, автобус килессе кĕтеççĕ. Ачисем пулмасан вĕсем те çакăнта тăрас çук, утмалла. Автобусĕ хулара сайра çӳрет, тепре чухне кĕтсе илме те çук. Анчах хула çыннисем кунашкаллине тахçанах хăнăхнă та вăрçмасăр -тумасăр хăйсен çулĕсемпе танкăшаççĕ. Пĕр каласан, вĕсене автобус кирлех те мар: хулийĕ пĕчĕк, ниçта каймаллиех те çук. Хĕвел тухăçĕнче рабочисен поселокĕ вырнаçнă, кăнтăрта — ял. Çавăнта пурăнакансене кăна кансĕртерех.

Малалла

Нарва енне аякран

Вăрăм, йывăр походран

Çитрĕмĕр эпир çĕрле

Пĕр чăвашпала пĕрле.

Шинельсене пĕркенсе,

Окоп тĕпне кукленсе,

Кăшт канас-ха терĕмĕр

Çав юлташпа иксĕмĕр.

Эп çӳрерĕм тĕлĕкре

Вăл каçхине инçетре,

Куртăм атте-аннене,

Хамăн тăван пиччене.

Савнă чăваш ялĕнче

Сарă сăпка ăшĕнче

Ярăнатчĕ шăллăм ман...

Куç йĕпеччĕ вăрансан...

Иртнĕ вăрçăн терчĕсем

Ĕмĕр юлчĕç чĕрере.

Ахальтен мар çӳçĕмсем

Кăвакарчĕç çирĕмре.

Анчах туйрăм эп — чĕрем

Пулчĕ хурçăпа пĕрех.

Похода кайма хушсан —

Эп маттур салтак ялан.

Санпа вăййа пĕрле тухман эп,

Улахсенче пĕрле пулман.

Тĕрĕссипе калас пулсассăн,

Пĕрне-пĕри эпир курман.

Çавах, ирпе хĕвел тухсассăн,

Вĕри чĕрӳ аса килет.

Каçхи тӳпе çине пăхсассăн,

Шавах сана куратăп эп.

Хура юнсем пайтах эл курнă,

Вут пек чĕрем çавах таса.

Сана аса илсен, чăн пурнăç

Ума тухать йăлтăртатса.

Эс пĕччен мар — эс манăн халăх,

Çĕршывăм ман, хĕвелĕм ман!

Нихçан та чакмĕ ман вăй-халăм,

Ялан санпа пĕрле пулсан.

Сан çырăвна виç хут вуларăм,

Вун виçĕ хут вулас килет!

Йĕркесерен — вĕри сăмах-мĕн,

Вĕри сăмах чуна çĕклет.

«Шур çăм алса çыхса яратăп,

Кĕрхи каçсен парни ятне,

Хальччен курман-илтмен чăн хаклă

Юратнă тусăмçăм патне.

Аллу шăнсан, асна ил тетĕп,

Таса вăрçă хирне тухсан.

Çĕнтерӳпе килсем, кĕтетĕп,

Вара хăвах тупан тусна!»

Тав, тантăшăм! Сана асилĕп

Йăлкăшакан кăвар çинче.

Таса яту мана вăй кӳрĕ

Малалла

Килчĕ хурлăх евĕр

Шăвăнса кĕр каçĕ.

Йĕпхĕн хура чатăр

Карчĕ çĕр çине.

Эпĕ аса илтĕм

Пирĕн иртнĕ пурнăç

Çакă каç пек тĕксĕм,

Хурлă пулнине.

Иртнĕ пурнăçа эс

Çĕрле çеç асилĕн,

Кăнтăрла нихçан та

Килмĕ вăл аса.

Ма тесессĕн халĕ

Пурнăçăмăр пирĕн

Пĕлĕтсĕр кун евĕр

Çутă та таса.

Сар хĕвел салатрĕ ахахне

Ешĕл тумлă аслă çĕр çине.

Ыйхăллă, ĕшеннĕскер, хуллен

Тракторист килет хăй сменинчен.

Çак тĕлте вăл ултă çул пулман,

Çакăнти чечен хире курман.

Çитрĕ ĕнер çеç ку вырăна,

Çĕмĕрт çеçкипе сĕлтет ăна.

Тăрисен юрри янрать... Хирте

Пĕр хĕр кĕтсе илчĕ йĕкĕте.

Тин кăна вăл çитнĕ апатпа.

— Кил, çисем, — тет уçă сасăпа.

Каччă вăрттăн пăхрĕ хĕр çине,

Паллаймарĕ сарă хĕр камне.

Хăмăш пек тӳр пӳллĕ, яштака.

Шухăш вĕçрĕ, чупрĕ аякка.

— Тавтапуç, пит тутлă апату,

Пĕлейресчĕ, сан мĕнле яту?

Ăшшăн кулчĕ çамрăк хĕр вара:

— Эп санпа тĕл пулнăччĕ фронтра...

I

Темĕн явăнать. Тĕтĕм-и ку, сĕрĕм-и? Мачча çумне çыпçăна-çыпçăна, асаплăн, лӳпперрĕн темĕн явăнать.

Варнер пĕр-пĕччен пӳлĕмре. Маччаналла пăхать. Аллисем çӳлелле тăсăлаççĕ. Маччанах перĕнеççĕ. Тĕтĕм-ши ку, сĕрĕм-щи? Тытса пăхасшăн. Алă туймасть. Шупка, тĕллĕн-тĕллĕн хура явăнчăк алла лекмест.

Ача сасси хăлхара. Чыхăнса кайса йĕрет чĕрĕ чун. Кăкăр пама ыйтакан сасă мар ку. Йĕрмĕшет темшĕн пепке. Пӳлĕм варринчи пĕчĕк кравать çинче ларать вăл. Кĕп-кĕрен ӳтлĕ ача Варнер çине пăхса йĕрет.

Пӳлĕмре çаплах темĕн явăнать. Хупă чӳречесенчен тухасшăн çӳрет. Халĕ лӳпперрĕн мар, васкаса çаврăнать пӳлĕмре. Хытăрах та хытăрах пĕтĕрĕнет вăл, Варнер çӳçне арпаштармалăхах çил кăларса пăтранать.

Акă çухалчĕ. Маччаран пĕчĕк шыв тумламĕсем патлатса ӳкме пуçларĕç, кĕçех çумăра куçрĕç. Шарлаттарса çумăр çăвать пӳлĕмре. Ача тĕлĕнче кăна çук.

Варнер тăрăх шыв юхать. Ырă, уçă.

Ача уласа йĕрет.

Унтан тăруках пӳлĕм çуталса кайрĕ. Варнер ыйхăран вăранчĕ.

Картишне тухрĕ.

Каç. Тӳпере уйăх çутатать. Сăвă йĕркисем аса килчĕç:

Малалла

Эх, çамрăк вăхăт, эс çынсемшĕн —

Çут тухăç, чĕвĕлти чĕкеç.

Хуйхи те — çăмăл пек сан темшĕн,

Суйхи те — ал сулмалăх çеç.

Куç умĕнчи пекех куратăп

Эп инçетри çĕмĕртлĕхе.

Яш вăхăтăн вутне усратăп

Чун-чĕрере ĕмĕрлĕхех.

Ачам шăнать пулсассăн эп

Ăна кăкăр çумне тытатăп,

Хам ăшă сывлăша сывлатăп

эп ун çине.

Ачам йăл-йăл кулсассăн эп

Хам та ача пекех кулатăп,

Хĕпĕртесе пăхса тăратăп

вăл чупнине.

Çул çӳреме тухсассăн эп

Ачам çинчен хыпар кĕтетĕп,

Кайăк пулса вĕçесчĕ тетĕп

çемье патне.

Юлташсене курсассăн эп

Калатăп: нихăçан ан манăр,

Мухтавлă пулăр, çӳлĕ тытăр

атте ятне!

Шавах «салам» тесе çыраççĕ

Çынсем çыру çырма ларсан,

А эп «мухтав» тесе пуçлатăп, —

Никам çĕнми Хĕрлĕ Çара!

Мухтав ăна! Вăл арăслан пек

Сиксе ӳкет тăшман çине.

Вăл хурçă аллипе турам-турамăн

Касса турать фашист пуçне.

Тăван çĕршыв — тăван аннемĕр

Пире вăрçа кĕме чĕнет.

— Пĕр хĕрхенмесĕр, ачасемĕр,

Тĕп тăвăр, — тет, — фашистсене.

Сире ырми пăхса ӳстертĕм

Мĕн ачаран телей сунса,

Таса кăкăр сĕтне çитертĕм,

Вĕçтертĕм пăхаттир туса.

Анчах паян мана пит йывăр:

Кăкăрăма çĕлен ĕмет,

Ун йăвине çитсе вут хурăр,

Часрах, часрах çĕнтерĕр! — тет.

Чăн çавăнпа вута кĕретпĕр.

Чăн çавăнпа эпир хаяр.

— Çĕршыв-анне, хăват пар, — тетпĕр, —

Сан вăюпа эпир патвар.